شرحی است به عربی با ترجمه هر بندی به فارسی. نسخه میرسد تا شرح بیت «فتی و انفک و هذالاربعة - لشبه نفی او لنفی متبعة».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۷۳۸
آغاز: هذا کتاب شرح الفیه. بسمله. الحمدلله الذی علم آدم الاسماء كلها ... فیقول ... علی بن نصرالله الملقب بآقاخان الذی هو معتمد السلطان وزیر عسکر الخاقان؛ انجام: و آنچه بعد از آنست تم شرح الفیة ابن مالک بحمدالله و المنة و عونه و كرمه.
خط: نستعلیق و نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۴؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، ۳۰گ، ۱۷ سطر (۷×۱۴)، اندازه: ۱۵×۲۲سم [ف: ۱۲ - ۲۷۳۲]
● شرح الفیه ابن مالک / نحو / فارسی
š.-e alfīyye-ye ebn-e mālek
حسینی، حسن بن علیرضا
hoseynī, ḥasan ebn-e ‘alī-rezā
وابسته به: الخلاصة فی النحو = الفية ابن مالک = الالفية في النحو؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (۶۰۰-۶۷۲)
شرح و ترجمه مختصری است بر الفیه ابن مالک، در این شرح بیشتر نظر به ترجمه ابیات اصل و توضیح آنها دارد. در برگهای اول این کتاب حواشی دیده میشود که از افادات آخوند ملا علی خلخالی استاد مؤلف میباشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۹۲۷
آغاز: الحمدلله رب العالمین ... قال محمد هو ابن مالک ... یعنی کلام ما لفظی است فایده دهنده مثل فایده استقم؛ انجام: درحالی که صلوات میفرستم بر محمد که بهتر نبی مرسل است و بر آل او که واضح و مشهور و نیکو کارند و بر اصحاب او که برگزیده و مختارند.
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین گلپایگانی، بیتا؛ جلد: تیماج مشکی، ۱۳۲گ، ۲۳ سطر، اندازه: ۱۲/۵×۲۳سم [ف: ۳ - ۱۱۳]
● شرح الفیه ابن مالک / نحو / فارسی
š.-e alfīyya-ye ebn-e mālek
خلخالی هرآبادی، ملاعلی قلی بن محمد شریف
xalxālī harābādī, mollā-‘alī qolī ebn-e moḥammad šarīf
وابسته به: الخلاصة فی النحو = الفية ابن مالک = الالفية في النحو؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (۶۰۰-۶۷۲)
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۱۹۶۳-۱۱/۶۳
آغاز: قال محمد هو بن مالک ... بالجر و التنوين یعنی تمیز حاصل میشود از برای؛ انجام: فاحمدالله مصلیا علی ... پس حمدمی کنم خدای را درحالی که صلوات میفرستم بر محمد (ص) که بهترین مرسل است و آله ... وصحبه ... وبر اصحاب او که برگزیده ومختارند
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، ۱۳۵گ، ۱۸-۱۵ سطر، اندازه: ۱۶×۲۴سم [ف: ۵ - ۲۴۶۵]
● شرح الفية ابن مالک / نحو / عربی
š.-u alfīyyat-i ibn-i mālik
وابسته به: الخلاصة في النحو = الفية ابن مالک = الالفية في النحو؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (۶۰۰-۶۷۲)
نامعلوم و ظاهرا غیر همانند:
۱. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۹۶۷
آغاز: الفاعل من كونه بمعنى الحال او الاستقبال او مطلقا ... فهو كفعل صيغ للمفعول في×× معناه كالمعطى كفافا يكتفى. يعنى ان اسم المفعول مثل الفعل المصنوع للمفعول في معناه ... ابنية المصادر؛ انجام: قال المؤلف رحمه الله تعالى قد اتينا على ما اردنا جمعه من الشرح و الاعراب و استوفينا ما وعدنا به فی اول الكتاب فجاء شرحا مكمل المقاصد مسهل المعانى و الفوائد ... و نعم الوكيل و كان الفراغ من تعليقه نهار الاربعاء ثاني عشری جمادی الآخرة سنة ثمانين و ثمان مائة علييد محمد بن سعدون بن احمد الرملى امام الجامع المحمدين بالصالح بدمشق المحروس و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، کا: محمد بن سعدون بن احمد رملی، تا: چهارشنبه ۱۲ جمادی الثانی ۸۸۰ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوهای، ۱۸۰گ، ۱۷ سطر (۹×۱۲)، اندازه: ۱۴×۱۸سم [ف: ۱۲ - ۲۹۶۴]
۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۸۲۴۸
آغاز: باب شرح الكلام و ما يتألف منه قول مفيد طلبا او خبرا هو الكلام ... الشرح لغة البسط و السعة؛ انجام: قيل اتباعه و هنا انتهى الشرح و الحمد لله.
تاریخ تألیف: یکشنبه ۲۵ ربیع الثانی ۷۵۸ق، گویا شرحی است بر الفیه ابن مالک نام شارح معلوم نیست و نیاز به بررسی بیشتری دارد؛ خط: نسخ کهن، کا: محمد بن محمد شافعی، تا: قرن ۹؛ از روی نسخهای که از خط مؤلف نقل شده کتابت شده، مصحح؛ تملک: محمد حسین قاضی، عیسی بن محمد حنفی، محمد حسین بن عبدالغنی؛ جلد: تیماج قهوهای، ۲۶۴ص، ۳۰ سطر، اندازه: ۱۶/۵×۲۵سم [ف: ۲۷/۲ - ۲۹]
۳. اراک؛ بیات، عبدالحسین؛ شماره نسخه: ۵۸
آغاز: قال محمد هو ابن مالک ×× احمد ربی الله خیر مالک؛ انجام: فاعلم انه قد انتهى غرضه من هذا النظم و انه قد اشتمل علی اعظم المهمات من علم العربية.
خط: نسخ، کا: احمد بن حسن عاملی، تا: ۱۰۵۷ق؛ کاغذ: شکری، ۴۰۰گ، ۱۴ سطر، اندازه: ۱۳/۵×۱۹/۳سم [نشریه: ۶ - ۹۶]