آبادی مازندری، تا: ۱۳۰۷ق؛ مهر: اعتماد حضور، علی اکبر بن حسین الحسینی؛ کاغذ: فرنگی فلفل نمکی رنگ، جلد: مقوای روکش چرم گلی رنگ، ۱۴۵۶ص، ۱۷ سطر، اندازه: ۲۱/۵×۳۳/۸سم [ف: ۵-۲۹۴]
۱۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۲۲۸۵/۱
آغاز: مجلس دیوان روز یکشنبه میخواست ختم شود خبر فوت سلطان احمد ثانی را بصدر اعظم رساندند؛ انجام: از بالا بزیر منحدر شد و هر چه در معبر آن واقع باشد در محل خطر است
جلد پنجم (ص ۱-۹۰۳) از آغاز باب شصتم که در مجلد پیشین نیز کاتب نوشته تا پایان کتاب. در پایان کتاب (ص ۹۰۲) نوشته شده: «از وقتی که مامور این خدمت شدم تا این زمان که به پایان آمد سالهای دراز طول کشید اولا بزرگ بودن کار و کوچک بودن کارگر یک سبب بود ثانیا موانع روحانی و جسمانی زیاده از اندازه تاب و توانائی این بنده موجود بودند ثالثا معین و یاوری در ترجمه این تاریخ که تقریبا صد هزار بیت میشود نداشتم مترجم و منشی و نسخه نویس و پاکنویس خودم بودم و مهما امکن بعبارت فارسی ساده روان نوشتم ... در ترجمه بخلاصه و اختصار نکوشیدم و بهر تفصیلی که مؤلف نوشته بود ترجمه کردم ... فی الواقع این تاریخ از برای ادبای ایران در این وقت گوهر یک دانه است و نظیر و شبیه ندارد ... انا العبد ... زکی بن المقیم العلی آبادی المازندرانی ژنرال آجودان مخصوص همایونی غره ربیع المولود ۱۳۱۳»؛ خط: نسخ تعلیق، بیکا، تا: ۱۳۱۳ق؛ با آنکه مترجم تصریح کرده که نسخه نویس و پاکنویس وی بوده است این نسخه که به خطوط مختلف است ظاهراً بخط او نیست و چند کاتب آن را نوشته زیرا که در بالای صحایف ۴۹۳ و ۴۹۶ به خط زیر نوشته شده «خط سید جعفر شیرازی»؛ ۹۰۳ص (۱-۹۰۳) [ف: ۶-۲۳۸]
۱۳. مشهد؛ دانشکده ادبیات مشهد؛ شماره نسخه: ۱۷۳ فرخ
خط: نستعلیق، کا: علی بن هدایت الله بن نصیرالملک علی آبادی، تا: ربیع الاول ۱۳۱۳ق، کاغذ فستقی؛ جلد: تیماج خرمایی، ۷۶۳گ، ۲۱ سطر (۱۲/۵×۲۵)، اندازه: ۲۰×۳۱سم [ف: ۱۹]
۱۴. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۲۲۸۳
آغاز: بصره و بغداد ورقه و موصل و دیار بکر را متصرف بودند؛ انجام: اعمال آنها در جلد سیم انشاء الله تعالی مذکور خواهد شد.
جلد سوم، شامل قسمتی از باب چهلم تا پایان باب پنجاه و یکم؛ خط: نسخ تعلیق، بیکا، بیتا؛ در اصل از ص ۱ تا ۱۱۸ [ف: ۶-۲۳۷]
۱۵. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۲۲۸۴
آغاز: دوستی آغا سلیمان خواجه با سیاوش پاشای صدر اعظم طولی نکشید؛ انجام: تاریخ عثمانی را بحوادث و تقدیرات اروپا ثابت مینماید.
جلد چهارم از آغاز باب پنجاه و دویم تا پایان باب ششم؛ خط: نسخ تعلیق، بیکا، بیتا؛ از صحیفه ۱ تا ۵۵ را در اصل شماره گذاشته اند و سپس از صحیفه ۱۰۰ تا ۱۵۵ را اشتباهاً از ۱۰۴ تا ۱۵۹ و از ص ۱۵۶ تا ۱۶۳ را از ۶۰ تا ۶۷ و از ص ۱۶۴ تا ۲۱۹ را از ۱۶۷ تا ۲۲۲ و از ص ۲۷۴ تا ۴۲۵ را از ۲۷۷ تا ۴۲۸ و از ۴۲۶ تا ۶۶۰ را از ۴۲۸ تا ۶۶۲ شماره گذاشته اند، گاهی یادداشتهایی از جانب مترجم در حاشیه نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی آسمانی رنگ، جلد: میشن سیاه، ۶۶۰ص، ۲۱سطر، اندازه: ۲۱×۳۳/۵سم [ف: ۶-۲۳۸]
۱۶. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۲۲۸۵/۲
آغاز: عبدالحمید آخرین پسر احمد سیم وقتی که به تخت سلطنت جلوس کرد؛ انجام: لیکن به نظر من چنان میآید که به حالت سکرات یک دولت بزرگی حاضر و ناظریم خداوند متعال صلح عمومی را برهم نزند
خط: نسخ تحریری، بیکا، بیتا؛ در پایان نسخه نوشته شده: «تمام شد تاریخ هانری ماتیه چاکر بی مقدار زکی»، یادداشتهایی از جانب مترجم در حاشیه نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی آسمانی رنگ، جلد: میشن عنابی، ۸۹ص (۹۰۸-۹۹۶)، ۲۱ سطر، اندازه: ۲۱×۳۳سم [ف: ۶-۲۳۹]
تاریخ دولت علیه عثمانی ← تاریخ عثمانی (ترجمه)
تاریخ دیار بکر ← تاریخ سلاطین ترکمان
● تاریخ ذوالقرنین = تاریخ نامه خاقان = رساله صاحب قرانی / تاریخ ایران / فارسی
tārīx-e zo-l-qarnayn = tārīx-nāme-ye xāqān = r.-ye sāheb-qerānī
خاوری شیرازی، فضل الله بن عبد النبی، ۱۱۹۰-۱۲۶۷ قمری
xāvarī šīrāzī, fazl-ol-lāh ebn-e ‘abd-on-nabī (1776-1851)
تاریخ تألیف: ۶ ربیع الثانی ۱۲۴۹ و ۱۳ ربیع الثانی ۱۲۶۳ق
نویسنده که در ابتداء متولی شاهچراغ بوده و در این شغل عمر میگذرانده ولی بعد به خدمت فتحعلی شاه قاجار میرسد و به منشیگری او برگزیده میشود. روزی فتحعلی شاه به او میگوید از تو تاریخی خواهم که وقایع ایام حکومت من در آن مضبوط باشد بدون حشو و زواید یا عبارتپردازیهای سست و بارد. پس او این امر را میشنود و در پی نگارش این تاریخ میرود و آن را در دو جلد و یک «خاتمه» میپردازد: جلد ۱. در وقایع قرن اول از دولت ابد مدت خسروانی موسوم به «نامه خاقان»؛ جلد ۲. در ایراد اوضاع قرن ثانی از شوکت جاوید مبانی موسوم به «رساله صاحبقرانی»؛ خاتمه: در ذکر شمائل و مآثر و تعداد اولاد امجاد و نبایر و نتایج حضرت صاحبقرانی. (عبدالله انوار)
آغاز: جلد۱: فتح الباب نامه خاقانی و فصل الخطاب رساله صاحب قرانی سپاس افزون از قیاس شاهنشاهی راست که ساعات فتح المناجات خداوندیش بری از حوادث زوال است.