فهرستواره کتاب‌های فارسی، ج ۱۰، ص ۸۰۹

۸۰۹ فهرستواره کتاب‌های فارسی ج ۱۰
ادامۀ «حسن و دل» از ص ۸۰۸
فرزند محمد شفیع؛ خیام‌پور ۱۴۲/۱ بنده‌ی تبریزی. تبریز، ملی ۲۹/۱ ردیف ۳۶۰ ش دفتر ۲۷۷۳ «حسن و دل، عشق و روح» که آن را به نثر دانسته، با سرآغاز دوم، از رضی فرزند محمد شفیع، و در پاورقی آورده است: «از سطور اواخر کتاب مستفاد می‌شود نویسنده اصفهانی است و به فرموده و به نام برادر بزرگش میرزا یحیی نامی نوشته است»، نوشته‌ی ۱۲۸۱ ق. دانشگاه ۲۶۱۷/۱۲ ش ۳۶۱۳، «عشق و روح و حسن و دل»، که گفته داستان مانند است، با آغاز دوم از میرزا رضی فرزند محمد شفیع بنده‌ی سرخابی تبریزی، نوشته‌ی ۱۲۶۳ ق، همان‌جا ۴۱۲۷/۱۵ ش ۵۱۵۲ «حسن و دل» که گفته گویا از رضی فرزند محمد شفیع باشد، با سرآغاز اول، منظوم است، از سده‌ی ۱۱ و ۱۲ ق.
* حسن و دل.
از ناشناس. نسخه‌ها ۲۷۷۲/۴(۴ نسخه). نشریه ۶۸۷/۴ نسخه‌ی موزه‌ی بریتانیا ش ۱۱۸۴۳ or. ، مصوّر، از سده‌ی ۱۰-۱۱ ق. بشیر حسین ۲۱۲/۲ ش ۳۵۱۵/۴۹۱ که آن را از «فتاحی نیشابوری» دانسته، سده‌ی ۱۲ ق. توپکاپی ۲۲۹/۱ ش ۲۲۹. R که آن را از «فتاحی نیشابوری» دانسته، پس از یک بیت، آغاز برابر نسخه‌ی رضی تبریزی (هف)، نوشته‌ی ۸۸۴ ق.
* حسن و دل.
از ناشناسی از روزگار شاهجهان (۱۰۳۷-۱۰۶۷ ق) که در منظومه‌ی زیر وی را ستایش کرده است:ای شاه جهان نوجوانیو ای ثانی صاحبقرانیملک از قدم تو نوجوان شددر دین چو سکندری ارم شد (سکندر زمان شد)مثنوی است مرموز، روان، در بحر خفیف. در آغاز آن از «استاد طوسی» و «نظامی» و «دهلوی» و جامی به نیکی یاد می‌کند. (در نسخه‌ی گنج‌بخش) سربندها نانویس، انجام افتاده. با این موضوع‌ها آغاز می‌شود: حمد، ستایش پیامبر ص و چهار یار، ستایش شاهجهان. در اینجا می‌گوید:از «حسن و دل» آوردم حدیثی /در فکر نبودمی انیسی/تکیه بر ضمیر شاه کردم/القصه که رو به راه کردم.سپس آغاز داستان. شاهی به نام «عقل» در شهر «بدن» پادشاهی داشت. او را پسری بود به نام «دل». روزی دل خبر از آب حیات شنید. از هرکه در آن باره پرسید پاسخی نیافت. اندوهگین نشسته بود که یکی از شب‌روان به نام «نظر» درآمد و وعده داد که آن را بیابد. این سو و آن‌سو گشت تا به شهر «عافیت» رسید و شاه آن «ناموس» نام داشت. «نظر» به خدمت شاه رسید و جویای آب حیات شد. پاسخی دلخواه دریافت نکرد، مدتی راه پیمود تا به دیری رسید، از آن پرسید، گفتند:مقام زهد و دیو است/راهب نامی است ولیک دیو است...و نام او «رزق» بود. نظر نزد رزق رفت و از آب حیات پرسید. چیزی دستگیرش نشد. به شهری رسید که شاهی فرزانه به نام «راجه» داشت. به خدمت وی رسید و پرسید. شنید که آری، آب حیات هست لیک بس دور است، و نشانی آن را
۸۰۹

گزارش اشکال یا پیشنهاد