از ویژگیهای کتاب، استفاده از ابیات فارسی به میزان بسیار کم در خلال نثر روان و ساده کتاب است. او خود در این باره در مقدمهاش نوشته: «هر کجا مترجم مذکور (کاربن کایلوس)، عبارات گجراتی را که معنی اشعار عربیه بوده ترجمه تحت اللفظی نموده این حقیر بر طبق همان معنی شعری انشا کرده و اگر تقریبا مطابق همان مطلب بیتی چند از شعراء سابقه به خاطر داشتم بنگاشتم، که لطافت و سلاستی در طی حکایت آشکار شود و طبع خواننده از قرائت آن دچار انضجار نگردد. و چون غرض این بنده نگارنده فهم عموم ناس بود، از اندراج لغات غریبه و عبارات غامضه اجتناب نمود». مترجم بر ساده بودن سبک نثر ترجمه خود تاکید دارد و در پایان همین مقدمه، خواهش کرده: «از دانشوران کرام و ادباء فخام متمنی آنم که بر عیب سادگی این ترجمه چشم اغماض فرا پوشند ... که این حقیر این لباس ساده را بجای جامه دیبا، محض فهم قاطبه هموطنان در اندام زیبای این داستان پوشانیدم». کتاب حاضر در دو جلد تدوین شده است. از تاریخ ذکر شده در بالای صفحه اول و نیز دیباچه مترجم در جلد نخست و نیز تاریخ نگارش پایان جلد دوم بر میآید که ترجمه این کتاب حجیم، از اردیبهشت ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۳ق به طول انجامیده است. (جواد بشری)
آغاز: بسمله- گوهر حمد و جوهر ثنائی که از میامن برکات و قراین لمعات آن وجنات مقیمان صوامع ملکوت و سكان مواضع ناسوت بفروغ وجود و پرتو خلود منور و مصور گشته، نثار دربار پروردگار رحیم ... و بعد این حقیر فقیر مستمند، عبدالحسین زند در آغاز اردیبهشت سنه ۱۳۲۱ هجری که جهان از خرمی رشک بوستان بهشت بود با یکی از دوستان عزم بوستان کرده در باغی از خارج شهر که صفا و لطافتش از فردوس یاد میداد بتفرج مشغول و رشته کلام را در لآلی معقول و منقول بسط همی دادیم
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۸۰۶۶
آغاز: برابر؛ انجام: و آن شب را صحبتی جز دلیری و قوت بازو و چابکی و مردانگی ملکزاده شاپور در میان نبود و چون پاسی از شب برفت، رشید جعفر و شاپور را مصحوب خود بخیام حرم برده تا نیمه شب بعیش و طرب مشغول بودند پس هر یک برای استراحت بخیمه خود شدند و علی الطلوع رشید ببارگاه خرامیده جعفر را فرمود امروز نوبت حکایت با کدام یک از حضار است. عرض کرد با عبدالله ابن مالک. دردم عبدالله برخواسته زمین ببوسید و عرض کرد. تمام شد جلد اول کتاب شاپور.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف (گویا)، تا: ۱۳۲۱ق؛ دارای رکابه؛ در آغاز صفحه نخست نوشته شده: «تاریخ سرگذشت شاپور بن هرمز که در سنه ۱۳۲۱ از فرانسه بفارسی ترجمه شده است و الحق که اگر افسانه است بهترین جمیع افسانههای روزگار است.»؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی دارای طرح ابر و باد، ۱۷۷گ، ۲۴ سطر، اندازه: ۲۰/۵×۲۶/۳سم [ف: ۲۷/۱-۱۱۸]
۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۸۰۶۷
آغاز: بسمله-آورده اند که در مملکت مصر تاجری بود یعقوب نام که او را مکنت الی پایان و مال فراوان بودی در تمام نقاط عالم گماشتگان او تجارت کردندی و فرستادگان بهر طرف برای خرید امتعه در خور مصر گسیل داشته بودی؛ انجام: رشید برای دفع رافع که در سمرقند کوس طغیان زده و عمال و حکام اطراف را شکست فاحش داده بود بطرف خراسان عزیمت نموده در گرگان مریض گشته و در طوس وفات یافت و شاپور در فارس بحکومت و کامرانی میزیست تا در خلافت معتصم ... (؟) لذات وی را از تمتع دنیا محروم ساخت و اطفال و اعقابش از اندوخته پدر کامرانی همی نمودند تا باجداد ملحق شدند. فسبحان من لا یموت و هو الحی القیوم. سنه ۱۳۲۳.
جلد دوم و با داستان نقل شده عبدالله ابن مالک در بارگاه رشید آغاز میشود؛ خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، بیکا، تا: ۱۳۲۳ق؛ دارای رکابه، روی برگ عنوان نسخه مطلب مهمی درباره تاریخ این نسخه نوشته شده: «این یادگاری احمد علی ناصر افشار یکی از بندگان آقای بهرام خان وارسته بتاریخ ۷ بهمن ۱۳۰۸. آژان نمره ۵۶۲. (امضا)»؛ کاغذ: خط دار چاپی، جلد: مقوایی با روکش کاغذ طرح ابر و باد، ۲۳۱گ، ۲۴ سطر، اندازه: ۲۰/۵×۲۶/۳سم [ف: ۲۷/۱-۱۲۰]
● تاریخ شارل دوازدهم / تاریخ پادشاهان / فارسی
tārīx-e šārl-e davāzdahom
ولتر، فرانسوا ماری آروئه دو ۱۶۹۴-۱۷۷۸ میلادی
volter, ferānswā mārī āro'e do (1694-1778)
شرح احوالی است که والتر از شارل دوازدهم پادشاه سوئد نوشته و در فصول هشتگانه آن، تاریخ زندگانی شخصی شارل و تاریخ عمومی سوئد را گزارش میدهد.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۳۶۷۹/۲-۱۹/۹
آغاز: ممالک سوید و فینلند بقدر دویست لیو عرض و سیصد لیو طول دارد که هر فرسخ ایرانی یک لیو و نیم و دو فرسخ سه لیو میباشد؛ انجام: خواهر شرل پادشاه سوید کشته با جمیع دشمنان خویش قانون مصالحه پیش گرفت
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ مجدول مشکی؛ جلد: تیماج مشکی، ۴۴گ، ۲۵ سطر، اندازه: ۲۱×۳۰سم [ف: ۲-۶۹۵]
● تاریخ شارل و خرابی دولت روم / تاریخ / فارسی
tārīx-e šārl va xarābī-ye dowlat-e rūm
ولتر، فرانسوا ماری آروئه دو ۱۶۹۴-۱۷۷۸ میلادی
volter, ferānswā mārī āro'e do (1694-1778)
اثر ولتر که از فرانسه به نام محمد شاه قاجار توسط موسی