استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار
ج ۲، ص ۲۶۴–۲۶۷، ش ۷۰۷
فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۲، ص ۲۶۴–۲۶۷، ش ۷۰۷
۷۰۷. استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار
(عربی)
از: محمد بن حسن بن زین الدین عاملی (پسر صاحب معالم) (۱۰۳۰ ق)
شرح مبسوط و مفصلی است بر الاستبصار شیخ طوسی، مؤلف در مقدمه - مانند مقدمات دوازده‌گانۀ منتقی الجمان پدرش شیخ حسن - دوازده فایده و نکتۀ مهم دربارۀ رجال و راویان سند ذکر نموده، پس از آن ابتدا متن حدیث را آورده و سند و متن هر حدیث را با عنوانهای «السند - المتن» آن را نقد و بررسی کرده است.
در الذریعه (۳۰/۲) عنوان شده که قسمت‌های طهارت، صلاة، نکاح و متاجر تا
آخر قضاء از این کتاب تألیف شده، ولی نسخه‌های شناخته شده از این کتاب مشتمل بر سه جزء از آن است با این مشخصات:
جلد اول: از ابتدای طهارت تا پایان تیمم که تألیف آن در کربلا، روز پنج شنبه ۱۷ جمادی الاول ۱۰۲۵ ق پایان یافته است.
جلد دوم: از ابواب «تطهیر الثیاب و البدن» شروع و به «باب العقود بین الأذان و الإقامه فی المغرب» ختم می‌شود.
جلد سوم: از ابواب «کیفیة الصلاة» تاپایان کتاب صلاة، و تألیف آن در روز سه شنبه ۲۸ صفر ۱۰۲۶ ق پایان یافته است.
چاپ: قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، ۱۴۱۹ ق.
[الذریعه: ۳۰/۲ و ۱۸/۶؛ التراث العربی: ۲۰۶/۱-۲۰۷]
آغاز جلد اول: الحمد للّٰه‌الذی هدانا إلی مناهج الشریعة الغراء و جعلها ذریعة إلی نیل سعادة الدنیا و الاُخری.
انجام جلد اول: و علی هذا یقطع الکلام فی الجزء الاول من استقصاء الاعتبار لشرح الاسبتصار و یتلوه ان شاء اللّٰه فر جزء الثانی ابواب تطهیر الثیاب و للّٰه‌المسئول.
آغاز جلد دوم: الحمد للّٰه‌علی آلائه و الصلاة علی اشرف انبیائه و علی أکرم أحبائه قوله أبواب کیفیة الصلاة من فاتحتها إلی خاتمتها.
انجام جلد دوم: هذا آخر الجزء الثانی من کتاب استقصاء الاعتبار... و یتلوه ان شاء اللّٰه فی الثالث ابواب کیفیة الصلاة من فاحتها الی خاتمتها باب وجوه قراءة الحمد.
آغازجلد سوم: الحمد للّٰه‌علی آلائه و الصلاة علی اشرف انبیائه.
انجام جلد سوم: و علی اللّٰه سبحانه فی جمیع الامور التکلان و لیکن هذا آخر الجزء الثالث... و یتلوه ان شاء فی الربع کتاب الزکوة.
نسخه‌ها:
۱/۴۰۷۲. تهران، دانشگاه تهران: ۱۸۴۵، از أبواب کیفیة الصلاة تا پایان صلاة «جزء سوم»، آغاز: برابر نمونه، نسخ، فخرالدین بن محمد علی طریحی رماحی نجفی، ۱۰۲۸ ق، ۱۸۶ برگ، سابقه: کتاب‌خانۀ محقق طباطبایی: میکروفیلم ۲ [فهرست دانشگاه تهران: ۴۴۲/۸؛ یادنامۀ محقق طباطبایی: ۱۴۸۸/۳].
۲/۴۰۷۳. تهران، دانشگاه تهران: ۲۳۱۴، جزء دوم و سوم، آغاز: برابر آغاز جلد اول، نسخ، عبدالعلی بن محمد علی بن حماد، ۱۱ شعبان ۱۰۳۰ ق (جزء ۳) و ۳ ذی حجه ۱۰۳۰ ق (جزء ۲)، حله، ۴۰۴ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۹۴۵/۹].
۳/۴۰۷۴. قم، مدرسۀ فیضیه: ۱۸، جزء اول، آغاز: برابر آغاز جلد اول، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۰۳۱ ق، ۲۱۹ برگ [فهرست مدرسۀ فیضیه: ۱۱/۱].
