حاجی بابا اصفهانی

حاجی بابا اصفهانی: جیمز موربه، ترجمۀ شیخ احمد بن ملا محمد - جعفر روحی کرمانی مقتول ۱۳۱۴ ق، بنگاه پروین، تهران، ۱۳۲۰ ش، سربی، ۱۴۲ + ۱۰۱ + ۱۳۸ ص. با مقدمۀ انگلیسی بقلم ماژور فیلوت انگلیسی قونسول سابق کرمان، کلکته، ۱۹۰۵ م/ ۱۳۲۴ ق، سنگی، وزیری، ۴۶۰ + ۱۷۸ ص. کلکته، ۱۹۲۳ م، سنگی. طبع عالمگیر، لاهور، ۱۹۳۹ م.، ۴۵۶ ص. جلد اول، کلکته، ۱۳۰۴ ق - ۱۸۸۶ م،

سنگی، وزیری، ۴۶۰ ص. علیگره، بی‌تاریخ، سنگی، رقعی، بتصحیح شادان بلگرامی، ۳۸۰ ص. (متن انگلیسی از جیمز موریه فرانسوی تبعۀ انگلیس که بین سنوات ۱۲۲۳-۱۲۳۰ ق. در سفارت انگلیس در تهران منشی بوده و از طرف عباس میرزای ولیعهد چندی سرپرست محصلین اعزامی ایران در لندن بوده و به حاج بابای افشار یکی از محصلین اعزامی که از سال ۱۲۲۶ تا ۱۲۳۵ ق، در لندن بتحصیل طب اشتغال داشته بعلت جلوگیری از خیانت موریه به مخارج تحصیل عداوت پیدا کرده و بگفتۀ استوارت انگلیسی که در سنۀ ۱۲۵۱ در تهران منشی سفارت انگلیس بوده این بغض و عداوت باعث شده که موریه کتاب حاجی بابا را باین کیفیت تألیف نماید. پرفسور برون مستشرق انگلیسی در صفحۀ ۱۲۱ تاریخ ادبی ایران می‌گوید اشخاصی که از خواندن کتاب حاجی بابا گمراه شده و ایرانی را مردمی کم جرأت و خجول - پنداشته‌اند از حقیقت بس دورند. اگر در اروپا کسی بخواهد از درجۀ شجاعت ایرانیان آگاه شود باید بکتابهای مأمورین مخصوص مراجعه کند که کارشان تحقیق احوال قاطبۀ مردم است زیراکه این اشخاص در این رشته متخصص می‌شوند و گفتارشان بیش از قول سایر دانشمندان حجت است. انتهی مجلۀ یادگار سال اول شمارۀ ۱، ص ۲۹ و ۵۰) در کتاب نثر فارسی معاصر بقلم ایرج افشار

صفحه ۲۳ این‌طور آمده کتاب حاجی بابا دو بار بفارسی ترجمه شده یکی ترجمۀ روحی کرمانی و دیگر ترجمه‌ای است که در هندوستان انجام گردیده و گویا میرزای حیرت مترجم آن بوده، مقالۀ اینجانب (مترجم حاجی بابا کیست) که در سال ۳ مجلۀ پیام نو نوشته‌ام و آقای سعید نفیسی نیز نظر خود را در مقاله بعنوان (مترجم کتاب حاجی بابا) که در سال سوم همان مجله درج شده مرقوم داشتند. نیز بسفرنامۀ حاجی پیرزاده نسخۀ خطی کتابخانه مجلس و کتاب وفیات معاصرین تألیف مرحوم قزوینی و خطابۀ دکتر خانلری در «کنگرۀ نویسندگان» و مقدمۀ انگلیسی ماژور بلوت بر چاپ کلکتۀ کتاب حاجی بابا رجوع شود انتهی. ۲ جلد، اصفهان، ۱۳۴۰ ش، سربی، کتاب‌فروشی شهریار، ۱۵۴ + ۴۲۰ ص.