که لاحق میشود آخر کلمه را وقت تلفظ و ساقطست در کتابت و اقسام تنوین پنج است؛ انجام: یعنی هر گاه در یک کلمه دو حرف علت باشد و هر دو متحرک و ماقبل مفتوح باشند لازم است
از بحث تنوین تا باب ابدال؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ مهر: «لا اله الله الملک الحق المبین عبده حسن بن جعفر الطباطبائی» (مربع)؛ جلد: مقوا پستهای، ۱۴۷گ، ۱۸ سطر، اندازه: ۱۱×۱۸/۵سم [ف مخ - ۱ - ۲۷۷]
۵. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۱۰۱۶
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم اغفرلی و لوالدی و لأولادی و لمن حقه علی ...
خط: نسخ و نستعلیق، کا: رحیم بن محمد رضا خلخالی، تا: ۶ ربیع الاول ۱۲۵۶ق؛ افتادگی: انجام؛ تملک: محمد حسین بن عبادالله به تاریخ ۱۳۰۲؛ جلد: تیماج مشکی، ۱۶۴گ، ۲۵ سطر، اندازه: ۱۵×۲۱سم [ف: ۳ - ۲۴۲]
۶. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۳۶۸۸۱
آغاز: برابر؛ انجام: مره را از مصدر ثلاثی مزید فیه زیاده کرده میشود بر مصدر تاء تانیث نحو کرمته اکرامة و دحرجته دحراجة و شاذ است بناء هیت از غیر ثلاثی مزید فیه. تمت الکتاب بعون الملک الوهاب
کامل؛ خط: نسخ و نستعلیق، بیکا، تا: جمعه ۱۸ رمضان ۱۲۵۹ق؛ مصحح، با علامت بلاغ، رکابهدار؛ تملک: محمد صادق؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبین عبده صدرالدین ابن عبدالحمید ۱۲۶۰» (مستطیل)، «عبده صدرالدین ۱۲۸۳» (مستطیل)؛ اهدایی: رهبری، مهر ۱۳۸۶؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوهای مذهب، ۱۴۰گ، ۱۶ سطر، اندازه: ۱۵×۲۲سم[اهدائی رهبر: ۱۰-۲۳۵]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: ۱۰۱۱
همان نسخه بالا [مؤید: ۳ - ۲۷]
۷. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۲۱۱
آغاز: برابر؛ انجام: پس بدرستیکه التزام کرده شد در و ادغام. و ما بجمعه عنیت قد کمل ... و صحبه المنتجبین الخیرة.
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا روی آن پارچه، ۲۵۳گ، ۱۶ سطر (۸/۵×۱۷)، اندازه: ۱۶×۲۵/۵سم [ف: ۶ - ۲۲۸۲]
● شرح الفية ابن مالک / نحو / عربی
š.-u alfiyyat-i ibn-i mālik
لاهیجانی، ابوتراب بن محمد، ق۱۳ قمری
lāhījānī, abū-torāb ebn-e mohammad (- 19c)
وابسته به: الخلاصة فی النحو = الفية ابن مالک = الالفية فی النحو؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (۶۰۰-۶۷۲)
البهجة المرضية فی شرح الالفية = شرح الفية ابن مالک = شرح الخلاصة فی النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (۸۴۹-۹۱۱)
تاریخ تألیف: ۱۲۷۴ق
شرح مزجی نسبتاً مفصلی است بر الفیه ابن مالک با شرح آن «البهجة المرضية» جلال الدین سیوطی، که بیشتر جنبه توضیحی دارد. از این شرح تا بحث حرف تعریف «ال» نگاشته شده و به واسطه گرفتاریها و درگذشت پدر شارح در ماه شوال ۱۲۷۴ق نوشتن باقی آن را رها کرده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۵۸۶۴/۱
آغاز: هذا القدر للتعظيم و يطلق على معان أخر و هي كثير العلم و كثير المال و كثير الولد و كثير القبيلة؛ انجام: و مصدر الزلل و العصيان و الحمدلله رب العالمين ...
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ افتادگی: آغاز؛ گویا به خط مؤلف؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوهای، ۵۶گ (۲ر-۵۷ر)، اندازه: ۱۳/۵×۲۱سم [ف: ۱۵ - ۲۴۸]
● شرح الفية ابن مالک / نحو / عربی
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
یزدی، عبدالسمیع بن محمد علی، ق۱۳ قمری
yazdī , ‘abd-os-samī‘ ben mohammad ‘alī (- 19c)
وابسته به: الخلاصة فی النحو = الفية ابن مالک = الالفية فی النحو؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (۶۰۰-۶۷۲)
تاریخ تألیف: ۲ رمضان ۱۲۵۵ق
شرح نسبتاً مفصلی است بر الفیه ابن مالک با در نظر گرفتن مطالب سیوطی در «البهجة المرضية» و گفتگو در آنها. یک یا چند بیت از الفیه را آورده و مقصود ناظم و سیوطی را بیان میکند، پس از آن اشکالات بر آنها را میآورد و از مجموع سخنان نتیجهگیری میکند. شارح در آخر آن میگوید که شرح را به دستور بعضی از برادران نگاشته و هر روزی دو جزء از کتاب را بدون داشتن کتابی مینوشته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۹۸۲۴
آغاز: يقول الغريب الجانى ... بعد الحمد لمن كفى و الصلاة على من اصطفى و آله اهل الوفا، ان هذه درة مضية و غرة وضية؛ انجام: و حيث كان الفراغ عن الشعر المذكور بهذه الكلمات الشريفة فليكن الاختتام بها من دون تعرض لسائر الأشعار
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بیتا، تحریر اول کتاب؛ جلد: تیماج قهوهای، ۲۷۵گ، اندازه: ۱۵×۲۱سم [ف: ۲۵ - ۱۵۱]
● شرح الفية ابن مالک / نحو / عربی / فارسی
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
معتمد السلطان، علی بن نصرالله
mo‘tamed-os-soltān, ‘alī ebn-e nasr-ol-lāh
وابسته به: الخلاصة فی النحو = الفية ابن مالک = الالفية فی النحو؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (۶۰۰-۶۷۲)