الحق ان علامه المجاز تبادر الغير لاعدم التبادر لتحققه في اللفظ الموضوع
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، رویه کاغذ زرد، ۱گ (۵۳ر-۵۳پ)، ۲۲سطر (۸/۵×۱۵/۵)، اندازه: ۱۵×۲۱/۳سم [ف: ۱۷ - ۱۶]
۱۲. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۳۷۹۷/۳
آغاز: القول في حقيقه القرآن و مجازه، لاخلاف في وقوع الحقايق في القرآن و هي كل لفظ بقى على موضوعه و لا فتقدم فيه و لا تاخير و هذا اكثر الكلام. و اما المجاز فالجمهور ايضا على وقوعه فيه؛ انجام: هو مقصود التعريض كقول ابراهيم بل فعله كبيرهم هذا فاسئلوهم. و الله سبحانه و تعالى اعلم.
رسالهای است در بررسی مختصر حقایق و مجازات در قرآن کریم با استناد به اقوال مفسرین و علمای بلاغت؛ خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ کاغذ: فرنگی الوان، جلد: تیماج تریاکی، ۱۶گ (۲۶-۴۱پ)، ۱۹ و ۳۷ سطر حمایلی (۷×۱۳/۵)، اندازه: ۱۰/۵×۱۶/۵سم [ف: ۱۶ - ۴۵۵]
● الحقيقة و المجاز = متن العلاقة / بلاغت / عربی
al-ḥaqīqa wa-l majāz = matn-ul ‘alāqa
رساله بسیار مختصری است در معنی حقیقت و مجاز و کنایه و اقسام و احکام آنها. در آن از استعمال لفظ مجازاً در معنایی غیر از معنای موضوع با وجود علاقه و ارتباط مابین معنی موضوع له و مستعمل فیه بلا مانع است. آن علاقهها را چند نوع شمردهاند در کتاب حاضر درباره آن علاقه و ارتباط و انواع آنها بحث شده است.
آغاز: الحمد لله حمد الشاكرين و الصلوة على سيد الاولين و الاخرين و على آله الطيبين الطاهرين و بعد فاعلم ان طرق اداء المراد ثلثة حقيقة و مجاز و كناية ...
انجام: مثل فلان طويل النجاد بمعنى طويل القامة او نسبة بينهما نحو ان الكرم فی بیت فلان بمعنی ان الكرم فی فلان
۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۴۹۰/۱۱
آغاز و انجام: برابر
نام کتاب به استناد نسخه ش ۳۲۵۹ مرعشی تغییر یافت؛ خط: نسخ مایل به رقعی، کا: ابراهیم بن محمد، تا: قرن ۱۳؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، ۴گ (۱۳۵پ-۱۳۸پ)، اندازه: ۱۶×۲۱سم [ف: ۴ - ۲۹۱]
۲. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۳۲۵۹
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: ۳ ذیحجه ۱۲۷۳ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، ۶گ، ۱۳ سطر، اندازه: ۱۴/۵×۲۱سم [ف: ۹ - ۴۸]
۳. قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه: ۶۹۳/۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: یوسف سلیمی نبوی بن حسین خرپوتی، تا: ۱۴ ربیع الاول ۱۲۹۷ق، جا: مدینه منوره؛ جلد: تیماج مشکی، ۶گ (۴۴پ-۴۹پ)، اندازه: ۱۱×۱۸سم [ف: ۲ - ۳۳۴]
● الحقيقة و المجاز / معانی بیان / فارسی
al-ḥaqīqa wa-l majāz
بحث مختصری است در اینکه استعمال کلمه معرف به لام جنس در عهد ذهنی آیا از باب حقیقت است یا مجاز؟
بیدگل؛ مجتهد الزمان بیدگلی؛ شماره نسخه: ۲۶/۵
آغاز: و این تحریر مشتمل است بر چند فصل، فصل اول معرفت احوال بروج و ارباب مثلثات؛ انجام: این جزوه ای است که جمع کرده شد در معرفت تقویم و قد جمعها عبدالصمد بن علی اللهم اغفرلهما بلطفه الجلی.
خط: نستعلیق تحریری، کا: محسن بن حبیب الله بن آقاجان مشیری الاصل بارفروش المسکن، تا: شنبه ۲۴ ربیع الاول ۱۳۰۵ق، جلد: تیماج قهوهای، ۱گ (۱۹ر-۱۹پ)، اندازه: ۱۶×۱۷/۵سم [ف: ۴۰]
● حقیقت و مجاز = استعاره / بلاغت / فارسی
ḥaqīqat va majāz = este‘āre
عصام الدین اسفراینی، ابراهیم بن محمد، ۸۷۳ - ۹۵۱ ؟ قمری
‘eṣām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
اهدا به: سلطان محمود خان بن عبیدالله بهادر خان
رسالهای است در حقیقت و مجاز و مشتمل بر «مقدمه» و «جندی» و «ساقه»: مقدمه دارای سه «طائفه»: ۱) چگونگی پیدایش سخن، ۲) امتیاز آدمی بسخن گفتن است، ۳) معنی حقیقت و مجاز؛ جندی دارای «میمنه» و «قلب» و «میسره»: میمنه: معنی استعاره و تقسیم آن بر سه قسم، قلب: انواع استعاره در چهار سریه، میسره: اختلاف دانشمندان ادب در تقسیم استعاره؛ ساقه دارای «مقدمه» و «مقصد» و «خاتمه»: مقدمه: معنی علاقه مجاز؛ مقصد: انواع علاقات معتبره. در آن از خواجه ابو القاسم سمرقندی و سعد تفتازانی یاد شده و بیست و پنج نوع علاقه برای مجاز بر شمرده شده است.
آغاز: بسمله رب تمم بالخير حمد بی حد احدی را زیبد که حقیقت مالکیت و ملکیت را مداراست و این دو معنی غیر او را بعلاقه عبودیت مستعار استعاره عادیه از تشبیه مصرحه دور از کنایه و نمونه خالق بی مثال که تمثیل را در سرحد ملک معرفت او جواز نیست خداوند باستقلالی که اطلاق اسم او بر غیر طریق مجازیست و صلوات نامیات بر نبی مرسل که کلمات جامعه او.
انجام: در ترجیح بعضی اقسام مجاز بر بعضی اطلاق مسبب بر سبب و ملزوم بر لازم و کل بر جزء و حال بر محل اولی ... از عکس و استعاره نشانه اولی است از تضاد و مجاز باعتبار ما كان