خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بیتا؛ جلد: تیماج، ۵۵۱گ، اندازه: ۱۰/۵×۱۵سم [ف: ۱۲-۷۳]
۲. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۴۴۹۶
در این نسخه یکصد و هشتاد مقصد آمده؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بیتا؛ ۱۰۴گ، اندازه: ۱۰/۵×۱۵سم [ف: ۱۲-۷۳]
● المقاصد المهمة فی اصول احکام الله و الرسول و الأئمة / اصول فقه / عربی
al-maqāṣid-ul muhimma fī uṣūl-i aḥkām-il-lāh wa-r rasūl wa-l a’imma
آرانی کاشانی، محمد علی بن محمد حسن، ۱۱۷۷ - ۱۲۴۴ قمری
ārānī kāšānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad hasan (1764 - 1829)
تاریخ تألیف: چهارشنبه ۲ شعبان ۱۲۲۱ق؛ محل تألیف: قریه کنجدجان از دهات گلپایگان
کتابی است بسیار مفصل که بر خلاف کتب اصولی در دو بخش (و هر بخش در یک مقدمه و شش مقصد و خاتمه و هر مقصد در چند فصل و اصل و مقدمه) مرتب شده: قسم يتعلق بالالفاظ و قسم يتعلق بالادلة الشرعية و الاجتهاد و التقليد. این کتاب در دو [یا سه] جلد مرتب شده که جلد اول آن شامل مقدمه و قسم اول و خاتمه است: المقدمة فی بیان ماهية العلم و موضوعه؛ قسم ۱. فی الالفاظ، در شش مقصد: مقصد ۱) طائفة من المباحث اللغوية (در یازده اصل)، ۲) الاوامر و النواهی (در دو فصل و جمعاً در بیست و دو اصل)، ۳) العموم و الخصوص (در یک مقدمه و سه فصل و یک خاتمه و جمعاً در بیست و نه اصل)، ۴) المطلق و المقيد (در یک مقدمه و یک اصل)، ۵) الجمل و المبین و النص و الظاهر و المأول و المحکم و المتشابه (در دو فصل و جمعاً در چهار اصل)، ۶) المنطوق و المفهوم (در یک مقدمه و دو فصل و جمعا در هفت اصل)؛ خاتمة فی الحروف و علائق المجازات (در دو فصل و جمعاً در هفت اصل). تألیف جلد اول کتاب در ربیع الثانی ۱۲۱۷ق در «نراق» در خدمت ملا احمد نراقی شروع و در دوم شعبان ۱۲۲۱ق در قریه «کنجدجان» از توابع جرفادقان (گلپایگان) به اتمام رسیده و جلد دوم آن در جمادی الثانی ۱۲۳۷ق به پایان رسیده است. مؤلف برای جلد اول، نیز یک فهرست مطالب تألیف کرده و تألیف این «فهرس المقاصد المهمة» در جمادی الثانی ۱۲۲۴ق (برابر با «اکمل المقاصد المهمة فهرسها») پایان یافته است. مؤلف کتاب مقاصد (احتمالاً جلد اول) را با عنوان «مناهل الشوارد فی تلخيص المقاصد» خلاصه و در اول جمادی الاول ۱۲۲۴ق آن را به پایان رسانیده، سپس حاشیهای بر مناهل الشوارد نگاشته و در ۱۷ شعبان ۱۲۳۷ق به اتمام رسانیده است.
آغاز: الحمدلله الذی اهلنا للعروج فی معراج منهاج اصول الشرع المبين و اوصلنا الى منتهى نهاية معالم الدين
[الذريعة ۳۸۵/۲۱؛ معجم مؤلفی الشيعة ص ۳۳۵]
شرح و حواشی:
۱- مناهل الشوارد فی تلخيص المقاصد؛ آرانی کاشانی، محمد علی بن محمد حسن (۱۱۷۷-۱۲۴۴ق)
۲- حاشية مناهل الشوارد؛ آرانی کاشانی، محمد علی بن محمد حسن (۱۱۷۷-۱۲۴۴ق)
۱. قم؛ مؤسسه آیة الله بروجردی؛ شماره نسخه: ۳۸۵
آغاز: برابر
نیمه اول کتاب است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: چهارشنبه ۲ شعبان ۱۲۲۱ق؛ ۱۸۷گ، اندازه: ۱۷×۲۱/۵سم [ف: ۱-۲۳۴]
۲. قم؛ مؤسسه آیة الله بروجردی؛ شماره نسخه: ۴۰۵
قسم دوم کتاب و در ادله شرعیه میباشد و در جمادی الثانی ۱۲۳۷ به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بیتا؛ ۲۴۱گ، اندازه: ۱۷×۲۱/۵سم [ف: ۲-۲۵۷]
۳. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۷۹۴-۵/۸۴
آغاز: بسمله حمدله والعاقبة للمتقين ... وبعد فهذا هو المجلد الثاني من مجلدى القسم الثانى من قسمين كتابنا الموسوم بالمقاصد المهمة؛ انجام: ورجح الله ميزان حسناتنا على سيئاتنا بحق ساداتنا الاخيار وكبرائنا الابرار محمدالمصطفى وآله واولاده الائمة الاطهار عليه وعليهم صلوات الله الملك الغفار ما اختلف الليل والنهار
از اول تا آخر مجلد دوم از قسم دوم (آخر کتاب)؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ مصحح، محشی با نشان«منه دام توفیقاته»؛ جلد: تیماج، ۲۱۸گ، ۲۵-۲۸سطر، اندازه: ۱۷×۲۱/۵سم [ف: ۸-۴۵۰۱]
۴. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۳۹۴۰۰
آغاز: برابر؛ انجام: و اما الثانى كقوله تعالى حجابا مستورا اى ساترا هذا ما اردنا ايراده فى هذا القسم و بتمامه تم القسم الاول من المقاصد ... و قد اتفق الفراغ من جمعه و تسويده على يد مؤلفه الآثم ... الآراني الكاشانی فی سحرة ليلة الاربعاء ثانى شهر شعبان المعظم من شهور سنة ۱۲۲۱ ... و قد اتفق لتاريخ الاتمام «کل القسم الاول من المقاصد المهمة بزيادة اول الاعداد اليه» و الحمدلله ... و قد نراق في خدمة استادی ... و ساقنى القضاء الى قرية كنجد جان من توابع بلدة جرفادقان ... و اتممت فيها هذا القسم و أسال الله ... نعم المولى و نعم النصير
ج۱؛ خط: نسخ، کا: محمد تقی بن سید علی موسوی، تا: شامگاه سهشنبه ۴ ذیقعده ۱۲۲۱ق؛ محشی با رموز «صح، منه دام توفیقه، منه دام ظله العالی»، ضمیمه: نسخه مصدر است به فهرست مطالب همین کتاب در ۵ برگ که بعدا به کتاب ملحق شده. آغاز ضمیمه: «بسمله. حمدله. صلاة ... اما بعد فانا لما رتبنا كتابنا هذا المسمى بالمقاصد المهمة على خلاف الكتب المصنفة فانا قد قسمنا الاصول»، انجام ضمیمه: «و الاشتقاق باقسامه هذا آخر