فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۷، ص ۸۳۵

۸۳۵ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۷
۱۳گ (۱۸۱پ-۱۹۳ر)، ۱۲ سطر، اندازه: ۱۷×۲۱سم [ف: ۸-۳۷۵] ● تذكرة الخواص من الامة في خصائص الائمة = مناقب سبط الجوزی / فضایل و مناقب / عربی taḏkirat-ul xawāṣ min-al umma fī xaṣā’iṣ-il a’imma = manāqib-u sibṭ-il jawzī ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، ۵۸۱؟-۶۵۴ قمری ebn-e jawzī, yūsof ebn-e qozūqlī (1186-1257) مجموعه مستندی است در سیره حضرت امیر المؤمنین و حضرت صدیقه کبری، فاطمه زهرا و یازده فرزند آنان ـ صلوات الله علیهم اجمعین ـ و بیان مناقب و فضایل آنان، از طرق مشهور اهل سنت و جماعت، در دوازده «باب»: ۱. ذکر نسب امیرالمؤمنین علی و اسمه و کنیته و صفته و ذکر والده و والدته و اخواته و اخوته؛ ۲. ذکر مناقبه و فضائله و فواضله؛ ۳. ذکر خلافته و ماجری له فی ایام امارته؛ ۴. ذکر ورعه و زهادته و خوفه [...] و عبادته؛ ۵. المختار من کلامه فی انسیاقه و نظامه؛ ۶. وفاته و صبره علی قضاء الله طلباً لمرضاته؛ ۷. ذکر ازواجه و اولاده و طارفه و تلاده؛ ۸. ذکر الحسن، علیه السلام و التحیه و الاکرام؛ ۹. ذکر الحسین، المقتول ظلماً بایدی الطغام؛ ۱۰. ذکر محمد بن الحنفیة، ذی الخلال المرضیة؛ ۱۱. ذکر خدیجة الغراء و فاطمة الزهراء؛ ۱۲. ذکر الائمة المعصومین، صلوات الله علیهم اجمعین. در آن از طبقات ابن سعد و دمیری و واقدی و ابوالفرج اصفهانی و مفصلا موالید و وفیات و واقعیات و خلفای معاصر آنها ذکر نموده است. گرچه مؤلف آن از اهل سنت است ولی یکی از مهمترین منابع در زندگی ائمه معصومین (ع) محسوب می‌شود و علمای زیادی از تاریخ‌نویسان شیعه به آن اعتناء کرده‌اند. آغاز: الحمدلله الذی افاض عن فیضه آلایه علی آل اصفیاه نوراً، وجعل علیهم خندقاً، الزجر و سوراً؛ فکم اشعبوا جائعاً و اطلقو مأسوراً، فأعقبهم یوم القيامة فرحة و سروراً. من مثل امیر المؤمنين علیه السلام، من مثل الزهراء، فاطمه؛ لقد صبرا على امواج متلاطمة و آثارالفقراء، و نار الجوع حاطمة. يا سرعان ما انقلب حزنهم حبوراً. كانت الزهراء بنت النبى صلى الله عليه و سلم، احب الناس اليه، و كان ابن عمه اعز الخلق عليه، و جعل الله ریحانیته ولديه؛ فاذا حضرهم غداً عنده ولديه، اكرمهم اكراماً عظیما موفوراً، «ان هذا كان لكم جزاءً و كان سعيكم مشكوراً» هذا كتاب ضمنته من فضایل الائمه عليهم السلام و اسمائهم و انسابهم و آثارهم و منتهى اعمارهم و رقعاتهم و عباداتهم، ما جعلته وسيله الى الله و الى جدهم المختار، صلى الله عليه و على آله المصطفين الاخیار، و سیمته «تذكرة الخواص من الامة بذكر خصائص الائمه » و رتبت ابوابه على عددهم، تبركاً بذكرهم و تيمناً بطيب [بشرهم]، و الله الموفق بفضله و كرمه ... چاپ: تهران، ۱۲۸۵، سنگی، رحلی، ۲۱۳ص؛ سال ۱۲۸۸ با مطالب السؤل؛ نجف، المطبعة الحيدرية، ۱۹۶۴م، ۳۸۴ص؛ مشار عربی، ص ۱۷۷. [اهل البيت في المكتبة العربية ص۸۵-۸۸؛ هدية العارفين ۵۵۴/۴؛ معجم المطبوعات، رفاعی ص۳۹۰؛ ايضاح المكنون ۲۷۴/۱؛ تاريخ الاسلام: وفيات ۶۵۴؛ تذكرة الخواص سر العالمين؛ سير اعلام النبلاء ۳۲۸/۱۹ و ۴۰۳ و ۲۳۲۹۶؛ مؤلفات الغزالي بالوفيات ۲۷۶/۲۹؛ وفيات الاعيان ۱۱۸/۳ و ۲۹۷/۴؛ معجم المطبوعات العربية في ايران: ۳۹۰؛ دنا ۱۰۶۶/۲ (۱۳ نسخه)] شرح و حواشی: ۱- تذكرة الخواص (منتخب) ۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۲۴۹۰ آغاز: برابر؛ انجام: [أ] جب السيده قال فقمت مرعوباً فكلما مشيت قليلاً ... من دار الى دار حتى او قفونی خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۷ (در حیات مؤلف)؛ افتادگی: انجام (چند برگ) و بخش‌های اندکی از برگ‌های ۴۵ تا ۴۹ در نتیجه ریختن مایع به مرور زمان، به صورت لکه قهوه‌ای درآمده و کلماتی از آن ناخوانا است؛ ظاهراً بر اساس نسخه مؤلف، مقابله و تصحیح گردیده، علامت «بلاغ» دارد و عبارت «بلغ مقابلة على الاصل»، شایسته یادآوری است که خطبه نسخه حاضر، به کلی با خطبه سایر نسخه‌ها مغایرت دارد، همچنین متن کتاب و ابواب و فصول آن در ترتیب و زیادی و نقصان، تفاوت‌های قابل توجهی دارد. در مقام مقایسه نسخه حاضر، با سایر نسخه‌های خطی و چاپی موجود و ملاحظه تفاوت‌های نسبتاً زیادی که بین این نسخه با سایر نسخه‌ها، وجود دارد، چاره‌ای نداریم مگر اینکه نسخه حاضر را اصل و معتبر بدانیم، ولی این سخن بدین معنی نیست که سایر نسخه‌ها را تحریف شده بدانیم، بلکه عقیده راجح درباره نسخه‌های شایع، این است که آن نسخه‌ها بر اساس نسخه بازنگری شده و افزوده مؤلف، استنساخ گردیده‌اند، و بسیار طبیعی می‌باشد که در خلال ۸ سده استنساخ‌های متعدد، تغییرات جزیی در نسخه پدید آید و چه بسا حواشی مؤلف و برخی حاشیه‌ها دیگر که داخل متن شود نسخه گزیده‌ای از این کتاب که به طور قطع، از روی این نسخه گزیده شده است، به شماره ۲۸۲۴ در این کتابخانه موجود می‌باشد، این نسخه که در کتابخانه فقیه و کتاب‌شناس والامقام، مرحوم آیت الله شیخ محمد باقر بهاری همدانی بوده، از سوی آن عالم، مجدداً تکمیل و به صورت کامل در آمده است مرحوم بهاری این نسخه را منتخب، از منتخب دانسته، ولی ما با نهایت خضوع در مقابل آن عالم وارسته، از عبارت آغاز نسخه، این استفاده را نمی‌کنیم. آغاز نسخه منتخب شماره ۲۸۲۴ چنین است: «هذا منتخب انتخبت من كتاب المنتخب المسمى بتذكرة الخواص من الامة». در این عبارت، کلمه «منتخب» دوم، وصف کتابی آمده و شاید مقصود نگارنده، منتخب در فضایل باشد، زیرا مؤلف در مقام بیان فضایل اهل بیت با نهایت اختصار گذشته است بنا بر آنچه از یادداشت مرحوم بهاری در نسخه منتخب شماره
۸۳۵

گزارش اشکال یا پیشنهاد