کلام الباری در حیدر آباد ...» و با توجه به اشارات مؤلف در جای جای متن، وی از قاریان امامیه اوایل قرن ۱۱ ق متولد بلده رشت و از جمله شاگردان ملا محمدقاسم قاری معروف به استاد نجفی و استاد ملکی در عتبات عالیات بوده و نیز به هنگام اقامت در حیدر آباد با شیخ هارون جزائری شیعی مکاتباتی داشته است. کتاب یک دوره کامل فن تجوید است که مشتمل بر یک «مقدمه» در پیدایش الفبا و کتابت آن در زبان عربی و هیجده «باب»: ۱. فضل قرآن؛ ۲. بیان آنکه قرآن را چون بخوانند؛ ۳. بیان استعاذه بقوله اعوذ بالله من الشیطان الرجیم گفتن؛ ۴. بیان بسمله بقوله بسم الله الرحمن الرحیم گفتن؛ ۵. مخارج حروف هجا؛ ۶. بیان رعایت هر حرفی در حین ترکیب حروف چنانکه حق و سزاوار او است؛ ۷. بیان مد و قصر؛ ۸ بیان وقف؛ ۹. بیان احکام وقف و رموز آن؛ ۱۰. بیان احکام نون تنوین و نون ساکن؛ ۱۱. بیان ادغام متماثل و منجانس و متقارب؛ ۱۲. بیان احکام راآت؛ ۱۳. بیان هاءی کنایه؛ ۱۴. بیان سبب بودن قران مجید به هفت قراءت؛ ۱۵. بیان سوره حمد و سوره اخلاص و آیة الکرسی؛ ۱۶. بیان تکبیر و تهلیل و تحمید؛ ۱۷. بیان دعواتی که بعد از تلاوت بعضی سور و بعضی آیات و در سجده واجبی و سنتی و یا ختم قران میخوانند؛ ۱۸. بیان آسامی قران و عدد سور و آیات؛ خاتمه: در بیان تعلیم گرفتن قرآن از استاد قاری ماهر این فن و طریق سلوک باستاد اهل قران و اهل ارشاد.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۲۷۹۰
آغاز: ا ب ت ث ج ح خ ... ی اما د رتکلم و تعلیم متفاوتست عرب میگوید الالف و الباء و التاء؛ انجام: پس شاگرد را واجب و لازم است که د رامر و اطاعت و فرمان استاد خود بیرون نرود و هرچه استادش گوید شنیده و از گفته استاد خود در نگذرد تمت الكتاب التجويد
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ تاریخ تحریر نونویسی برگ اول و دو برگ آخر کتاب تجوید: جمادی الثانی ۱۱۵۶؛ واقف: حسین کی استوان، آبان ۱۳۴۸؛ کاغذ: حنایی کشمیری، ۱۰۶گ، ۱۵ سطر، اندازه: ۹/۵×۱۹/۳سم [ف: ۲۳-۱۳۵]
● التجويد / تجوید / عربی
at-tajvīd
نقشبندی، عبدالرحمن بن محمد
naqšbandī, ‘abd-or-rahmān ebn-e mohammad
رسالهای کوتاه و فشرده که برای استفاده مبتدئین، کلیات و اصول مهم و قواعد تجوید تالیف شده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: ۲۳۷۸/۴
آغاز: الحمدلله رب العالمین ... اما بعد فهذه رسالة في التجويد جمعتها لا خوانی المبتدئین وفقنى الله تعالى و اياهم لمرضاته آمین، التنوين ضمتين او نصبتین او کسرتین مثاله خیرٌ و خيراً و ذرة؛ انجام: ففى نستعين حرف المد الياء و سبب المد النون و قس و سكونها عارضي لانه يثبت وقفاً و يسقط وصلاً تمت
خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: قرن ۱۱؛ ۴گ، ۱۹ سطر، اندازه: ۱۳×۲۰سم [ف مخ: ۱-۳۲۵]
● تجوید / تجوید / فارسی
tajvīd
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، ۱۰۳۷-۱۱۱۰ قمری
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628-1699)
رساله مختصری است بدون خطبه و مقدمه در ضروریات و مهمات قواعد تجوید که بدون تبویب خاصی نگاشته شده است برخی از مباحث مندرجه عبارت است از: بدانکه مخرج اول ابتدای حلق و باید دانست که از جمله بیست و هشت حرف هجا سیزده مقسوم شد باید دانست که هر گاه دو حرف از یک جنس جمع شوند باید دانست جون رای مکسور یافته باید دانست که اگر ماقبل را مضموم یا مفتوح باشد بدانکه حروف مد سه اند بدانکه لحن بر دو گونه است. نسبت آن به علامه مجلسی مورد تردید است جز آنکه دو نسخه معرفی شده معلوم نیست یکی باشند ولی در فهرست به مجلسی نسبت داده شده.
۱. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۸۹۰۲
آغاز: من تصنیف ملا محمد باقر سلمه الله بدانکه مخرج اول ابتدای حلق و ان همزه و ها است؛ انجام: یا حرفی از مخرج خودش نگوید و این قسم نیز مبطل نماز است و الله اعلم
خط: نستعلیق خوب، بیکا، تا: ۱۰۹۹ق؛ در ذیل نسخه: «اعمال شهور ثلاثه بر گرفته از کتاب منهاج الفلاح على بن شاه محمود بافقی نگاشته شده»؛ کاغذ: حنایی روشن آهار مهره کشمیری، ۳گ، ۲۰ سطر، اندازه: ۱۰/۶×۱۸/۲سم [ف: ۲۳-۳۱]
۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۵۴۷۰/۵
آغاز: بدان وفقك الله تعالى که حروف جمع حرف است و حرف عبارت است از صوتی که خارج متوج میشود؛ انجام: در باب نهی شیر دادن فرزند مردم است چهار صد و شصت و سه آیه در باب ...
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۴؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوهای، ۳گ (۱۱۹پ-۱۲۱پ)، اندازه: ۱۱/۸×۱۶/۷سم [ف: ۴۳-۱۱۲]
● تجوید / تجوید / فارسی
tajvīd
جمال الدین معلم، محمد بن محمود، ق ۱۲ قمری
jamāl-od-dīn mo‘allem, mohammad ebn-e mahmūd (-