الأربعون حدیثاً شرح اربعین
ج ۲، ص ۱۷۲–۱۷۵، ش ۶۳۷
فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۲، ص ۱۷۲–۱۷۵، ش ۶۳۷
۶۳۷. الأربعون حدیثاً (شرح اربعین)
(عربی)
از: محمد سعید بن محمد مفید قمی (قاضی سعید قمی، حکیم کوچک) (بعد از ۱۱۰۷ ق)
شرح مهم و معروفی است بر احادیث مشکل اعتقادی، مؤلف این احادیث را از
کتابهای: توحید صدوق و الکافی و عیون اخبار الرضا علیه السلام، الاختصاص، علل‌الشرایع، مجمع البیان، تحف العقول، بصائر الدرجات و الاحتجاج، انتخاب و به تفصیل شرح نموده است. تألیف این شرح ناتمام مانده و نسخه‌های موجود از شرح حدیث ۱ تا ۱۸ و ۲۳ تا پایان شرح حدیث ۲۷ را شامل هستند.
چاپ: تهران، ۱۳۵۵ ق، سنگی، به خط محمد علی مصاحبی عبرت نائینی، به اهتمام عیسی علی آبادی، ۶۵۳ ص؛ تهران، مرکز نشر میراث مکتوب، ۱۳۷۹ ش، با تصحیح نجفقلی حبیبی، وزیری، ۵۵۶ ص.
[الذریعه: ۴۱۷/۱؛ مشار فارسی: ۳۲۰۸/۳؛ التراث العربی ۱۵۵/۱]
آغاز: الحمد للّٰه‌الذی أغنانا بمعادن حکمته عن زخارف الدنیا و هدانا بفضل رحمته إلی خزان وحیه محمد و آله أئمة الهدی.
انجام: علی سبیل الجزاف و الاختلاف او التخمین و الاتفاق. و الحمد للّٰه‌علی ما خصنا من فضله و ان اکثرهم لا یعلمون.
نسخه‌ها:
۱/۳۴۵۱. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۴۶۳۷، شامل ۲۷ حدیث، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، بدون نام کاتب، ۱۰۸۵ ق، با حواشی (منه)، رسالۀ دوم مجموعه، «۱۵ پ - ۱۲۴ ر» ۱۱۰ برگ [فهرست مجلس: ۲۸/۱۳].
۲/۳۴۵۲. قم، مدرسۀ فیضیه: ۱۲۲۳، تا حدیث ۲۳، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، با حواشی از مؤلف و جز او، ۱۲۵ برگ [فهرست مدرسۀ فیضیه: ۱۳۴/۱].
۳/۳۴۵۳. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۱۶۶۲، آغاز و انجام: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۳۲۴ برگ [فهرست آستان قدس: ۳۹/۱۴].
۴/۳۴۵۴. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۲۴۴، از آغاز و انجام افتادگی دارد، آغاز: طبیعة الجسیمة المرسلة إنما یقوم بالمادة، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۳۱ برگ [فهرست آستان قدس: ۴۱/۱۴].
۵/۳۴۵۵. قم، گلپایگانی: ۱۹/۱۶۴، ابوالقاسم موسوی، قرن ۱۲ ق، ۲۲۱ برگ [فهرست گلپایگانی، رایانه‌ای؛ فهرست گلپایگانی، قدیم: ۳۲۴/۱].
۶/۳۴۵۶. تهران، ملک: ۹۱۹، عنوان معرفی: الأخبار المستعضلة و الأحادیث المستصعبة،
آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، در این نسخه ۱۲ حدیث آمده است، ۱۰۱ برگ [فهرست ملک: ۱۹/۱].
۷/۳۴۵۷. قم، مرعشی: ۷۳۵۱، افتادگی دارد، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، ملا آقا بزرگ نصیر بن میرزا باقر رشتی، ۱۲۶۵ ق، قزوین، عناوین نسخ، رسالۀ هفتم مجموعه، «۱۳۹ ر - ۲۱۱ ر» ۷۳ برگ [فهرست مرعشی: ۱۵۱/۱۹].
۸/۳۴۵۸. قم، مرعشی: ۸۵۵۳، نستعلیق، محمد حسین بن محمد تقی طسوجی، ۱۲۶۹ ق، رسالۀ دوم مجموعه، «۵۶ پ - ۱۵۲ پ» ۹۷ برگ [فهرست مرعشی: ۱۲۷/۲۲].
