رمضان ۱۰۲۸ق؛ ۳۹گ (۱۳۳-۱۷۱) [ فیلمها ف: ۱-۴۹۰]
● تحفة الوزراء = تحفة الملوك = چهل باب = تحفه انوار = نصایح الملوك = رسالهای در اخلاق / اخلاق / فارسی
tohfat-ol vozarā’ = tohfat-ol molūk = čehel bāb = tohfe-ye anvār = nasāyeh-ol molūk = r.-ī dar axlāq
اصفهانی، جلال الدین محمد، ق۷قمری
esfahānī, jalāl-od-dīn mohammad (-13c)
رسالهای کوتاه در مواعظ و اندرزهای پیشینیان و حکما که در چهل «باب» و هر کدام در چهار بند تنظیم شده است: ۱. چهار چیز پادشاهی را نگاه دارد؛ ... ۱۰. چهار چیز موجب ثبات سلطنت است؛ ... ۲۰. چهار چیز دلیل ابلهی است؛ ... ۳۰. چهار چیز را عاقبت چهار چیز است؛ ... ۴۰. چهار چیز اصل سعادت دو جهانی و مرادات جاودانی است. نسخههای این رساله بینام و به نامهای گوناگون و سرآغازهای مختلف و به نام نگارندگان مختلف در دست هست همچون جلال الدین محمد اصفهانی و حسن صباح و خواجه عبدالله انصاری و خواجه طوسی و ابی القاسم احمد بن عبیدالله بلخی و چندربهان برخمن پتیالی یا لاهوری نسبت داده شده است اما باز هم مؤلف به درستی مشخص نیست.
آغاز: بسمله. الحمدلله ... و آله اجمعین اما بعد این رسالهای است که حکما از کتب قدما اختیار نمودهاند و مسمی به تحفة الوزراء و منسوب است به چهل باب و هر باب مشتمل بر چهار نصیحت است
انجام: باب چهلم در آنکه چهار چیز اصل سعادات دو جهانی و مرادات جاودانیست فرمان بردن خدای و رسول خشنود بودن مادر و پدر خدمت علما و حکما شفقت بر خلق خدای تعالی جل جلاله و عم نواله و الصلوة و السلام علی رسوله محمد و آله.
چاپ: ایران، ۱۲۸۲
[مشار فارسی ۱۲۱۸/۱؛ نسخههای منزوی ۱۵۶۲/۲؛ الذریعة ۴۷۰/۳؛ کشف الظنون ۳۷۶/۱؛ دنا ۱۰۱۲/۲-۱۰۱۵ (ذیل ۴ عنوان نسخههای آن معرفی شده)؛ هندلیست فارسی موزه بریتانیا ۱۸۹۵-۱۹۶۶ص۹۳]
۱. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۳/۷-ف
نسخه اصل: موزه تونیه ش ۵۹۳۱. بابهای ۹ و ۱۰؛ خط: نسخ، بیکا، تا: با تاریخ ۷۱۶ق [ فیلمها ف: ۱-۴۰۱]
۲. تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: ۸۹۲/۲
خط: نستعلیق، کا: محمد امین حسینی ترمذی، تا: قرن ۱۰؛ قطع: بغلی [نشریه: ۷-۲۶۲]
۳. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۰۳۱/۳-ف
نسخه اصل: بادلیان اوزلی ۱۲۰ (۱۹۴۳ و ۲۳۳۸ و ۱۶۲۲ و ۱۳۰۲ و ۱۶۲۱ و ۱۲۹۵)؛ خط: نستعلیق، کا: محمد تقی شیرازی، تا: ربیع الثانی ۱۰۰۹ق؛ ۱۵ سطر [فیلمها ف: ۱-۵۵۸]
۴. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: ۶۸۷
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ممتاز، کا: میر عماد الحسنی قزوینی، تا: ۱۰۱۹ق؛ مجدول مذهب، یک کتیبه مذهب، با نقاشیهای آب رنگ ممتاز به قلم علی اشرف به سال ۱۱۵۴ هجری، نوشته شده «این کتاب زینت الملوک از مال عالیجاه رفیع جایگاه نتیجه السلاطین العظام ولد خلف نواب جنت و رضوان آرامگاه خاقان مغفور ابوالفتح خان و بنام حسینعلی خانا دام اقباله عالی میباشد با سجع مهر لطف خسرو دوران ابوالفتح کریم است ۱۱۹۳»؛ مهر: میرزا مهدیخان استرابادی نادری «من هدية المهدی»؛ کاغذ: قطعه کشمیری متن مذهب حواشی نقاشی آب و رنگ گل و مرغ، جلد: مقوای روغنی بوم مرغشی زرشکی، اندازه: ۱۹/۵×۲۹سم [ف: ۷-۱۹۹]
۵. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۵۹۶/۲
در نسخه ما در هامش به نام «تحفه انوار» خوانده و از حسن صباح دانسته شده است؛ خط: نستعلیق، کا: عنایت الله، تا: ۱۶ رمضان ۱۰۸۶ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوهای، ۶ص (۲۷۳-۲۷۸)، ۱۵ سطر (۸×۱۷)، اندازه: ۱۲/۵×۲۴سم [ف: ۹-۱۴۴۰]
۶. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۹۷۱/۹
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: دولت آبادی و فرنگی، جلد: تیماج قرمز، ۱۳ص (۳۳۵-۳۴۷)، ۹ سطر (۷×۱۲/۵)، اندازه: ۱۲/۵×۱۹/۵سم [ملی ایران: ف: ۴-۴۶۴]
۷. تهران؛ دانشسرای عالی-کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گرگانی؛ شماره نسخه: ۱۰۹/۷
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ کاغذ: کبود، قطع: ربعی [نشریه: ۵-۶۴۲]
۸. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۵۸۹/۴
خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۱۱۰۲ق؛ در ادامه این مجموعه منشئات و احادیث و روایات متفرقه انتخاب شده و اشعاری پراکنده از این شاعران نیز آمده است: سبحانی، میرزا علی خان شیخ الاسلام همدان، میرزا محمد امین منشی علی خان، نظام الدین خرقانی، شاه نظر، طالب، شیخ علی نقی کمره ای، یوسف بیک شاملو، میرزا جلال اسیر، محمد خان، مسیحا کاشانی، کمال اسماعیل، رضا، وحید، نوعی خبوشانی، میرزا مطیعا، مولانا مومن حسینی، مولانا عبد الرزاق، ملا محمد عصار، ابو سعید ابو الخير، ملا سرور کاشانی، زیب النساء بیگم، فاطمه قوال، جابرای دیوانه، میرزا صادق، میرزا صائب، اوحدی، ملا طرزی افشار، حاجی شریف، میر نجات، جامی، شوکت بخارائی، شاکرا تهرانی، ملا حسین کاشی، عرفی، ملا علی تبریزی، فیاض؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوهای، ۳گ (۵۵۷-۵۵۹)، اندازه: ۱۷×۲۸سم [ف: ۲-۲۳۴]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۱۴۸۱/۴