فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۴، ص ۶۲

۶۲ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۴
estelāhāt-e sūfīyān داعی شیرازی، نظام الدین محمود، ۸۱۰-۸۷۰ قمری dā'ī-ye šīrāzī, nezām-od-dīn mahmūd (1408-1466) رساله‌ای است در اصطلاحات صوفیه دارای ۱۲ «فصل»: ۱. عشق گویند و وجود مطلق گویند؛ ۲. اسماء دو قسم بود: اسماء الهی و اسماء کونی؛ ۳. وجود؛ ۴. باطن و قوه و غیب و امکان و خفا و کون و عدم؛ ۵. تجلی؛ ۶. وجود مطلق و ذات سازج و غیب هویت و حضرت لایقین و گنج مخفی را که هیچ اسم و رسم و حد نیست چون مقید به قید وحدت شود که گویند وحدت وجود یا وحدت دات؛ ۷. شئون ذاتی مقتضیات ذات؛ ۸ احکامی که به مقتضای اعیان علمیه ثابته در اعیان خارجیه وجود عام ظاهر می‌شود؛ ۹. ایشان چون در وجود مطلق سخن می‌گویند خود اسم و رسم نیست و چون در تجلیات وجود سخن می‌گویند نظر به مراتب می‌کنند...؛ ۱۰. باید دانست که آدمی که در این مرتبات از وجود یعنی ناقص و محتاج است اگر خواهد به آن مرتبه از وجود کامل و غیبت خود را نزدیک و آشنا گرداند...؛ ۱۱. اقطاب و افراد و اوتاد و ابدال و نقباء و نجباء؛ ۱۲. [رخ و زلف و ابرو و خط و خال و لعل و ...]. آغاز: سپاس بی قیاس احدی راست که وجود عالم و آدم از پرتو فیض اقدس مقدس بیاراست و درود نا معدود بر حضرت احمدی باد و بر آل و اصحاب و اتباع او الی یوم التناد و بعد این دوازده فصل است در بعضی از مصطلحات صوفیه موحده که از عابرات ایشان مفهوم گشته است انجام: و نیز از اقوال صوفیه است که اذا انتهی السالک الی نهایه مراتبه انتفت هویته ... والی هذا اشار ... فی هذا الرباعی: آنرا که فنا شیوه و فقر آیین است ×× بیرون زسیاستگه کفر و دین است / رفت او زمیان همین خدا ماند خدا ×× و الفقر اذا تم هو الله این است [فهرستواره منزوی ۸۵/۷ از داعی شیرازی دانسته است و البته سرآغازی که آورده کمی با آن متفاوت است ولی فصول آن تقریبا منطبق است] ۱. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۰۸۴۱/۳۳ آغاز: برابر؛ انجام: بزم مجلس درویشان صاحب معرفت است. این فصول آخر شد و عبارت آن مشوش و بی‌ترتیب واقع گشت زیرا که در مجلس بی هیچ نظر به کتابی این سخنان نوشته‌اند پس از قبیل تصنیف نشمرند و عفو فرمایند و الله المرشد و الهادی و السلام علی من ابتع الهدی خط: نسخ، کا: محمد هادی بن میرزا محمد قزوینی، تا: شعبان ۱۱۲۹ق؛ جلد: تیماج مشکی یک‌لا ضربی، با ترنج و سرترنج، عطف قهوه‌ای بیاضی، درون قهوه‌ای، ۵گ (۵۷ر-۶۱پ)، مختلف السطر (۹×۲۰)، اندازه: ۱۲×۲۴/۵سم [ف: ۲۰-۳۸۸] ۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۸۰۳/۳۶ آغاز و انجام: برابر در فهرست ناشناس آمده ولی منزوی در فهرستواره از داعی شیرازی دانسته است؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: ۱۲۶۷ق؛ کاغذ: شکری رنگ، جلد: تیماج قهوه‌ای بدون مقوا، ۱۲ص (۳۷۶-۳۸۸)، ۱۷ سطر، قطع: رقعی، اندازه: ۱۱×۱۷/۵سم [ف: ۹-۳۱۴] ● اصطلاحات صوفیه / عرفان و تصوف / فارسی estelāhāt-e sūfīye ؟ جامی، عبدالرحمن بن احمد، ۸۱۷-۸۹۸ قمری jāmī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415-1493) رساله مختصری است در بیان معانی اصطلاحات عرفانی. این رساله نام ندارد و نام را با توجه به مطالبش برایش نهادیم. این رساله به ابوسعید ابوالخیر و عبدالرحمن جامی نسبت داده شده است. در بسیار از فهارس ناشناس آمده است. از تفسیر بحر الحقائق که تفسیر عرفانی است مطلبی نقل کرده است. برای نمونه: «ترسا و روحانی آن را گویند که از صفات ذمیمه اماره تبدیل یافته باشد. ترسا بچه وارد غیبی را گویند که از عالم معنی در دل سالک فرود آید. مست و شیدا اهل جذبه و اهل شوق را گویند. خمار و باده فروش پیر و مرشد را گویند». آغاز: بدانکه بتخانه و بتکده و خمخانه و شرابخانه باطن عارف کامل را گویند که در او از معارف و حقایق و شرق الهی بسیار باشد و ترسا مرد روحانی را گویند که از صفات انجام: ساقی و مطرب و ترهیب کننده و فیض رساننده اهل معنی را گویند. و الله اعلم. [نسخه‌های منزوی ۱۰۳۵/۲ به احتمال از جامی دانسته؛ فهرستواره منزوی ۸۲/۷ از ابوسعید ابوالخیر دانسته و ۸۳/۷ از جامی دانسته] ۱. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۴۰۵۶/۴ آغاز و انجام: برابر در فهرست بدون نام مؤلف است؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۹۴۰ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن ضربی، ۱گ (۳۳ر-۳۳پ)، ۲۵ سطر، اندازه: ۱۵×۲۳سم [ف: ۷-۱۷۴] ۲. تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه: ۳۳۱/۶ در فهرست با عنوان «شرح شطحیات» و ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۹۵۱-۹۱۸ق؛ ۱گ (۱۰۸ر-۱۰۸پ) [ف: ۳-۵۶] تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۹۸/۶-عکسی آغاز و انجام: برابر اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی: ۲-۲۸] ۳. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۴۵۷/۱۰۹ آغاز: برابر در فهرست با عنوان «شرح اصطلاحات عرفا» و بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ ۲ص (۱۹۷-۱۹۸) [ف: ۱۰-۱۴۰۷] ۴. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: ۶۵۵۳/۱۰
۶۲

گزارش اشکال یا پیشنهاد