۴/۴۰۷۵. قم، مدرسۀ فیضیه: ۱۹، جزء دوم، آغاز: برابر آغاز جلد دوم، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۰۳۲ ق، ۱۴۵ برگ [فهرست مدرسۀ فیضیه: ۱۲/۱].
۵/۴۰۷۶. یزد، وزیری: ۹۲، جلد دوم و سوم، نسخ، احمد بن علی مکی شیرازی، ۱۰۳۴ ق، ۴۸۸ برگ [فهرست کتاب‌خانۀ وزیری: ۱۱۴/۱].
۶/۴۰۷۷. قم، مدرسۀ فیضیه: ۲۰، جزء سوم، آغاز: برابر آغاز جلد دوم، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۰۳۷ ق، ۱۹۷ برگ [فهرست مدرسۀ فیضیه: ۱۲/۱].
۷/۴۰۷۸. مشهد، آستان قدس رضوی: ۷۴۳۱، از طهارت تا پایان صلاة، از آغاز افتادگی دارد، آغاز: فی أن الخبر و الحدیث مترادفان أم لا، نسخ، محمد بن شریف حسینی نجفی، ۱۸ رمضان المبارک ۱۰۴۵ ق، نجف اشرف، ۵۶۸ برگ [فهرست آستان قدس: ۷۲/۱۴].
۸/۴۰۷۹. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۴۴۵۶، مشتمل بر سوم، آغاز: برابر آغاز جلد دوم، نسخ، محسن بن سلطان محمد، ۹ ذی حجه ۱۰۹۰ ق، در فهرست عنوان شده که این نسخه شامل جلد ۱ و ۲ و ۳ کتاب است ولی آغاز و انجام برابر با آغاز و انجام جلد دوم و سوم است، [فهرست مجلس: ۱۳۵/۱۲].
۹/۴۰۸۰. قم، مرکز احیاء میراث اسلامی: ۲۱۰۴، آغاز: برابر آغاز جلد اول، انجام: فإنه یتبع الشیخ و زاد علیه و الکلام فی، نسخ، بدون نام کاتب، حیات مؤلف، عناوین شنگرف یا نانوشته، تصحیح شده با حواشی مختصر «منه سلمه اللّٰه»، دربرگ اول نام کتاب و مؤلف و یادداشتی در تملک «حاجی محمد ابراهیم قزوینی» آمده است، در برگ دوم مهر بیضوی «یا علی الأعلی» مشهود است، ۱۹۵ برگ، ۲۹ سطر، ۲۰/۵ * ۲۹/۵ [فهرست مرکز احیاء: ۶ /مخطوط].
۱۰/۴۰۸۱. شیراز، دانشکده پزشکی: ۱۴۱، عبد اللّٰه الرضا بن شیخ احمد بن شیخ قاسم جزائری، ۱۱۱۳ ق [میراث اسلامی ایران: ۴۲۲/۱].
۱۱/۴۰۸۲. تهران، ملک: ۱۳۱۵، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۱۰۶ برگ [فهرست ملک:
۳۱/۱].
۱۲/۴۰۸۳. قم، مرعشی: ۲۴۵۵، جلد دوم از احکام تطهیر ثوب تا احکام اذان، ولی در فهرست اشتباهاً جلد چهارم ذکر شده است، آغاز: و فی الفقیه نقل روایة أبی بصیر و اعتبارها حینئذ واضح، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ۱۷۵ برگ [فهرست مرعشی: ۵۱/۷].
۱۳/۴۰۸۴. قم، مرعشی: ۳۵۳۳، از اول کتاب تا باب العقود بین الأذان و الإقامة، نسخ، بدون نام کاتب، قبل از ۱۰۵۱ ق، ۱۶۲ برگ [فهرست مرعشی: ۳۲۸/۹].
۱۴/۴۰۸۵. شیراز، دانشکده پزشکی: ۶، جلد دوم: ابواب تطهیر ثیاب تا آخر کتاب صلاة، سعید بن عبد اللّٰه جزایری، بدون تاریخ کتابت [میراث اسلامی ایران: ۴۲۳/۱].
۱۵/۴۰۸۶. یزد، وزیری: ۲۰۶۹، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سوم مجموعه، «۱۳۰-۱۹۳» ۶۴ برگ [فهرست کتاب‌خانۀ وزیری: ۱۱۴۷/۴].