شناسنامۀ نسخۀ خطی

اسطرلاب کروی

کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران · شمارۀ ۵۳۹۱/۶

کتابت قرن ۱۱ و ۱۲ نستعلیق
/m/32779
هر جا ✎ می‌بینید، می‌توانید همان فیلد را اصلاح کنید. راه‌های دیگر مشارکت زیر همین دکمه است.
شناسۀ فهارس: #32779

کاتب و کتابت

کاتب
ثبت نشده
تاریخ کتابت
قرن ۱۱ و ۱۲
محل کتابت
ثبت نشده
سفارش‌دهنده
ثبت نشده

ویژگی‌های ظاهری

خط
نستعلیق کیفیت خط: ثبت نشده
شمار برگ
۳ برگ (۶پ–۸ر)
شمار سطر
۲۴ سطر
اندازه (سانتی‌متر)
۱۳/۵×۲۰سم
کاغذ
سپاهانی
جلد
مقوایی

نشان‌های نسخه‌شناسی

  • اصل نسخه (دستخط مؤلف) (ثبت نشده)
  • حواشی به خط مؤلف (ثبت نشده)
  • مقابله یا تصحیح به دست مؤلف (ثبت نشده)
  • مقابله با نسخۀ مؤلف (ثبت نشده)
  • کتابت از روی نسخۀ مؤلف (ثبت نشده)
  • تذهیب و سرلوح (ثبت نشده)
  • نگاره و نقاشی (ثبت نشده)
  • تصحیح‌شده (ثبت نشده)
  • حواشی (محشّی) (ثبت نشده)
  • جدول‌کشی (ثبت نشده)
  • رکابه (ثبت نشده)
  • مقابله و بلاغ (ثبت نشده)
  • نسخۀ عکسی یا میکروفیلم (ثبت نشده)

رساله‌های این مجموعه ۱۵

این نسخه در مجموعۀ شمارۀ ۵۳۹۱، برگ‌های ۶پ تا ۸ر، همراه با این رساله‌ها (به ترتیب برگ) صحافی شده است.

  1. ۵۳۹۱/۱ حاشية تحرير المجسطى
  2. ۵۳۹۱/۲ دائرة وسط السماء
  3. ۵۳۹۱/۳ دائرة الميل
  4. ۵۳۹۱/۴ ریاضیات
  5. ۵۳۹۱/۵ افلاک و عطارد
  6. ۵۳۹۱/۶ اسطرلاب کروی (همین نسخه) ۳ برگ (۶پ–۸ر)
  7. ۵۳۹۱/۷ ارتفاع · طبری، بدرالدین
  8. ۵۳۹۱/۸ کشف القناع عن اسرار الشکل القطاع · نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد
  9. ۵۳۹۱/۹ معرفت كره · جفری رومی، علی ۶ برگ (۹پ–۱۶پ)
  10. ۵۳۹۱/۱۰ بیست باب در معرفت اسطرلاب · نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد ۱۸ برگ (۱۷پ–۳۴ر)
  11. ۵۳۹۱/۱۱ ارثماطیقی ۸ برگ (۳۵پ–۴۲پ)
  12. ۵۳۹۱/۱۲ الایام الوسطیة و الحقیقیة ۱ صفحه
  13. ۵۳۹۱/۱۳ شرح متن ریاضی ۲ صفحه
  14. ۵۳۹۱/۱۴ فلسفية (رسالة) ۶ برگ (۵۶پ–۶۱پ)
  15. ۵۳۹۱/۱۵ حاشیة كتاب في الرياضى ۲۰ برگ (۶۲ر–۸۱ر)

آغاز نسخه

منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
چون خواهی که معرفت ارتفاع آفتاب از کره بدانی نخست دایره نصف النهار راست کند بر کره چنانکه بر تربیع کره راست باشد، پس شخصی بکند از موم و بر تربیع دایره نصف النهار نهد چنانکه قایم باشد و بهیچ جانب میل ندارد و بعد از آن از افق بر می‌دارد تا چنان گردد که این شخص را هیچ سایه نباشد و پس نگاه کند بآخرترین درجه که از افق بر می‌آید از دایره نصف النهار چنانکه مرتفع شده باشد از دایره آنرا ارتفاع آفتاب باشد در آن وقت والله اعلم. مثالش خواستیم که ارتفاع آفتاب بدانیم دایره نصف النهار را بر چهار قسمت کردیم و آنجا که حرف نوذ نوشته شخصی از موم بکردیم و بر آخرترین درجه نهادیم که مماس افق بود بر تربیع دایره افق و نصف النهار و آن جایگاه بود که حرف صاد نوشته بود و بعد از آن دایره نصف النهار کره بر افزودیم تا آنگاه که شخص را هیچ سایه نماند و بر نقش خویش سایه بر افکند و نگاه کردیم و سی درجه از افق برآمده بود: اینست ارتفاع وقت

انجام نسخه

منطبق بر انجام اثر (در مأخذ: «برابر»)
چون خواهیم که درجه ممر کوکب بدانیم نخست کوکب را بدایره نصف النهار نهیم و نشان کنیم بران جزو دایره البروج که بر خط وسط السما باشد که آن کوکب با آن درجه بر وسط السما آمده گوییم کوکب با این درجه در ممر میگذرد
بخش‌های خالیِ این نسخه: مهرها، تملک‌ها و وقف‌نامه‌ها

