اهدا به: عین الملک
محل تالیف: شیراز
رسالهای اصول عقاید که در زمان ناصر الدین شاه در شیراز به روش شیعی ساخته و دارای چهار «فصل» است: توحید، نبوت، امامت، معاد.
آغاز: سپاس با قیاس و ثنای نامتناهی مختص است بذات خداوند اقدس جل شأنه زیرا که وجود هر شیء همان ثنای اوست
انجام: به چشم ظاهر حسی مشاهده نماید و از خداوند آنی غافل نباشد و تمام عوالم خداوندی را در همین جا مشاهده نماید. [فهرستواره منزوی ۱۱۱/۹ (۱ نسخه)]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۰۶۵۰
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ با سرلوح نفیس و هنری، مجدول زر؛ جلد: مقوا با عطف تیماج سیاه، ۹۵گ، ۱۴ سطر، اندازه: ۱۴×۲۳سم [ف: ۳۳/۱-۱۴۷]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۲۹۷
آغاز: برابر؛ انجام: مشاهده نمودهاند و الآن كما كان بل هو قرآن مجيد في لوح محفوظ و صل علی محمد و آله الطاهرين.
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۴؛ مجدول زرین و مشکی و لاجورد؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: مقوا، ۸۳گ، ۱۴ سطر (۸/۵×۱۶)، اندازه: ۱۴×۲۲سم [ف: ۱۱-۲۲۷۶]
● اصول عقاید / کلام و اعتقادات / فارسی
osūl-e ‘aqāyed
قزوینی، قوام الدین، ق۱۳ قمری
qazvīnī, qavām-od-dīn (- 19c)
رساله مختصری در اصول عقاید به ضبط نسخه: از تصنیفات سید قوام الدین قزوینی دام ظله که از اولاد امیر بزرگ است که در آمل مازندران مدفون است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۱۲۸۷/۲
آغاز: اما طلیعه در بیان اموریکه اصول و قوانین مطالب کتابند و در وی در جاتیست؛ انجام: فرض اخرى اینست فی تفسیر آیه نور هم یسعی [کذا] بین ایدیهم و بایمانهم بس وابسته [کذا] کسیکه او را نوری از معرفة و قدمی از ایمان نبوده باشد الی آخر الرسالة.
خط: نسخ تحریری، بیکا، تا: صفر ۱۲۶۴ق، واقف: شیخ محمدصالح علامه حائری، مرداد ۱۳۵۱؛ کاغذ: نخودی آهاری فرنگی، جلد: تیماج عنابی ضربی، اندازه: ۱۷×۲۲/۵سم [ف: ۱۵-۳۰۲]
● اصول عقائد / کلام و اعتقادات / فارسی
osūl-e ‘aqāyed
؟ عسکری سمنانی، محمد حسن بن محمد، ق۱۳ قمری
‘askarī semnānī, mohammad hasan ebn-e mohammad (- 19c)
رسالهای است در توحید و عدل و نبوت و امامت.
مشهد؛ نواب؛ شماره نسخه: ۴۶۴/۱۱
آغاز: بسمله. حمدله. در بیان اصولی که در مسئله اثبات وجود حضرت واجب الوجود؛ انجام: اقوی دلیل است بر امامت و خلافت حضرت امیرالمومنین و انکار این مقدور کسی نیست. اللهم ثبتنا علی ...
خط: نسخ و نستعلیق مختلف، کا: باقر بن محمد ترشیزی، تا: ۱۹ صفر ۱۲۲۱ق و ۱۲۲۳ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج لایهای سرخ، اندازه: ۱۶/۵×۱۰سم [ف: ۳۸۱]
● اصول عقاید = اصول الدین / کلام و اعتقادات / فارسی
osūl-e ‘aqāyed = osūl-od-dīn
آشتیانی، هدایت الله بن محمد حسین، -۱۳۱۰ قمری
āštīyānī, hedāyat-ol-lāh ebn-e mohammad hoseyn (- 1893)
تاریخ تألیف: ۱۲۸۰ق
رسالهای است در اصول پنجگانه دین: توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد که هر یک را به اجمال توضیحی داده و هر اصل را با یک سطر دعا و یا صلوات پایان داده و به ابیات حافظ و مولوی و برخی از آیات و روایات استناد جسته و ابیاتی نیز بدون تصریح به نام سراینده آورده از جمله این بیت: «دل درین دهر مبندید که بی بنیاد است ×× سخن از عمر مگویید که او بر باد است / صد سفره دشمن فکند طالب مقصود ×× شاید که یکی دوست بیاید چنانست». بیشتر مطالب خطابی و غیراستدلالی است و در اصل سوم (نبوت) به احکام و قوانین استوار دین اسلام، استناد جسته و برای مثال چند حکم شرعی مختلف را با علل و مصالح آن یاد کرده و در مسئله نبوت و امامت به مصائب اهل بیت نیز اشاره کرده و چنین استنباط میشود که از اهل منبر و وعظ بوده و از فلاسفه دل خوشی نداشته است. در جایی از مسئله معاد میگوید: «بدانکه حکما را در انظار خلق عزت و اعتبار دیگر است ... که هر قدر خلافش ظاهر و مبرهن باشد و محسوس بشود که این قول لغو و بیهوده است. هیچکس او را رد نکند و هر که در رد آن قول اشاره نماید در محضر عامه او را مقداری نباشد».
آغاز: بسمله و به نستعین الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولاية امیرالمؤمنین و الصلوة و السلام علی من ارسله بالهدی ... اما بعد باید دانست که احب اشیاء در نزد خداوند ایمان و اقرار بتوحید او جل شانه است و مبغوض تر از شرک و کفر هیچ امر و عملی نیست