دارد؛ فن ۱. علم قافیه، دارای ده فصل؛ فن ۲. علم عروض.
آغاز: بسمله. الحمد لله حمد الشاكرين ... این مختصریست در علم عروض و قوافی شعر تازی و پارسی دری که به التماس بعضی دوستان مرتب کرده شد و آن را معیار الاشعار نام نهاده آمد. و این مختصر مشتمل بر مقدمه و دو فن است. مقدمه: در بیان ماهیت شعر و ذکر صناعاتی که شعر را بدان تعلق باشد و آن سه فصل است. فصل اول: در حد شعر و تحقیق آن ...
انجام: و بعضی گفته اند اختلاف تصریف بنفی و اثبات مانند کن و مکن مقتضی تکرار قافیه نباشد و این مستعمل نیست، اینست آنچه خواستیم که درین مختصر ایراد کنیم از علم قوافی بر سبیل ایجاز و بالله التوفيق.
چاپ: طهران، ۱۳۲۰، سنگی، ۲۱۴ص، به سعی مرحوم نجم الدوله؛ در ضمن شعر و شاعری در آثار خواجه نصیرالدین طوسی، معظمه اقبالی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۹ش
[نسخههای منزوی ۲۱۷۵/۳؛ سرگذشت طوسی از مدرس رضوی ص ۲۹۲-۲۹۴ و چاپ جدید ص ۵۳۱ - ۵۳۴؛ الذريعة ۲۷۸/۲۱]
شرح و حواشی:
۱- عروض = شرح معیار الاشعار
۲- شرح معیار الاشعار
۱. تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: ۶۸/۳بخش۲
نسخه اصل: احمد ثالث ۳۴۵۵ در طوپقپو سرای (فهرست ۸۷۵۲)؛ خط: تعلیق، کا: قطب الدین محمود بن مصلح متطبب، تا: ۶۶۶ق؛ ۱۴گ (۴۴پ-۵۷ر) [ف: -۸۱]
۲. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: بدون شماره/۴
کا: احمد بن محمود بن ابوبكر بناکتی، تا: ۶۷۰ق، جا: تبریز [میراث شهاب: س۵ ش۱-۲۰۳]
۳. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۲۴۱۲/۵
آغاز: برابر؛ انجام: و همچنانکه در ردف گفتیم حروف متباعد ظاهرتر و سیع تر باشد و حروف متقارب
خط: نسخ، بیکا، تا: ۶۷۰ق؛ افتادگی: انجام؛ خریداری از دکتر محمود نجم آبادی؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرم، ۶۲گ (۱۳۶-۱۹۷)، ۲۳ سطر، اندازه: ۶×۱۳سم [ف: ۳۱-۳۷۷]
۴. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۹۸۷
خط: نستعلیق کهن، بیکا، تا: قرن ۸؛ یادداشتی که به درستی خوانده نمیشود (و به نظر میرسد از کاتب نسخه است) درباره این که مؤلف کتاب خواجه نصیر است محشی؛ تملک: محمد قلی اردبیلی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، ۱۴۴ص، ۱۷ سطر، اندازه: ۱۱×۱۷سم [ف: ۱۰-۲۱۵۶]
۵. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۶۸۵-ف
آغاز: برابر
نسخه اصل: احمد ثالث ش ۱۶۴۶(طوپقپو سرای ش ۳۱۶)؛ خط: نسخ، کا: ابن متویه یوسف، تا: جمادی الثانی ۷۰۲ق؛ در رجب ۷۰۲ق با نسخه مقابله شده و مصحح و خوانده شده بر طوسی مقابله شده [فیلمها ف: ۱-۲۰۰]
۶. تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه: ۱۳۸/۱ - د
خط: نستعلیق، بیکا، تا: نزدیک ۷۱۶ق؛ با سرلوح، مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج، ۶۸گ، ۱۷سطر (۶×۱۳)، اندازه: ۱۱×۱۸سم [ف: ۱-۴۳۲]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۷۴۱/۱-ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: ۳-۹۸]
۷. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۳۸۴۶/۱
آغاز و انجام: برابر؛ فرغ المنصف ثراهو جعل الحنة مثواه من تألیف هذا الکتاب فی جمادی الاخر سنة ۶۴۹ هـ
خط: نسخ، کا: ابو اسحاق بن علی بن نصرالله سنجانی سلطانی، تا: اوایل صفر ۸۴۳ق، جا: سنجان؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، ۷۷گ(۲پ-۷۸ر)، ۱۷-۲۰سطر، اندازه: ۸/۵×۱۲/۵سم [ف: ۳۵-۱۷۹]
۸. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۷۳۰۸/۴
آغاز انجام: برابر
فن دوم در نسخه نیامده است؛ خط: نستعلیق، کا: حاج علی کامران، تا: ۸۸۹ق؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج، ۱۸گ (۴۹پ-۶۶پ)، ۱۵سطر، اندازه: ۱۲/۵×۱۸سم [ف: ۱۹-۱۰۰]
۹. تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه: ۵۰ - ج
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ مجدول، با سرلوح، محشی با نشان «هادی عفی عنه» و بی نشانه؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، ۴۱گ، ۲۱سطر (۱۰×۱۸)، اندازه: ۱۶×۲۴سم [ف: ۱-۴۳۲]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۷۴۲-ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: ۳-۹۸]
۱۰. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۵۱۳۸/۷۹
آغاز: برابر؛ انجام: اختلاف حرکت روی مفرد یا روی مضاعف چنانکه گوئی پادشاه و بادشاه چه در اول بکسر است ودر دوم مجهوله است و هم چنین چیز است کژور است و کژچه اول مجهوله است و دوم بضم و اما در حرف اول از روی مضاعف اختلافی تصور نیفتد چندان حرکت مجهوله باشد همیشه قسم سیم اختلاف و صل و حالش هم بر آن قیاس است.
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ ۱گ (۲۲۸) [ف: ۱۵-۱۶۷]
۱۱. مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: ۱۶۲۹/۱
آغاز انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: خادم مشهدی، محمد جعفر بن نجم الدین محمود، تا: نیمههای رمضان ۱۰۲۹ق، محشی؛ مهر: «محمد حسین حافظ اصفهانی» (بیضی)؛ جلد: مقوای، ۶۶گ، ۲۱ و ۱۵سطر، اندازه: ۱۲/۵×۱۹سم [ف: ۵-۴۱]
۱۲. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: ۱۸۹/۹
آغاز انجام: برابر