مردان ولی سبحان بهر دو کون داد گستر ×× که پرز دنیا چشیده نیشم کنون که عمرم شده مسافر
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ با سرلوح مزدوج، مجدول؛ جلد: تیماج، ۶گ، ۱۶سطر، اندازه: ۱۰×۲۰سم [ف مخ: ۵-۲۰۳۳]
● مطلع القوافی فی علم الاصول / عروض و قافیه / فارسی
matla‘-ol qavāfī fī ‘elm-el osūl
خراسانی، محمد بن محمد شفیع، ق۱۱قمری
xorāsānī, mohammad ebn-e mohammad šafī‘(- 17c)
اهداء به: خلیفه سلطان (=سیدعلاءالدین حسین مازندرانی متوفی ۱۰۶۴ق) وزیر اعظم شاه عباس ثانی
تاریخ تألیف: ۱۰۶۳ق
رسالهای است در عروض و قافیه و صنایع و بدایع شعری. مؤلف آن را به دو مصراع تقسیم و هریک از آنها را به چهار «رکن» تقسیم نموده: مصراع ۱. متضمن عروض و قوافی بر اسلوب ارباب عروض و وزن مشتمل بر چهار رکن هر رکنی از ارکانش محتوی بر سه حرف و هر حرفی راح روحپرور معانی را ظرف: رکن ۱) تعریف شعر و تفصیل اقسام آن و حد عروض و وزن و تعداد اسباب و اوتاد و شرح حروف و حرکات معین برسه حرف، رکن ۲) حد تقطیع و بیان ازاحیف و تعداد فروعی که از استعمال ازاحیف متولد گردند مقرر بر سه حرف، رکن ۳) شرح بحوری که از ترکیب ارکان منبعث کردند و ثبت دوائر و فلک بحور و تفصیل بحور اصلی و فرعی معین بر سه حرف، رکن ۴) محتوی بر علم قوافی مشتمل بر سه حرف؛ مصراع ۲. در صنایع و بدایع: رکن ۱) بیان آنچه به فن معانی و بیان اختصاص دارد، رکن ۲) در صنایع معنوی که کلک بلاغت کیشان از فن بدیعش میشمارند، رکن ۳) در ذکر صنایع مخصوصه به فن بدیع، رکن ۴) در ذکر سائر آنچه ضرور است در اتمام این بنای رفیع.
آغاز: بسملة، طلاء کامل عیار کلمات فصاحت سمات که در معادن خواطر خورشید نظایر نکته پردازان وافر فراست پرورش یافته، و آفتاب حدث ذهن معنی طرازان وافی کیاست بر آن تافته ...
انجام: و سنین تازی بهزارو شصت و سه پیوسته بود کلک سخن سنج نگارش این بیاض و آرایش این ریاض را بانجام رسانید، و خاطر مقید بمحنت و رنج از قید تحریر آن فارغ گردید.
[الذریعة: ج ۲۱ص۱۵۰]
۱. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۴۹۶۸
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: برخورداربن ولایت الله جرپادقانی، تا: قرن ۱۲؛ واقف: نایینی؛ جلد: مخمل، ۲۶۸گ، ۱۲سطر (۶/۵×۱۳)، اندازه: ۱۲/۸×۲۱سم [ف: ۷-۸۳۲]
۲. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: ۲۸۸
آغاز: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد شفیع طباطبائی، تا: ۱۱۰۶ق؛ محشی؛ واقف: سپهسالار؛ جلد: تیماج مذهب، ۱۴۸ص، ۱۷سطر، اندازه: ۱۴/۵×۲۲سم [ف: ۲-۴۵۱]
۳. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۵۵۰۵
آغاز: برابر؛ انجام: کم کردن بود و عبارت است از اجتماع کف و عصب، یعنی از مفاعلتن مفاعلت بماند مفاعیل که یای آن آرند و منقوص خوانند ...
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ تملک: میرزا محمد بن میرزا عبدالله همدانی با مهر «الراجی محمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج، ۱۰۴گ، ۱۹سطر (۸×۱۵/۵)، اندازه: ۱۳×۲۱سم [ف: ۳۹-۳۴۸]
۴. مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: ۱۳۰۸
آغاز: برابر؛ انجام: که مجموع از احیف ملقبه مستعمله چهل و دو بود و تخنیق رطمس و درس و سلخ و عرج را کمتر استعمال مینمایند
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ جلد: تیماج، ۵۳گ، ۱۰سطر، اندازه: ۱۰/۵×۱۷/۵سم [مؤید: ۳-۲۵۷]
● مطلع الكواكب فى شرح مختصر المذاهب / فقه / عربی
maṭla‘-ul kawākib fī šarh-i muxtaṣar-il mad̠āhib
زنجانی، علی، ق۱۳ قمری
zanjānī, ‘alī(- 19c)
وابسته به: المختصر النافع = النافع فی مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (۶۰۲-۶۷۶ق)
تاریخ تألیف: ۱۲۸۶ق
مؤلف قبل از این کتاب، دو کتاب در فقه با نامهای «الروضة» و «الریاض» نوشته بود و چون کتاب اول «الروضة» خیلی فشرده و کتابدوم «الریاض» بسیار تفصیل داشت لذا کتاب حاضر را در حد متوسط تألیف نمود. این کتاب شرح مزجی است و مؤلف تألیف آن را در سال ۱۲۸۶ق در ۷۰ سالگی شروع نموده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۳۱۶۷
آغاز: متن: (الحمدلله الذی صغرت فی عظمته عبادة العابدین) شرح: و ان لم تكونا من جنس واحد ليصح اطلاق الصغر و الكبر و لا من الكميات التي هى محل استعمالهما الا انه نزل العظمة و العبادة منزلة الكميات و استناد بهذه الفقرة الى ان تأليفه هذا كله عبادة و لو بالعرض و ان كان مركبا منها و من المعاملة؛ انجام: فمن فعل ذلك فصلوته باطلة و الحدس الظن و التخمين كما في كتب اللغة فالمقصود الظن لا من تلك العلامات المشهورة او الظن الضعيف فان تعذر لحبس او عمى او غيم او ظلمة لا للفراغ عن