دشوار بود بر آن گزارش نوشته است. خود قصیده ۸۸۸ بیت است و هر یکی در شرح شماره دارد.
آغاز نظم: و بعد فان النحو علم مبين ×× لكيفية التركيب في العربية
انجام نظم: و خامسها ما سميت بالترنم ×× و تلك التي عن حرف الاطلاق نابت
آغاز شرح: الحمدلله رافع معالم الدين و مناره و خافض مراسم الكفر باعفاء داره ...
انجام: و الخامس تنوين الترنم و هو فى الحقيقة لترك الترنم ... و عند بعضهم يلحق الروى المقيد ايضاً فيختصر ... (سفید مانده و سپس دارد): هذا فی سنة ۱۲۶۲هـ
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: ۳۱۴/۱ صدر
خط: نسخ، کا: علی محمد، تا: قرن ۱۳؛ پس از این مسائلی نحوی است که به دستور ناظر شاه به نام محمد شاه قاجار نوشته شده و علی محمد لواسانی آن را نوشته؛ مهر: کاتب؛ واقف: شیخ محمد تقی وصی حکمی، ۱۳۴۳؛ جلد: تیماج، ۲۹۲گ، ۲۰ سطر (۹×۲۰)، اندازه: ۱۹×۳۰سم [ف: ۵-۶۱۱]
● معیار الادراک / ادبیات / فارسی
me‘yār-ol edrāk
طغرای مشهدی، - ۱۱۰۰ قمری
toqrā-ye mašhadī(- 1689)
دیباچهای است که طغرا بر دیوان حافظ نوشته است.
آغاز: حمد بیحد و ثنای بیعد و سپاس خداوندی را که جمیع دیوان حافظان اوراق.
چاپ: کانپور، سنگی، ۱۲۶۶ق، وزیری بزرگ، ۵ص (رسائل طغرا: صص ۵۲-۵۶)؛ ۱۳۰۲ق/۱۸۸۵م؛ ۱۲۸۸ق/۱۸۷۱م؛ لکهنو، سنگی، ۱۲۸۱، وزیری بزرگ، ۵ص
شرح و حواشی:
۱- دیباچه معیار الادراک = جوش بلبل = آهنگ بلبل؛ طغرای مشهدی (-۱۱۰۰)
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۴۲۱۵/۴۸
آغاز: برابر
بیکا، تا: قرن ۱۲؛ مجدول؛ جلد: گالینگور، ۳گ (۱۵۰ر-۱۵۲پ)، اندازه: ۲۱×۳۰/۵سم [ف: ۳۸-۳۱۸]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۵۸۶۱/۱۱-ف
نسخه اصل: دانشگاه پنجاب در لاهور شماره ۹/۸۷۴ فارسی؛ بیکا، تا: ۱۲۴۵ق [فیلمها ف: ۳-۱۸۷]
● معیار الاذکار فی بیان ذکر الخفی و الجهر / عرفان و تصوف / عربی و عربی
mi‘yār-ul aḏkār fī bayān-i ḏikr-il xafī wa-l jahr
محمد بن عبیدالله
mohammad ebn-e ‘obeyd-ol-lāh
رساله مختصری است در کیفیت ذکر گفتن در سه «باب» و یک «خاتمه». در آخر یک صفحه فارسی آمده است.
آغاز: الحمد لمن هو المذکور بالافئده و الافواه، و الصلواة و السلام علی رسوله الذی رفع ذکره و اصطفاه و علی آله.
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه: ۱۶۹/۸
آغاز: برابر؛ انجام: صواب چنین مینماید که بر وفق حدیث فضل الدعاء لااله الاالله دست بردارند.
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: شمیز، ۱۹گ (۸۷پ-۱۰۵پ)، ۲۵سطر، اندازه: ۱۴×۲۳سم [ف: ۱-۱۹۰]
● معیار الاشعار = رساله در عروض / عروض و قافیه / فارسی
me‘yār-ol aš‘ār = r. dar ‘arūz
؟ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، ۵۹۷ - ۶۷۲ قمری
naṣīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
تاریخ تألیف: جمادی الثانی ۶۴۹ق
نیامدن نام این کتاب در شمار تألیفات طوسی موجب تردید در انتساب آن به خواجه شده است در حالی که قرائنی وجود دارد که این انتساب را مسلم میسازد: نسخهای قدیمی از این کتاب ضمن مجموعهای از مؤلفات خواجه که به سال ۶۷۰ نوشته شده در کتابخانه مرحوم نجم آبادی موجود است که این تردید را مرتفع میسازد، این رساله با نام عروض فارسی ذکر شدهو میرساند که کتاب عروض فارسی او همان «معیار الاشعار» است. جز آنکه پیش از صاحب روضات عدهای از مؤلفین در آثار خود استناد به گفته خواجه در کتاب معیار الاشعار کردهاند. چنان که ابوالحسن فراهانی در شرح اشعار دیوان انوری از معیار الاشعار خواجه نقل کرده و در جایی گفته است: «اما استاد المحققین خواجه نصیرالدین محمد طوسی علیه الرحمه در رسالهای که در عروض و قافیه نوشته مسمی به معیار الاشعار آورده ...»؛ و در جای دیگر گفته: «و چنانکه استاد البشر خواجه نصیرالدین طوسی در معیار الاشعار تصریح به آن دارد». این کتاب را جز مفتی محمد، فرد دیگری در زمان شاه عباس اول شرح کرده و تألیف آن را به خواجه نسبت داده و نسخهای از آن در کتابخانه ملی ملک وجود دارد. بنابراین این کتاب که همان رساله عروض فارسی است بدون تردید از مؤلفات خواجه طوسی است. (مدرس رضوی با تلخیص و ویرایش)
این کتاب مشتمل است بر یک «مقدمه» و دو «فن»: مقدمه: در بیان ماهیت شعر، دارای سه «فصل»: ۱)حد شعر و تحقیق آن، ۲) اختلاف اوزان و قوافی، ۳)ذکر صناعتهایی که شعر به آن تعلق