مدخل فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه

أنوار البصائر، مقدمه... درایة الحدیث، زبدة الرجال

ج ۱، ص ۶–۸، ش ۸

فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه

ج ۱، ص ۶–۸، ش ۸
۸. أنوار البصائر، مقدمه... (درایة الحدیث، زبدة الرجال) (عربی) از: حسن بن محمّد شریف یزدی (شاگرد وحید بهبهانی) (زنده در ۱۲۳۳ ق) مؤلف، کتاب مفصّلی به نام أنوار البصائر در دوازده جلد، در علوم مختلف تألیف
نموده و در غرّۀ شوّال ۱۲۲۲ به پایان رسانیده است. تاکنون چند بخش از کتاب، شناسایی شده که شامل مطالب زیر است: ۱. در حکمت الهی: مؤلف، این بخش را در سال ۱۲۲۲ ق، نگاشته است (الذریعة، ج ۱۲، ص ۲۷-۲۸). ۲. اصول فقه، که نسخه‌ای از این بخش، در کتاب‌خانۀ آستان قدس رضوی به شماره ۸۴۴۸ و دو نسخه در کتاب‌خانۀ سپهسالار، به شمارۀ ۱۳۲۶ و ۲۵۴۸ (فهرست، ج ۳، ص ۲۰۳ و ۲۰۴) موجود است. ۳. در کلام و اصول عقاید، که مؤلف، نام این بخش را «لب الالباب و فصل الخطاب» قرار داده و سه نسخه از آن، در کتاب‌خانۀ مجلس به شمارۀ ۳۹۴۷ و ۳۳۸۵ و ۳۹۶۹ (فهرست، ج ۱۰، ص ۱۲۴۱ و ۲۰۸۲ و ۲۱۰۹) و کتاب‌خانۀ مدرسۀ سپهسالار، به شمارۀ ۱۲۷۵ (فهرست، ج ۳، ص ۲۰۳) و کتاب‌خانۀ مرکزی دانشگاه تهران به شمارۀ ۱۶۹۱ (فهرست، ج ۸، ص ۲۴۸) موجود است. ۴. دو نسخۀ دیگر از این کتاب، در کتاب‌خانۀ مدرسۀ سپهسالار موجود است. نسخۀ اوّل به شمارۀ ۲۵۴۹ که موضوع آن در فهرست، ذکر نشده است (فهرست، ج ۳، ص ۲۰۴). نسخۀ دوم، به شمارۀ ۶۳۴۷ که در چهار بخش است، با این عنوان‌ها: الف) جزء چهارم از مقدمۀ أنوار البصائر در علم کلام «۲-۱۴۳». ب) جزء چهارم از مقدمه أنوار البصائر در اصول الفقه «۱۴۴-۱۷۸»؛ ج) وجیزه‌ای در حجّیت ادلّۀ فقه «۱۸۰-۱۸۷»؛ د) تعلیقه بر المعالم از همین مؤلف «۱۹۰-۲۱۰» (الذریعة، ج ۶، ص ۲۰۶). کتاب‌خانۀ آیة اللّٰه مرعشی، نسخۀ شماره ۲۵۶۹ (فهرست، ج ۷ ص ۱۵۸). ۵ - درایة الحدیث یا زبدة الرجال، که به منزلۀ مقدمۀ انوار البصائر است و در این‌جا معرّفی می‌شود. این بخش، ابوابی است در کلّیات علم رجال و درایة الحدیث و تمیز مشترکات و جز اینها که مؤلف به عنوان مقدمۀ کتاب خود، أنوار البصائر، نوشته است که دارای مقدمه‌ای در بیان احتیاج به علم رجال و یک باب (یازده فصل) در علم درایه است. در برخی از نسخه‌ها نام مؤلف محمّد بن حسن ذکر شده است.
آثار دیگر مؤلف عبارت‌اند از: جام جهان نما به فارسی در کلام: مدرسه نمازی، شماره ۵۵۷ (فهرست، ج ۱، ص ۲۹۲) و کتاب‌خانۀ آیة اللّٰه مرعشی، شماره ۵۰۲ (فهرست، ج ۲، ص ۱۰۹)؛ معاد به فارسی: مدرسۀ نمازی خوی، شماره ۵۵۷ (فهرست، ج ۱، ص ۲۹۲ و الذریعة، ج ۲۱، ص ۱۷۲ و ۱۷۷) که آن را پس از مباحثه‌ای با شیخ محمّد تقی در کرمانشاه نگاشته است؛ کتاب الرضاع (الذریعة، ج ۱۷، ص ۲۷۵)؛ کتاب الارث (الذریعة، ج ۲۶، ص ۳۷)؛ تعلیقات علی ابواب المفاهیم (الذریعة، ج ۲۶، ص ۲۱۲). سه نسخۀ دیگر از کتاب أنوار البصائر در کتاب‌خانۀ دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان موجود است (نشریۀ نسخه‌های خطّی: ج ۱۱ و ۱۲، ص ۸۸۳؛ نامۀ بهارستان، شماره ۲، ص ۱۲۷). [فهرست آستان قدس رضوی ۶۲۴/۶، الذریعة ۲۷/۱۲ و ۵۸/۲۶ با عنوان «زبدة الرجال».] آغاز: الحمد للّٰه‌والصلوة... اما بعد فهذه زبدة من الرجال الراوین لاخبار الآل اذکرهم فی هذه الرسالة لاعتمادی علیهم و اضم الی ذلک کلّیات فی درایة الحدیث و فی معرفة التمیز عند الاشتراک. نسخه‌ها ۱/۹. قم، گلپایگانی: ۱۸/۱۳۴، فقط باب اوّل را دارد، آغاز: برابر نمونه، نور محمّد لاریجانی، ۱۲۳۳ ق، در این نسخه نام مؤلف حسن بن محمّد ذکر شده است، رساله دوم مجموعه، ۱۷ برگ [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۶۷/۱]. ۲/۱۰. مشهد، آستان قدس رضوی: ۸۶۳۸، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ۱۴ برگ [فهرست آستان قدس: ۶۲۴/۶]. ۳/۱۱. قم، مدرسه حجازیها: ۸۵۰۰/۵۷/۱۷۰، عنوان معرّفی: اقسام الحدیث، آغاز: فوائد فی بیان اقسام الحدیث وانواعه وحدودهما، محمّد بن حسن شریف (مؤلف)، بدون تاریخ کتابت، رساله سوم مجموعه، در این نسخه نام مؤلف محمّد بن حسن شریف ذکر شده است، «۲۱۰-۲۱۱» ۲ برگ، ۳۴ سطر، ۹ * ۱۷ [فهرست مدرسه حجازیها].

گزارش اشکال یا پیشنهاد