ناصری خود او. فهرست مندرجات این تذکره عبارتست از: ۱. فهرست نامهای شعرا به ترتیب حروف الفباء از الف تا یاء شده آنگاه گزیده اشعار همان کسانی که در فهرست مذکور آمده، از کتاب بیان محمود تألیف شاهزاده محمود میرزا نقل شده است؛ ۲. برگزیدههایی از این کتابها یاد شده: الف. سنبلستان محمود، ب. مثنوی میرزا محمد نصیر طبیب، ج. منتخب القصاید حکیم خاقانی شیروانی، د. مرآة الصفا خسرو دهلوی، هـ. جلاء الروح جامی، و. منتخب القصاید، در این بخش منتخبی از اشعار بسیاری از شعراء یادداشت شده و نیز در برخی از آثار مانند، منهاج الهدی استرآبادی، آینه گیتینمای مثالی، تحفه الاحباب مولا مجد، انوار العیون ابوالقاسم شیرازی، فصل الخطاب واعظ خلخالی، مظهر الذات عاشقی و غیرها اشاره شده است؛ ۳. بخشی از جنگ اشعار و نثرهای متفرقه؛ ۴. بخشی از آتشکده اسحاق بیک؛ ۵. فهرست الفبای نامهای شعراء؛ ۶. اسامی شعرای متأخرین که در جلد دوم تذکره مرحوم رضا قلیخان هدایت است و نیز اسامی شعرای معاصرین که تذکره هدایت آمده است؛ ۷. فهرست الفبایی (و نامرتب) نامهای شاعران؛ ۸. منتخبی اشعار بسیاری از شاعران؛ ۹. از کتاب برهان جامع در لغات فارسی؛ ۱۰. بخشی از بیاضی که میرزا صائب شاعر معروف جمع و انتخاب کرده است؛ ۱۱. از کتاب هزار دستان. (عبدالحسین حائری)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۲۸۹۰
آغاز: آتش آسید محمد اصفهانی-میرزا محمد قلی کاشانی امید میرزا محمد خان اصفهانی-امید عباس کرمانشاهی؛ انجام: حبیب الله را قبله ولی الله را مولی ×× قف العقبا امان الخلق بیت الله فی الدنیا
کا = مؤلف، تا: ۱۲۹۹ق؛ سپهر در ص ۲۱ نسخه چنین نوشته «پارهای ابیات و اشعار شعرای روزگار است از اشخاص متفرقه که برای ثبت در تذکره ناصری بهخط خود مسطور نمودم حرره الجانی و زیر تالیف عباسقلی سپهر کاشانی، همچنین در پایان نسخه نوشته است: «خوشا ایامیکه مجالی برای اینگونه تفننات که در حقیقت غذای روحانی است حاصل بود بعد از آن اشتغال ائمه هدی صلوات الله علیهم مانع این نوع تحریرات گردید و بحمدالله تعالی توفیق و فضل الهی شامل حال این بی حال ضعیف حقیر عباسقلی سپهر کاشانی گردید که متمم مجلدات ناسخ التواریخ پدرم جنت مکان لسان الملک سپهر طاب ثراه را تعقیب کرده تا کنون که شب یازدهم شهر ذی الحجة الحرام سنه ۱۳۳۶ هجری جلد اول احوال شرافت منوال امام علی نقی علیه السلام قریب الاتمام و نوبت شروع بجلد دوم و مسئلت توفیق نگارش احوال امام حسن عسکری و حجة الله تعالى عليهم السلام است بمنه و توفیقه»؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، ۲۳۲ص، مختلف السطر، اندازه: ۱۴×۲۲سم [ف: ۱۰-۲۷۷]
● تذکره سعیدیه = جواهرنامه لنکران / تاریخ ایران / فارسی
tazkere-ye sa‘īdīye = javāher-nāme-ye lankarān
برادگاهی لنکرانی، سعید بن کاظم بیک، ق ۱۳ قمری
barādgāhī lankarānī, sa‘īd ebn-e kāzem beyk (- 19c)
تاریخ تألیف: دهه سوم شوال ۱۲۸۶ق
در تاریخ و جغرافیای لنکران، که در عصر مؤلف، دار الاماره بلاد طالش بوده است. این منطقه سابقاً جزو خاک ایران بود و امروز داخل خاک جمهوری آذربایجان است. در مقدمه کتاب آمده است: «اما بعد بر ضمایر مهر مآثر متتبعین فن تاریخ و سیر و متوجهان صفحات کتب اخبار و اثر اوضح و اظهر است که خطه پاک لنکران که الآن دارالاماره بلاد طالش است، هر چند در کتب مبسوطه این فن شریف باسمه و رسمه سمت تحریر و توصیف نیافته؛ چون مورخین صدق آیین اقلام خجسته ارقام را از ضبط و ثبت بدایع وقایع آن صحایف موفورة اللطایف معاف داشته و واردات احوال اشخاص خواص از مشایخ و اعاظم و افاضل و افاخم متقدماً و متأخراً که موصوف به شرف نفس و کرم ذات و معروف به عظم شأن و علو درجات از این سرزمین در گذشته اند، مبسوطاً مرقوم نداشتهاند و این سبک را نه مختص این بلاد مرعی داشتهاند، بلکه در سایر امصار نیز به این نمط سیر و سلوک فرمودهاند و بسی بدایع را از قلم انداخته و متوجه نگشتهاند. اما با وجود این از کتب لغات فرسیه و عربیه و از بعضی تواریخ ترکیه واضح و لایح است که این مرز و بوم از همین که ملک حی و قیوم به طرح ذوات کاینات و شرح طبقات نتایج احسن مصورات احسن مصورات ابوالبشر ... ملمع و ملون فرمود تا به این حال به سکنت گروه انبوه انام و برکت انفاس مقدسه مشایخ عظام و حسن سیر و سلوک سلطان ذوی العز و الاحتشام پیوسته معموره و آبادان بود، فتور و قصور از حوادث سنین و شهور راه به ارکان آن یافته باشد از هیچ روی صورت ظهور ندارد. القصه این بلاد میمنت آباد از جمله امکنه متبرکه متقدمه میباشد؛ چنان که صدق این مراتب از بطنون متون مطالب که سمت تحریر خواهد یافت، واضح و مبرهن است. ولیکن در این اوقات فرخنده مآب که مطابق سال ۱۲۸۶ هجری و موافق سنه ۱۸۶۹ مسیحی است، استماع میشود که جمله غرباء واردین به این بلاد از اهالی و ادانی و ساکنین امانی و رنانی (کذا) در اینجا این دیار را استقباح و استحقار و استهزاء مینمایند و بسی طعن در آب و هوایش به زبان میرانند و از هر جهت او را اسوه و اقبح امکنه میشمارند ... چه ایشان از محسنات باطنیه این دیار و برکات بی نهایت این ملک نزهت آثار اطلاع ندارد ... لذا این بنده بیمقدار سعید علی ابن مرحوم کاظم بیک به مفاد حدیث صحت آثار حب الوطن من الایمان لازم شمرده که دیگر از اوصاف ظاهری که محسوس عموم انظار است قلم در کشیده، چند کلمه از احوال مکنونه این دیار