معرفة علوم الحدیث اصول علم الحدیث

۷۹. معرفة علوم الحدیث (اصول علم الحدیث) (عربی) از: محمّد بن عبد اللّٰه نیشابوری، ابو عبد اللّٰه (حاکم نیشابوری) (۴۰۵ ق) اوّلین کتابی است که در اصول علم حدیث، تألیف گردیده و مؤلف آن از بزرگان شیعه است. چنانچه مرحوم سیّد حسن صدر در کتاب تأسیس الشیعة لعلوم الإسلام به تفصیل در این باره بحث نموده است. مؤلف در این کتاب ۵۲ نوع از علوم حدیث را در ۵۲ بخش، بیان نموده که عنوان سر فصل‌های آن چنین است: ۱ - عالی الاسناد، ۲ - العلم بالنازل، ۳ - صدق المحدث، ۴ - المسانید من الاسانید، ۵ - الموقوفات من الروایات، ۶ - الاسانید التی لا یذکر سندها من رسول اللّٰه (ص)، ۷ - الاصحاب علی مراتبهم، ۸ - المرسل، ۹ - المنقطع، ۱۰ - المسلسل،

۱۱ - المعنعنة، ۱۲ - المعضل، ۱۳ - المدرج، ۱۴ - التابعین، ۱۵ - اتباع التابعین، ۱۶ - معرفة الاکابر، ۱۷ - اولاد الصحابة، ۱۸ - الجرح و التعدیل، ۱۹ - الصحیح و السقیم، ۲۰ - فقه الحدیث، ۲۱ - ناسخ الحدیث من منسوخه، ۲۲ - الالفاظ الغریبة فی المتون، ۲۳ - المشهور من الحدیث، ۲۴ - الغریب، ۲۵ - الإفراد، ۲۶ - المدلّسین، ۲۷ - علل الحدیث، ۲۸ - الشاذ، ۲۹ - سنن لرسول اللّٰه (ص) یعارضها مثلها، ۳۰ - الاخبار التی لا معارض لها، ۳۱ - زیادة الفاظ فقهیة فی احادیث، ۳۲ - مذاهب الحدیثین، ۳۳ - مذاکرة الحدیث، ۳۴ - التصحیفات فی المتون، ۳۵ - تصحیفات المحدّثین فی الاسانید، ۳۶-۴۹ - معرفة المحدثین و الرواة، ۵۰ - معرفة جمع الابواب التی یجمعها اصحاب الحدیث، ۵۱ - جماعة من الرواة لم یحتج بحدیثهم و لم یسقطوا، ۵۲ - من رخص فی العرض علی العالم و رآه سماعاً و من رای الکتابة بالاجازة من بلد الی بلد و من انکر ذلک. چاپ: قاهره: مکتبة المتنبی، بی تا، از روی چاپ حیدر آباد دکن، با تصحیح سیّد معظم حسین، ۲۶۶ ص [الذریعة: ۱۹۹/۲؛ تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام: ص ۲۹۵؛ دائرة المعارف تشیع: ۳۴/۶] آغاز: حدثنا علی بن عباس... قال اخبرنا الحاکم الفاضل ابو... الحمد للّٰه‌ذی المن و الاحسان. نسخه‌ها: ۳۰۷. قم، مرعشی: عکس ۷۹۴، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، عبد اللّٰه دینوری، قرن ۵ ق، ۱۳۸ برگ [فهرست عکسی مرعشی: ۲۷۱/۲].