شرح حدیث عمران صابی
ج ۴، ص ۳۰۳–۳۰۴، ش ۱۷۶۸
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۴، ص ۳۰۳–۳۰۴، ش ۱۷۶۸
۱۷۶۸. شرح حدیث عمران صابی
(عربی)
از: محمد بن محمد باقر حسینی مختاری اصفهانی، بهاء الدین (قرن ۱۲ ق)
عمران صابی یکی از دانشمندانی بود که در جلسۀ مناظرۀ امام رضا علیه السلام با علمای نصاری و یهود در نزد مأمون شرکت داشت و از آن حضرت سؤال کرد:
«... فقال عمران الصابی: أخبرنی عن الکائن الاول و عما خلق، قال علیه السلام: سألت فافهم، أما الواحد فلم یزل واحداً کائناً لا شیء معه بلا حدود و لا أعراض و لا یزال کذلک، ثم خلق خلقاً مبتدعاً مختلفاً بأعراض و حدود مختلفة لا فی شیء أقامه و لا فی شیء حده و لا علی شیء حذاه و لا مثله له فجعل من بعد ذلک الخلق صفوة و غیر صفوة و اختلافاً و ائتلافاً و ألواناً و ذوقاً و طعماً لا لحاجة کانت منه إلی ذلک و لا لفضل منزلة لم یبلغها إلا به، و لا رأی لنفسه فیما خلق زیادة و لا نقصاناً، تعقل هذا یا عمران. قال: نعم و اللّٰه یا سیدی. قال علیه السلام: و اعلم یا عمران أنه لو کان خلق ما
خلق لحاجة لم یخلق إلا من یستعین به علی حاجته و لکان ینبغی أن یخلق أضعاف ما خلق لان الاعوان کلما کثروا کان صاحبهم أقوی، و الحاجة یا عمران لا یسعها لانه لم یحدث من الخلق شیئا إلا حدثت فیه حاجة اخری و لذلک أقول: لم یخلق الخلق لحاجة، و لکن نقل بالخلق الحوائج بعضهم إلی بعض و فضل بعضهم علی بعض بلا حاجة منه إلی من فضل و لا نقمة منه علی من أذل، فلهذا خلق. قال عمران: یا سیدی هل کان الکائن معلوماً فی نفسه عند نفسه قال الرضا علیه السلام: إنما تکون المعلمة بالشیء لنفی خلافه و لیکون الشیء نفسه بما نفی عنه موجودا...
الحدیث». ( ۱ ) علامه مجلسی در بارۀ حدیث عمران صابی میگوید: این سؤال و جواب، بسیار مبهم و پیچیده است و چهار وجه در حل آن به نظر میرسد که هیچ یک خالی از اشکال نیست ( ۲ ) . مختاری در شرح حاضر به وجوه بیان شده توسط مجلسی ایراد گرفته و به آنها مشروحاً پاسخ میدهد.
چاپ: میراث حدیث شیعه، دفتر هفتم، با تصحیح آقای علیرضا هزار.
آغاز: بسمله فی حدیث طویل فی باب مناظرة الرضا علیه السلام مع أرباب الملل.
نسخهها:
۱۰۰۹۶. مشهد، آستان قدس رضوی: ۷۹۳۴، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، بهاء الدین محمد حسینی (مؤلف)، ۱۱۰۹ ق، «۳ ص» ۲ برگ [فهرست آستان قدس: ۲۸۷/۱۴].