۵: ۲۷۰) در وصفها و ستایشها؛ در پایان بندی است درباره این کتاب از یوسف نجفی گیلانی که میگوید آن را خواندهام و امیدوارم که از آن پند بگیرم (مورخ ۱۲۴۶)، نیز ستایشی به نظم فارسی از آخوند مولانا میرزا محمد استرابادی در حیدرآباد با اشاره به تاریخ ۱۰۸۵ و از مولانا میرمحمد مؤمن اسفراینی در همین شهر به نظم فارسی با اشاره به همین تاریخ ۱۰۸۵ و از آخوند شیخ بایزید در اورنگآباد و از مهذب الدین احمد در پاسخ او.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۶۱۰
آغاز: و استنصره و اتوکل علیه ... ذلک الفوز العظیم. الجوهر الاول عاف الهوی بلبه طاف الهدی بحبه؛ انجام: و الصلوة علی نبیه و آله.
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: آغاز؛ با بلاغ، مجدول؛ ۱۵۵گ، ۱۱ سطر (۸×۱۶)، اندازه: ۱۴×۲۴سم [ف: ۱۲ - ۲۶۱۴]
● عبرة العاقلین / ادبیات / فارسی
'ebrat-ol 'āqelīn
در پنج «فصل» در انتقاد شعرهای میرزا فاخر مکین.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۵۶۹۹
آغاز: بسمله. بر ارباب فهم و ذکاء مخفی نماند که هر انسان که بخود وارسید به درد دلها رسید؛ انجام: باید به دل دعاء مغفرت بنمایند.
خط: نستعلیق هندی، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ کاغذ: هندی، ۳۷گ، ۱۳ سطر (۱۰×۱۶)، اندازه: ۱۰×۲۲سم [ف: ۱۶ - ۷۰]
● عبرة الفضلاء = ضالة الفضلاء = حل شبهة جذر الاصم = حل شبهة ابن کمونة / منطق، فلسفه / عربی
'ibrat-ul fuḍalā' = ḍāllat-ul fuḍalā' = ḥall-u šubhat-i jaḏr-il aṣam = ḥall-u šubhat-i ibn-i kamūna
خفری، محمد بن احمد، - ۹۵۷؟ قمری
xafrī, mohammad ebn-e ahmad (- 1550)
ارسطو در فصل ۹ کتاب عبارت ارغنون در مبحث تناقض قضایای ممکن استقبالی و در فصل ۳ دفتر ۱۱ الهی در مبحث امکان و استعداد با گروه مگارا مانند اوبولیدس و دیودروس کرونوس و فیلون مخالفت نموده است و این اوبولیدس در زمان افلاطون و ارسطو میزیسته و میان آنها پیوسته جنگ و ستیز بوده و گاهی کار به دشنام میکشید و فیلون دیالکتیکی شاگرد او بوده است و فیلون هم از بزرگان جدلیان گروه مگارا به شمار میآید و چند مغالطه از اینها به یادگار مانده است مانند: پوشیده شاخدار، نهفته، کچل، ارزن، پیدایش، دروغگو. مغالطه اخیر چنین است: کسی دروغ میگوید و سپس میگوید دروغ میگویم آیا راست گفته است یا دروغ چنان که اپیمنیدس کریتسی گفته است: همه مردم کریتس دروغگویند آیا خود راست گفته یا دروغ؟ این مغالطه به دانشمندان خاوری رسید و بدان شبهه جذر اصم نام دادند و کتابها در حل آن نوشتند چنان که افضل الدین محمد ترکه در طوس برای شاگردان خود رسالهای به نام «انموذج العلوم» در حل مسائل دشوار نوشته و در آن از این شبهه که به شکل «کل کلامی کاذب» در آمده پاسخ گفته و صدرالدین دشتکی و دوانی هر دو رساله در رد یکدیگر درباره گشودن این مشکل نوشتهاند و سید داماد در الافق المبین نیز به حل آن پرداخت و در الذریعه به نام بسیاری از رسالهها که در این باره نوشته شده برمیخوریم. (دانش پژوه)
محقق خفری دو رساله در این باره دارد یکی «عبرة الفضلا» و دیگری «حیرة الفضلاء» یا «حل مالاینحل» که در «مقدمه» و دو «مقصد» است در یکی راهحلهایی که آوردهاند یاد کرده و از آنها خردهگیری نمود و در دومی که نیم این رساله است حلی که خود کرده است آورده است. وی از تفتازانی و سید المدققین و صاحب قسطاس و کاتبی یاد میکند و تاریخچه حل این مسئله از این رساله به خوبی به دست میآید. در برخی نسخهها یک «مقدمه» و چهار «مقصد» آمده است.
آغاز: قد اجاب الحضره الجلالیة المحمدیة جلب افادته عن هذه الشبهة بان قول القائل، کل کلامی فی هذه الساعة کاذب انما یکون صادقاً او کاذباً ...
انجام: فان صار هذا الجواب مقبولاً عند العلماء صار حقیقاً، بأن یسمی عبرة الفضلا، تمت.
[دنا ۴۱۹-۴۲۰ (۸ نسخه)؛ الذریعه ۱۴/۷-۱۳]
۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۷۰۳۶/۳۸
در یک مقدمه و چهار مقصد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ جلد: تیماج قهوهای، ۱گ (۲۸۰ر-۲۸۰پ)، اندازه: ۱۸/۵×۳۰سم [ف: ۱۸ - ۲۰۴]
۲. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۷۱۸۵
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: ۱۰۷۲ق، جا: لاهیجان [الفبائی: - ۱۶۴]
۳. اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۶۸۰/۱۵
خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۱۰۸۶ق؛ جلد: مقوایی، ۵گ (۹۱پ-۹۵ر)، اندازه: ۱۴/۵×۲۶/۵سم [ف: ۲ - ۵۲۷]
۴. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۱/۱۰۳۵/۱
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته تعلیق، کا: ناصرالدین حسین بن نورالدین محمد کرمانی، تا: با تاریخ ۱۰۹۷ق؛ جلد: تیماج مذهب، ۲ص (۱۱۰-۱۱۱)، سطور چلیپا (۱۱/۴×۲۰)، اندازه: ۱۵/۵×۲۵سم [ف: ۳ - ۶۳]
۵. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۱۹۸۵/۴-عکسی
آغاز و انجام: برابر