۹/۳۴۵۹. خوانسار، فاضل خوانساری: ۲۲۳، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، حسین بن حاج محمد شفیع خوانساری، ۱۲ ذی قعده ۱۲۹۷ ق، تصحیح شده، رسالۀ دوم مجموعه، «۶۶ پ - ۲۲۵ ر» ۱۶۰ برگ، سابقه: کتاب‌خانۀ مرکز احیاء میراث اسلامی: عکس ۱۱۴۸ [فهرست کتاب‌خانۀ فاضل خوانساری: ۱۷۵/۱؛ فهرست عکسی مرکز احیاء:
۴۳۳/۳].
۱۰/۳۴۶۰. تهران، دانشگاه تهران: ۶۹۲۲، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، ۱۴۵ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۴۰۲/۱۶].
۱۱/۳۴۶۱. تهران، ملی تهران: ۱۰۶۱ /ع، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق و نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، ۱۲۶ برگ [فهرست ملی تهران: ۵۷/۹].
۱۲/۳۴۶۲. تهران، ملی تهران: ۱۵۲۳ /ع، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، ۱۵۵ برگ [فهرست ملی تهران: ۱۹/۱۰].
۱۳/۳۴۶۳. قم، مسجد اعظم: ۸۳۸، تا الباب العاشر، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، بدون نام کاتب، سده ۱۲ و ۱۳ ق، مهری با تاریخ ۱۲۷۹ ق در نسخه موجود است، ۲۵۲ برگ، قطع وزیری [فهرست مسجد اعظم، قدیم: ۲۴۲؛ فهرست مسجد اعظم، جدید].
۱۴/۳۴۶۴. مشهد، آستان قدس رضوی: اهدایی رهبری ۱۴۹۵، سید احمد صفایی خوانساری، ۱۳۲۸ ق، رسالۀ شانزدهم مجموعه [فهرست اهدایی رهبری: ۳۸۵].
۱۵/۳۴۶۵. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۱۲۰۷، شرح ۲۵ حدیث را دارد، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ ۱۱ مجموعه [فهرست مجلس: ۲۱۵/۴].
۱۶/۳۴۶۶. تهران، مجلس شورای اسلامی: مجموعه خویی ۱/۱۱، تا اول حدیث ۲، آغاز:
برابر نمونه، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، «ص ۲۰۰-۲۳۲» ۱۷ برگ [فهرست
مجلس: ۱۴۵/۷].
۱۷/۳۴۶۷. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۴۳۴۴، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ اول مجموعه، «۱-۶۷» ۶۷ برگ [فهرست مجلس:
۵۱/۱۲].
۱۸/۳۴۶۸. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۵۹۵۱، نستعلیق، محمد عبدالصمد نجومی، گویا تحریر سنۀ ۱۲۸۰ ق، رسالۀ دوم مجموعه، «۱۱۶-۲۷۸» ۱۶۳ برگ [فهرست مجلس: ۳۳۶/۱۷].
۱۹/۳۴۶۹. تهران، دانشگاه تهران: ۵۰۲، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، سابقه:
کتاب‌خانۀ دانشگاه تهران: میکروفیلم ۱۸۴۵ [فهرست میکروفیلمهای دانشگاه تهران: ۶۲۹/۱].
۲۰/۳۴۷۰. تهران، دانشگاه تهران: ۸۲۶۵، تا نیمۀ حدیث هجده، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ دوم مجموعه [فهرست دانشگاه: ۹۴/۱۷].
۲۱/۳۴۷۱. قم، مسجد اعظم: ۱۷۴۷، تا حدیث ۲۲، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، بدون نام کاتب، سدۀ ۱۳ و ۱۴ ق، رسالۀ دوم مجموعه، ۲۵۵ برگ، ۱۸ سطر [فهرست مسجد اعظم، قدیم: ۵۲۴؛ فهرست مسجد اعظم، جدید].
۲۲/۳۴۷۲. تهران، ملک: ۶۳۲۹، افتادگی دارد، آغاز: برابر نمونه، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، نسخه تاریخ‌هایی از ۱۲۶۸ ق دارد، رسالۀ اول مجموعه، «۲ پ - ۱۰۹ ر» ۱۰۸ برگ [فهرست ملک: ۳۴۱/۹].
۲۳/۳۴۷۳. همدان، مدرسۀ غرب: ۲۴۹، از آخر افتادگی دارد، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست مدرسۀ غرب: ۵۶].
۲۴/۳۴۷۴. تهران، دانشکده الهیات: ۱۱۱ د، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، رسالۀ چهارم مجموعه، «۹۴-۱۳۰» ۳۷ برگ [فهرست الهیات تهران: ۲۳۷/۱ و ۴۴۸].