فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۷، ص ۳۵۰

۳۵۰ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۷
منجم باشی که در زمان ناصرالدین شاه مالک نسخه بوده، برخی جاها ترجمه فارسی لغت‌ها ترکی زیر سطرها هست.؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، ۲۸۶گ، ۱۹ سطر (۶×۱۵)، اندازه: ۱۵×۲۳سم [ف: ۱۲-۲۸۶۷] ۱۰- قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۷۹۰۲-۵۳/۱۱۲ آغاز: برابر خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۲۱ ذیحجه ۱۲۰۵ق؛ ۳۵۷گ، ۲۳ سطر، اندازه: ۱۳×۲۰سم [ف: ۲-۷۹۳] ● تحفة البیان / بلاغت / فارسی tohfat-ol bayān نراقی، مهدی بن ابی ذر، ۱۱۲۸-۱۲۰۹ قمری narāqī, mahdī ebn-e abī-zar (1716-1795) در علم بیان مشتمل بر وجوه تشبیه و استعارات دارای یک «مقدمه» و چهار «فصل» و «خاتمه». ۱- مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۴۴۷/۵ آغاز: بسمله سپاس بی قیاس سزاوار آفریدگاریست جل شانه که السنة بلغاء عالم خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۱۲۶۶ق، جا: مدرسه قوچان؛ جلد: مقوا با روکش پارچه‌ای، ۱۷ سطر (۱۰×۱۴)، اندازه: ۱۶×۲۱سم [ف: ۱-۴۶۶] مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: ۴۴۷/۳ همان نسخه بالا [نشریه: ۵-۶۲] ● تحفة البيان فی تدبير بدن الانسان / طب / عربی tuḥfat-ul bayān fī tadbīr-i badan-il insān از ناشناس که احتمال می‌رود ایرانی باشد، زیرا برخی از اصطلاح‌های پزشکی را به فارسی به کار برده است. در اواخر «فن» پنجم از عمادالدین محمود شیرازی، پزشک روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب که چوب چینی را در ۹۵۴ق نوشته است، چنین یاد می‌کند: «احکم حكماء هذا الزمان عماد الملة و الدین محمود عفا الله له». پس وی بایستی از پزشکان اواخر قرن ۱۰ یا آغاز قرن ۱۱ ق باشد. نام کتاب در آغاز فن پنجم «التحفة» و در هامش به همان خامه و به شنگرف «تحفة البیان» آمده است. در ۵ فن و هر فن در بخش‌هایی کوچک‌تر. (احمد منزوی) ۱- یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: ۴۷۱ آغاز: بسمله، حمدله، صلوات، الفن الثالث من كتاب التحفة فی امراض مختصة بعضو؛ انجام: و من الادوية المفردة اللبن ان يؤخذ طحين السمسم فيرش في تراب صرف و يصفى. خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ اهدایی: حاج وزیری؛ کاغذ: حنایی اصفهانی، جلد: مقوای با تیماج قرمز، ۱۱۳گ، ۲۳ سطر (۸×۱۵)، اندازه: ۱۴×۲۴سم [ف: ۱-۴۱۵] ۲- تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۹۵ آغاز: ... و ماء القرع و نحوه. ثم يستعمل؛ انجام: هذا مختصر من الاوزان و المكيال التى يستعملونها الاطباء ... فان كثيراً من الادوية فيها تبدل ... لتصحيف الكتاب و عدم ملاحظة الطبيب. فاذا تأملت فى الترياق الاكبر الذى نقلناه من الشيخ فى هذا الكتاب تصدقت ما قلناه نسخه از اوایل فن سوم را دارد، در بیماری‌ها با سربندهای القول فی حكاک المری، القول فی ... سپس فن چهارم، در بیماری‌های که خاص عضوی نیست، در شش باب: ۱. در حیات در پنج فصل: ۱. در حد حمره و اقسام آن ...؛ فن پنجم، در قرابادین، در پنج مقاله: ۱. در نیاز به مرکبات ... ۵. در اوزان و مکاییل؛ خط: نسخ پخته، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: آغاز؛ تملک: شیخ محمود کمائی سحری (۱۳۴۹ق) که دارنده بعدی، او را مؤلف کتاب پنداشته است. با سفارش‌نامه‌ای بلند از سلطانی، درباره اهمیت این کتاب‌ها و اینکه نبایستی پراکنده و فروخته شود و واگذاری آنها به وراث مخصوصاً «حسین جان» مورخ ۳۰ آذر ۱۳۳۶ش؛ ۲۹۰گ، ۲۷سطر، اندازه: ۱۲×۱۹/۵سم [ف: ۱-۴۷] ۳- همدان؛ دانشگاه بوعلی؛ شماره نسخه: ۹۰ فن چهارم؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۱۲؛ بعضی از برگ‌ها را محمد ابراهیم ایزدی به تاریخ اول شعبان ۱۲۴۶ تکمیل کرده، مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، ۴۲۴گ، ۲۲ سطر، اندازه: ۱۵/۵×۲۶سم [ف: ۵۰] ۴- همدان؛ دانشگاه بوعلی؛ شماره نسخه: ۷۰ آغاز: الحمد لله رب العالمین ... الفن الثالث فی کتاب التحفة فی امراض مختصة بعضو عضو من الرأس الى القدم فن سوم؛ خط: نسخ، کا: محمد حسن بن محمد باقر نرسو آبادی، تا: ۱۱ جمادی الثانی ۱۳۱۳ق؛ روی برگ اول نام دکتر غلامحسین حافظ الصحه یزدی آمده؛ جلد: تیماج قرمز، ۶۰۳گ، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۷/۵×۲۸/۵سم [ف: ۴۱] ● تحفة البيان فی حفظ ابدان الانسان / طب / عربی tuḥfat-ul bayān fī ḥifz-i abdān-il insān عبدالله بن کمال الدین حسین، ق ۱۰ قمری ‘abd-ol-lāh ebn-e kamāl-od-dīn hoseyn (-16c) اهدا به: شاه صفی این کتاب که اصلاً مبتنی بر کتب طبی جالینوس و فصول موسی قرطبی و مصنفات ابن زهر و رازی و علی بن عباس مجوسی به‌خصوص قانون ابن سیناست مشتمل است بنا بر سنت مرسوم بین حکما بر پنج «فن» تنظیم شده است: ۱. حد الطب و الامور العامة؛ ۲. الأدوية المفردة المشهورة؛ ۳. الأمراض التي لا تختص بعضو؛ ۵. القرابادین. آغاز: بسمله الحمدلله الذى اعطانا حقایق دقايق قانون الحكمة الالهية البالغة
۳۵۰

گزارش اشکال یا پیشنهاد