● میدان العقل / کیمیا / عربی
miydān-ul ‘aql
جابر بن حیان، ۱۲۰ - ۱۹۸ ؟ قمری
jāber ebn-e hayyān (739 - 814)
دفتری است کیمیایی کهمؤلف در آن میگوید که این را پس از دیگر دفترهای من که چگونگی خواندن آنها را در «المنطق الصغیر» نوشتهام باید خواند و از آنها است «الافاضل من الفوائد و البراهین علی صحة الموازین» - در آن یاد میشود از «النظم، الموازین، الحاصل، الحدود، العین - که باید شب و روز اینها را نزد استادی دانشمند خواند و اگر هندسه و منطق بدانند به جز آنها نیازی نخواهند داشت - البغية المنتهی، نخستین و دومین المیزان، المنطق الصغیر المختصر، الصفوة، الفائدة، الطب، المنطق، البرهان، الاستدلال، الادلة، التراکیب» و نیز از بلیناس.وی میگوید که به سیدم جعفر سوگند که مانند نوشتههای من در جهان نیامد و نخواهد هم آمد. خواص جسمها را به حرفها نشان میدهد.بیرونی در فهرست نگارشهای رازی (ص ۱۷) از میدان العقل او یاد نموده و آنرا فلسفی خوانده است.(دانش پژوه)
آغاز: الحمد لله رب العالمین کثیراً کما هو اهله و مستحقه ینبغی ان یعلم فی کتابنا هذا قولنا علی العموم و الخصوص فی امر الموازینخاصة. فان هذا الباب فی علوم الناس یحار فیه العقول (۷ صفحه پس از این) و لذالک سمینا کتابنا هذا بکتاب میدان العقل. فلنقل الآن ...
انجام: بطول دراسة علم سرایر الخليقة وصنعة الطبيعة و هو لعمری کذلک وفقنا الله و ایاک لمافزت انه جواد وکریم تم الکتاب المیدان العقل بحمدالله تعالی و عونه
چاپ: در مختار رسائل جابر بن حیان از پول کراوس در مصر، ۱۳۵۴، ص ۲۰۶-۲۲۳
[تاریخ التراث العربی سزگین ۴۵۴/۴؛ ریحانة الادب ۱۰۸/۵؛ فهرست ابن ندیم ۴۲۲؛ بغدادی،هدیه ۲۴۹/۱]
۱. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۱۶۸۶/۳
آغاز: برابر؛ انجام: فاعلم ذلک و الله لهدیک الی سبیل الرشاد و انه علی ما یشاء قدیر و الوصول و الحرمان بیده المنان و الله المستعان و لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ ۲۰سطر[ف: ۵-۳۳۲]
۲. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۱۹۸۸/۲-عکسی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بیکا، تا: صفر۱۰۵۴ق؛ ۱۶ص (۲۴-۳۹)[عکسی ف: ۱-۳۸۶]
۳. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۷۲۸۱/۹
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱-۱۲؛ جلد: تیماج مذهب، ۱۶ص (۲۳۲-۲۴۷)، ۱۸سطر، اندازه: ۱۶/۵×۲۲سم [ف: ۴۷/۲-۱۱۷]
۴. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۲۶۳۲/۳۶
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، کا: بهائی بن احمد عاملی کاظمی، تا: اواخر قرن ۱۲ یا اوایل قرن ۱۳؛ مصحح، رکابهدار؛ ۵گ (۷۰-۷۴)، ۳۱سطر، اندازه: ۷/۵×۱۷سم [ف: ۳۲-۸۷]
۵. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۶۲۰۶/۴
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ جلد: میشن، ۱۱ص (۸۳-۹۳)، ۲۳سطر، اندازه: ۱۸×۲۹سم [ف: ۹-۲۵۵]
۶. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۳۳۸۶/۱۳
آغاز: برابر؛ انجام: و کلامنا فی هذا الکتاب من عالم النفس اذ کنا قد استوفینا ما بعد ذلک فاذا وضح ...
خط: نستعلیق، کا: علی اکبر کرمانشاهی، تا: ۹ صفر۱۲۶۸ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، ۲گ (۱۳۵پ-۱۳۶پ)، اندازه: ۱۷/۵×۲۲سم [ف: ۹-۱۶۹]
۷. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۳۹۰/۳-۳/۱۰
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مذهب، ۴گ، ۲۷سطر، اندازه: ۲۱×۳۰/۵سم [ف: ۸-۴۷۲۴]
۸. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۶۶۹۴/۱۹-۳۴/۶۴
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته، نستعلیق، بیکا، بیتا؛ جلد: تیماجمذهب، ۵گ، ۱۶سطر، اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۸-۴۷۲۴]
۹. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۹۱/۱۳
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا، جا: حیدرآباد؛ ۶گ (۷۴ر-۷۹ر)[ف: ۴-۱۰۲۴]
۱۰. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱/۱۲۵۷۷/۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ جلد: مقوا، ۱۱ص (۱۹-۲۹)[ف: ۳۶-۱۲۰]
● میرآخوری اسب = سوارکاری و پرورش اسب = فرسنامه / حیوانشناسی / فارسی
mīrāxorī-ye asb = savārkārī va parvareš-e asb = faras-nāme
میرآخور، شاه قلی، ق ۱۰قمری
mīrāxor,šāh qolī (- 16c)
اهدا به: سلطان عبیدالله بهادرخان
مؤلف در دیباچه میگوید مدتی در خدمت امیر جلال الدین سید بدر بوده که پادشاه خراسان سلطان حسین بهادر خان به او لطف داشته و سپس میرآخور دربار شده و چون به دستگاه سلطان عبیدالله بهادر خان رفته است کتاب را برای او نوشته