متن مأخذ

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)

ج ۳، ص ۴۸۱، ردیف ۲ متن در منبع
● اسطرلاب کروی = ارتفاع آفتاب و ستارگان = بیست باب / اسطرلاب / فارسی osṭorlāb-e koravī = ertefā‘-e āftāb va setāregān محتمل است از جعفر اسطرلابی مذکور در ذیل اسطرلاب کشفی و اسطرلاب زورقی باشد (نسخه‌های منزوی 234/1). رساله‌ای است موجز و بدون خطبه و دیباچه، در بیست «باب»: 1. معرفت طالع؛ 2. معرفت قوس النهار؛ 3. قوس اللیل؛ 4. ساعات مستوی؛ 5. ساعات زمانی؛ 6. مطلع بروج؛ 7. مطلع خط استوا؛ 8. میل شمس؛ 9. غایت ارتفاع؛ 10. عرض کواکب؛ 11. بعد کواکب؛ 12. سعه مشرق آفتاب؛ 13. معرفت سعه مشرق کوکب؛ 14. تعدیل النهار آفتاب؛ 15. تعدیل النهار کوکب؛ 16. قوس اللیل کوکب؛ 17. وجه طلوع کوکب؛ 18. درجه غروب کوکب؛ 19. درجه قمر کوکب. آغاز: چون خواهی که معرفت ارتفاع آفتاب از کره بدانی نخست دایره نصف النهار راست کند بر کره چنانکه بر تربیع کره راست باشد، پس شخصی بکند از موم و بر تربیع دایره نصف النهار نهد چنانکه قایم باشد و بهیچ جانب میل ندارد و بعد از آن از افق بر می‌دارد تا چنان گردد که این شخص را هیچ سایه نباشد و پس نگاه کند بآخرترین درجه که از افق بر می‌آید از دایره نصف النهار چنانکه مرتفع شده باشد از دایره آنرا ارتفاع آفتاب باشد در آن وقت والله اعلم. مثالش خواستیم که ارتفاع آفتاب بدانیم دایره نصف النهار را بر چهار قسمت کردیم و آنجا که حرف نوذ نوشته شخصی از موم بکردیم و بر آخرترین درجه نهادیم که مماس افق بود بر تربیع دایره افق و نصف النهار و آن جایگاه بود که حرف صاد نوشته بود و بعد از آن دایره نصف النهار کره بر افزودیم تا آنگاه که شخص را هیچ سایه نماند و بر نقش خویش سایه بر افکند و نگاه کردیم و سی درجه از افق برآمده بود: اینست ارتفاع وقت انجام: چون خواهیم که درجه ممر کوکب بدانیم نخست کوکب را بدایره نصف النهار نهیم و نشان کنیم بران جزو دایره البروج که بر خط وسط السما باشد که آن کوکب با آن درجه بر وسط السما آمده گوییم کوکب با این درجه در ممر میگذرد [دنا 6807/1؛ فهرستواره منزوی 2828/4 با عنوان «بیست باب»]
...
2. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5391/6 آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11 و 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 3گ (6پ-8ر)، 24 سطر (10×15/5)، اندازه: 13/5×20سم [ف: 16 - 296]
راهنمای نشانه‌های این متن (۱۰)
بی‌کا
بدون کاتب: نام کاتب در نسخه نیامده است
تا
تاریخ کتابت
گ
برگ
ر
روی برگ
پ
پشت برگ
اندازه
اندازۀ صفحه
سم
سانتی‌متر
انجام: برابر
انجام نسخه همان است که در نمونۀ کتاب آمده
آغاز و انجام: برابر
آغاز و انجام نسخه همان است که در نمونۀ کتاب آمده
ف
فهرست چاپی همان کتابخانه؛ شماره‌های پس از آن جلد و صفحۀ فهرست است. اگر نام مأخذ با نام کتابخانه یکی نباشد، نام مأخذ پیش از آن می‌آید
برگرفته از فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، «رموز و اختصارات»، ج ۱، ص هشت تا ده

یادکرد در منابع ۱

این یادکردها را ماشین از روی کتابخانه، شمارۀ نسخه و عنوان اثر یافته است، و ممکن است خطا داشته باشد.

شما هم می‌توانید بیفزایید

این بخش‌ها برای این نسخه هنوز خالی‌اند. آنچه بیفزایید پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در این صفحه منتشر می‌شود.

  • اشخاص مرتبط با نسخه

    مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند؛ اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید.

  • رابطه با نسخه‌های دیگر

    اگر این نسخه از روی نسخۀ دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخۀ عکسی یا میکروفیلمی از آن هست.

  • یادداشت‌ها و منابع پژوهشی

    اگر دربارۀ این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید.

اصلاح فیلدها. روی ✎ کنار هر فیلد بزنید. فیلدهای خالی این صفحه هم اکنون دیده می‌شوند.

گزارش اشکال یا پیشنهاد