فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۳، ص ۴۷۷

۴۷۷ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۳
ابوریحان بیرونی در استیعاب می‌گوید این نوع از اسطرلاب را که بر مبنای فکر حرکت زمین ساخته می‌شود، استاد احمد بن محمد بن عبدالجلیل سجزی ابداع کرده است. این رساله مختصر در معرفت اسطرلاب زورقی و کیفیت عمل به آن است، در ده «باب»: ۱. آلات و خطوط آن؛ ۲. استخراج ساعات؛ ۳. استخراج طالع؛ ۴. اعمال لیالی؛ ۵. استخراج ساعات به شب؛ ۶. معرفت تسویة البیوت؛ ۷. تعدیل النهار و تعدیل اللیل؛ ۸ طول و عرض کواکب؛ ۹. معرفت نهار کواکب و لیل او؛ ۱۰. معرفت میل شمس. آغاز: بسمله حمدله والصلوة علی سید المرسلین محمد و آله اجمعین این مختصر است در معرفت اسطرلاب زورقی و کیفیت عمل به آن بدانکه اسطرلاب زورقی مانند آسمانیست ایستاده و زمین متحرک بر عکس اسطرلاب مشهور و ایراد اعمال آن در ده باب باشد. باب اول در بیان آلات و خطوط آن انجام: پس از موقع جزو شمس در تیر زورق تا مدار سر حمل مثل شمس جنوبی بود تا شمالی همانند: ۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۴۱۰۲/۵ آغاز: برابر؛ انجام: پس آن موقع جزو شمس در تیر زورق تا مدار رأس الحمل میل شمس بود شمالی و الله اعلم. خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۱۰؛ مصحح، در برگ انجام مطلبی در مورد شناخت ربع ساعات بدین آغاز «اگر خواهی بر ربع ساعات بدانی پس نگاه کن تا غایت چندست ...» آمده، و بعد از آن نیز یک جدول ۲۱×۱۰ در تکسیر، و یک جدول ۱۷×۸ در تکسیر ایام هفته، قبل از آن چند سطر در مورد استفاده از جدول آمده و در آن به سال ۸۷۲ ق اشاره شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوای سبز، ۴ گ (۳۸ پ-۴۱ ر)، ۱۶ سطر (۹×۱۲)، اندازه: ۱۳×۱۸ سم [ف: ۳۵ - ۶۳۵] ۱. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۱۳۵۸/۱-۸/۶۸ آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۱، جا: تون از بلاد خراسان؛ دارای مهر کروی با تاریخ ۱۰۷۸؛ جلد: تیماج مشکی، ۳ گ، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۲×۲۵ سم [ف: ۱ - ۳۵۵] ۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۵۹۰۱/۲ آغاز: برابر؛ انجام: قسمت کنیم ساعات ظاهر و خفی بود. در دوازده باب به فارسی، تا پایان باب دهم؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی لایی، ۲۱ گ (۲ پ-۲۲ پ)، ۲۴ سطر (۸×۱۴)، قطع: ربعی، اندازه: ۱۴×۲۰ سم [ف: ۱۶ - ۱۴۰] ۳. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۹۹۶۹/۲ آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، کا: ابوالحسن، تا: ۳ ربیع الاول ۱۰۱۹ ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه‌ای بدون مقوا، ۴ گ (۱۱ پ-۱۴ ر)، اندازه: ۱۱/۵×۲۱سم [ف: ۲۵ - ۲۴۰] ۴. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۶۱۹۳/۷ آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: دوشنبه دهه سوم رجب ۱۲۷۹ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشین قهوه‌ای، ۳گ (۱۷۰پ-۱۷۲پ)، ۱۷ سطر، اندازه: ۱۲×۱۷/۳سم [ف: ۹ - ۲۳۹] ۵. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۲۲۴۳/۶ آغاز و انجام: برابر در جلد ۱۷ فهرست آستان قدس با شماره ۱۲۲۴۳/۷ معرفی شده است؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: اسدالله منجم دودانگه هزارجریبی، تا: ۱۳۰۶ق، جا: تهران؛ واقف: سید جلال الدین تهرانی، مرداد ۱۳۶۱؛ کاغذ: حنائی فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، ۴ص (۱۲۴-۱۲۷)، ۱۷ سطر، اندازه: ۱۴/۵×۲۱/۵سم [ف: ۱۰ - ۲۶۳ و ۱۷-۴۷۹] ۶. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۶۲۴۲/۳ آغاز: برابر خط: نسخ، کا: اسدالله منجم، تا: ۱۳۵۷ق، برای عمادالدوله؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی شکری، جلد: تیماج زرد یک‌لا، ۴ص (۱۸۷-۱۹۰)، ۱۶ سطر، قطع: رقعی، اندازه: ۹/۵×۱۵/۵سم [ف: ۱۹ - ۲۱۳] ● اسطرلاب زورقی / اسطرلاب / فارسی ostorlāb-e zowraqī غیر همانند: ۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۶۴۹۲/۵ آغاز: الحمدالله رب العالمین ... این رساله‌ای است موجز و مفید در معرفت اسطرلاب مشتمل بر دوازده باب باب اول در معرفت اسطرلاب زورقی و این زورقی جهت آن گویند؛ انجام: میان هر دو نشان بدانیم و هم چندان دیگر مری جدی را برانیم آنچه بر افق مشرق بود طالع باشد و عمل کواکب شمالی بر همین نوع باشد. رساله مختصری است در ۱۲ «باب»: ۱. معرفت اسطرلاب زورقی، ۲. تعیین جزو شمس، ۳. استخراج طالع وقت، ۴. اعمال اللیل، ۵. استخراج ساعات، ۶. معرفت تعدیل النهار و تعدیل اللیل، ۷. معرفت تسویة البیوت، ۸. طول و عرض هر کوکب، ۹. میل آفتاب، ۱۰. معرفت ظهور و اختفای کواکب و طلوع و غروب افق، ۱۱. تعدیلات تعدیل جزو شمس، ۱۲. معرفت مقنطرات بر روی صفیحه؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: شنبه ۲۸ ذیحجه ۸۴۴ق؛ مصحح، برخی از برگ‌ها افتادگی دارد که جای آنها کاغذ سفید گذاشته‌اند؛ جلد: تیماج قهوه‌ای ضربی ترنج و سرترنج دار ضربی عطف ترمیمی، ۲گ (۱۳۰پ-۱۳۱پ)، اندازه: ۱۸×۲۳/۵سم [ف: ۲۰ - ۷۱] ۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۶۳۷۵/۲ آغاز: بدانکه در اسطرلاب زورقی گاهی بر ظهر اسطرلاب منطقة
۴۷۷

گزارش اشکال یا پیشنهاد