مدخل ریحانة الادب

افغانی سید محمد، جمال الدین اسدآبادی حسینی افغانی

ج ۱، ص ۱۵۹–۱۶۰

ریحانة الادب

ج ۱، ص ۱۵۹–۱۶۰
افغانی سید محمد، جمال الدین اسدآبادی حسینی افغانی ابن سید صفدر، بنوشته معجم المطبوعات، از خانواده‌ای بزرگ از بلاد افغان بود، در سال ۱۸۳۸ م- ۱۲۵۴ ه ق در قریه اسدآباد متولد شد و نسب او بسید علی محدّث مشهور موصول میگردد. پدرش او را بکابل برد و در آنجا نشو و نما یافت و بتحصیل علوم متنوعه از تاریخ و دینیّات و ادبیّات و منطق و حکمت و ریاضیات و غیر آنها عکس سید جمال الدین افغانی- ۱۱
پرداخت و در هیجده سالگی در بسیاری از علوم متداوله بمقامی عالی رسید سپس بهندوستان و حجاز و مکّه مسافرتها کرد و اخیرا ببلاد خود برگشته و شریک اسرار دوست محمد خان امیر افغان شد و در غزوه هرات نیز مصاحب او بود، پس بمصر رفته و مدتی با اکابر فضلای نامی آن دیار معاشرت نمود و آوازه فضل و کمالات وی در آن دیار منتشر شد و در جامع از هربتدریس منطق و فلسفه پرداخت و شیخ محمد عبده مفتی مشهور مصر و جمعی دیگر از اکابر مصر در حوزه درس او حاضر میشدند، عاقبت در سال ۱۲۹۶ ه قمری از مصر تبعید گردید و بهند و لندن و پاریس رفت و جریده‌ای بنام العروة الوثقی تأسیس کرد و بدستیاری شیخ محمد عبده که بیشتر از دیگران هم فکر و هم مذاقش بوده هیجده شماره از آن را انتشار داد. پس بحسب درخواست سلطان عبد الحمید در سال ۱۳۱۰ ه قمری باستانبول رفت و در آنجا میبود تا در ۱۸۹۸ م- ۱۳۱۵ ه قمری و یا در ۱۳۱۴ یا ۱۳۱۶ ه ق وفات یافت. کتاب ابطال مذهب الدهریین، اثبات ان الدین اساس المدنیة و الکفر فساد العمران و کتاب تاریخ افغان و غیر اینها از تألیفات او است. در مآثر و آثار گوید: سید جمال الدین اسدآبادی، در علوم قدیمه و جدیده مقامی بلند یافته است و مردم ایران را باوجود وی جای افتخار است، علوم شرعیّه را در قزوین تحصیل کرد و بتهران آمد و زمانی در افغانستان و هندوستان گذرانید، پس باستانبول و مصر رفت و گروهی از دانش‌پژوهان جامع از هر، از شاگردان وی بودند و بسیاری از روزنامه‌های مصر از وی استفاده‌ها کردند، پس باروپا رفته و در پاریس جریده العروة الوثقی را ایجاد نمود و از این پس، نامش در ممالک مشهور شد وصیت فضائل او در افواه افتاد و بعضی از دول بزرگ در منع انتشار جریده وی جهد بلیغ مبذول داشتند، لاجرم از اروپا ملول شد و بآسیا برگشته و بایران آمد و بارها با ناصر الدین شاه ملاقات کرد، پس بشهر پترسبورگ از بلاد روسیه رفته و در همه‌جا محترم می‌زیسته است. موافق آنچه شاگردش شیخ محمد عبده، در اول رساله ردّ نیچریّه نوشته است، اهل سنّت و جماعت او را افغانی دانند و بالجمله این شخص از اعاجیب روزگار و نوادر ادهار میباشد. (ص ۲۲۴ مآثر و آثار و ۷۰۶ مط و ۲۳۴ ج ۳ ذریعه)

گزارش اشکال یا پیشنهاد