● میزان الاعتدال فی نقد الرجال / رجال / عربی
mīzān-ul i‘tidāl fī naqd-ir rijāl
ذهبی، محمد بن احمد، ۶۷۳ - ۷۴۸ قمری
zahabī, mohammad ebn-e ahmad (1275 - 1348)
کتابی در نقد الرجال است و احمد بن محمد بن حجر عسقلانی (-۸۵۲ق) از نزد خود زیاداتی به این ذیل افزوده است و زیادات او بعد از قول مؤلف آمده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله الحکم العدل العلی الکبیر اللطیف الخبیر الماجد النصیر الذی خلق کل شئ فاحسن فیه التقدری
چاپ: القاهرة، مکتبة عیسی البابی الحلبی، تحقیق محمد علی البجاوی، فی ۴ مجلدات، ۱۹۶۳-۱۹۶۴م
شرح و حواشی:
۱- ذیل میزان الاعتدال فی نقد الرجال؛ عراقی، عبدالرحیم بن حسین (۸۰۶-۷۲۵)
۲- لسان المیزان؛ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (۷۳۳-۸۵۲ق)
۱. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۲۲۹۸
آغاز: برابر؛ انجام: سیف الآمدی المتکلم صاحب التصانیف علی بن ابی علی ... و کان من الاذکیاء مات سنة احدی و ثلثین و ستمائة و الحمدلله رب العالمین و صلواته و سلامه علی سیدنا محمد و آله و صحبه اجمعین.
ج۱، از «حرف الألف» تا پایان «حرف السين»؛ خط: نسخ، بیکا، تا: پنج شنبه ۱۲ شوال ۸۱۱ق؛ مصحح، محشی، نسخه در یمن بوده، با بلاغ مقابله به تاریخ سه شنبه دهه آخر ذیقعده ۱۱۱۰ق؛ تملک: عبدالله بن صلاح الدین در رجب ۱۱۴۱ق؛ اهدایی: رهبری، فروردین ۱۳۷۴؛ جلد: مقوا، ۱۶۵گ، ۲۹سطر، اندازه: ۲۱/۵×۲۷/۵سم [اهدائی رهبر: ۸-۱۲۱] و [ف: ۲۷-۲۵۳]
۲. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۲۳۲۴
آغاز: بسمله، حرف الشین شاذان هو النضر بن سلمة يأتى فى النون. شاذ بن فیاض اسمه هلال يأتى فى الهاء؛ انجام: اخطأ من قال هو اخو فرج بن فضاله آخر النصف الاول من الجزء الثالث و بعده مفضل بن فضاله ابو معاوية المصرى ... عن ابن بريده ان عمر اخذ بيد مجذوم الحديث. اخطأ من قال هو اخو فرج بن فضاله
ج ۲-۳، از ابتدای حرف شین تا پایان «مفضل بن فضالة البصری» است و به ضبط نسخه از بخش سوم جزء دوم تا انتهای نیمه اول جزء سوم میباشد؛ خط: نسخ، کا: قاسم بن محمد، تا: چهارشنبه احتمالاً ۲۲ ربیع الثانی ۱۰۲۴ق، برای امیرالمؤمنین المنصور بالله ابی محمد القاسم بن محمد؛ از روی نسخهای پرغلط نوشته و بعضی از مواردی که به نظرش آمده را اصلاح کرده، نسخه یمنی؛ تملک: عبدالله بن حسن بن علی بن حسین بن علی بن المتوکل بن القسم بن محمد، امیر المؤمنین المنصور بالله قسم بن محمد، احمد بن علی بن المتوکل علی الله، علی بن حسین بن علی بن المتوکل لطف الله در صفر ۱۱۶۳ق، حسن بن علی بن حسین بنعلی بن المتوکل در ۱۱۸۰ق، احمد بن عبدالرحمن به پسرش عبدالله بن احمد بن عبدالرحمن در ۱۲۷۶ق، علی بن محمد مبارک حضرمی در ۱۲۸۲ق؛ اهدایی: رهبری، فروردین ۱۳۷۴؛ ۳۰۴گ، ۲۶سطر، اندازه: ۲۱×۳۰سم [اهدائی رهبر: ۸-۱۲۲] و [ف: ۲۷-۲۵۴]
۳. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۲۲۸۶
آغاز: بسمله، حرف الشین شاذان هو النضر بن سلمة يأتى فى النون. شاذ بن فیاض اسمه هلال يأتى فى الهاء؛ انجام: ليث بن ابی المسانون عن عبدالله بن عمرو العمری ضعفه الازدی.
ج ۳-۲، از حرف شین تا پایان حرف لام است؛ خط: نسخ، بیکا، تا: دوشنبه ۸ جمادی الثانی ۱۰۵۵ق، به عنایت سید یحیی بن حسین بن امیرالمؤمنین المنصور بالله؛ نسخه یمنی، مصحح، محشی؛ تملک: فخرالدین عبدالله بن الحسین بن محمد، احمد علی بن هادی در رجب ۱۱۲۳ق؛ اهدایی: رهبری، فروردین ۱۳۷۴؛ جلد: مقوا، ۲۰۰گ، ۳۳سطر، اندازه: ۲۰/۵×۲۹/۵سم [اهدائی رهبر: ۸-۱۲۳] و [ف: ۲۷-۲۵۵]
۴. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۴۴۳۰
آغاز: برابر؛ انجام: سيف الآمدى المتكلم صاحب التصانيف على بن ابی علی ... و كان من الاذكياء مات سنة احدى و ثلثين و ستمائة و الحمدلله رب العالمين و صلواته و سلامه على سيدنا محمد و آله و صحبه اجمعين.
ج ۱؛ خط: نسخ، بیکا، تا: ۱۸ ربیع الاول ۱۱۲۶ق؛ اهدایی: رهبری، اسفند ۱۳۷۶؛ جلد: مقوا، ۱۵۲گ، ۲۹سطر، اندازه: ۲۰/۵×۲۹/۷سم [اهدائی رهبر: ۸-۱۲۴] و [ف: ۲۷-۲۵۴]
۵. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۱۸۳۹
آغاز: حرف الشين. شاذان هو النصر بن سلمة يدتى فى النون. شاذ بن فياض اسمه هلال يأتى فى الهاء؛ انجام: عتیک بنالحرث عن عمه جابر بن عتیک: ما تعدون الشهداء فیکم. مدنی تابعی. ما روی عنه سوی سبطه عبدالله بن عبدالله. آخر السفر الاول من كتاب الميزان و الاعتدال فی نقد الرجال
از «حرف الألف» تا پایان «حرف العین»؛ خط: نسخ، کا: محمد بن معتوق دمشقی معروف به حافظ، تا: جمعه ۱۶ شعبان ۱۱۳۵ق، جا: مکه مکرمه؛ نسخه یمنی؛ تملک: المهدى العباس بن المنصور الحسين بن المتوكل القسم بن حسين، علی بن صالح عماری در رمضان ۱۱۷۸ق، امیرالمؤمنین المنصور بالله بن القاسم علی بن امیرالمؤمنین المهدی در ۱۲۰۱ ق، قاسم بن سعید لطف الله در ۹ ربیع الاول ۱۲۳۱ق، یحیی بن اسماعیل بن یحیی الصدیق در شوال ۱۲۳۶ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد ۱۳۷۲؛ جلد: مقوا، ۲۷۹گ، ۳۳سطر، اندازه: ۲۰/۵×۳۰/۵سم [اهدائی رهبر: ۸-۱۲۳] و [ف: ۲۷-۲۵۵]