اثبات المفارقات

● اثبات المفارقات = اقسام المفارقات / فلسفه / عربی itbāt-ul mufāriqāt = aqsām-ul mufāriqāt ؟ فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339 قمری fārābī, mohammad-e-bn-e mohammad (875 - 951) مؤلف در این رساله چهار نوع موجود غیرمادی مورد بررسی قرار می‌دهد: 1. موجودی که سبب ندارد و یگانه است؛ 2. عقوله فعاله که کثرت آنها نوعی است؛ 3. نفوس آسمانی که کثرت آنها نیز نوعی است؛ 4. نفوس انسانی که کثرت شخصی دارند. آن‌گاه خدا را با برهان نیازمندی رشته ممکنات به واجب الوجود از طریق دلیل «وسط و طرف» اثبات می‌کند و برای اثبات عقل‌ها شش دلیل می‌آورد که یکی از آنها برهان «خالق واحد دارای مخلوق واحد است» می‌باشد. مؤلف در همین دلایل نیروهای آسمانی و نفس را مجرد نشان می‌دهد و در پایان دلیل‌های دیگری برای تجرد نفس می‌آورد که یکی از آنها همان دلیل حضور ذاتی است که شیخ الرئیس در مباحثات با بهمنیار آورده است. فارابی در انجام این کتاب به عقل هیولایی و بالفعل و مستفاد اشاره می کند. این کتاب با عنوان «المفارقات و النفوس» به ابن سینا هم نسبت داده شده است. اسماعیل واعظ جوادی که «مراتب الموجودات» را همراه با ترجمه فارسی آن چاپ کرده (مجله جاویدان خرد، ش2، 1354 ش، صص 73-56) انتساب این رساله را به بهمنیار شاگرد ابن سینا منطقی‌تر دانسته است. آغاز کتاب: قال المفارقات اربع مراتب مختلفة الحقایق الاول الموجود الذی لاسبب له و هو واحد الثانى العقول الفعالة و هى كثيرة بالنوع الثالث النفوس السماوية انجام کتاب: و بالجملة لا بد للنفس فى أن يحصى لها العقل بالفعل من البدن فإن العقل بالملكة يستفاد بالبدن لا محالة و كثير من الأوساط فى الثوانى نقیض من الرصد و بالحسن، تمت چاپ: حیدرآباد دکن، 1345ق؛ قاهره، دائرة المعارف العثمانية؛ 1354ق. [الذريعة 100/1 و 312/21 و 10/11؛ ریحانة الادب 261/4؛ کتاب‌شناسی فارابی 79]