خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۱۳۰۸ق؛ مهر: «حسین منی و انا من حسین»؛ تملک: حسین؛ اهدایی: علی اکبر ارسلان؛ کاغذ: حنایی آهار مهره، جلد: مقوایی تیماج مشکی ضربی زرین، ۳۰۹گ، ۲۴ سطر (۱۴/۵×۲۶)، اندازه: ۲۰×۳۲/۵سم [ف: ۱ - ۲۳۷]
● اسکندرنامه = شرفنامه = اقبالنامه / شعر، تاریخ ایران / فارسی
eskandar-nāme = šaraf-nāme = eqbāl- nāme
نظامی، الیاس بن یوسف، ۵۳۰؟ - ۶۱۴؟ قمری
nezāmī, elyās ebn-e yūsof (1136 - 1218)
تاریخ تألیف: شرفنامه در ۵۷۹ق و اقبالنامه بین ۶۰۷ تا ۶۱۵ق
پنجمین دفتر از «پنج گنج» نظامی است. منظومهای است در بیان داستان حماسی اسکندر مقدونی که در بحر متقارب در دو بخش «شرفنامه» در ۶۸۰۰ بیت بهنام اتابک نصرت الدین ابوبکر پسر محمد جهان پهلوان و «اقبالنامه» یا خردنامه در ۳۴۸۰ بیت بهنام عز الدین مسعود پسر ارسلان حاکم موصل سروده شده و بیشتر اخلاقی است
آغاز: (آغاز شرفنامه:) خدایا جهان پادشاهی تراست ×× زما خدمت آید خدائی تراست / پناه بلندی و پستی توئی ×× همه نیستن آنچه هستی توئی
(آغاز اقبالنامه:) خرد هر کجا گنجی آرد پدید ×× ز نام خدا سازد آن را کلید
انجام: (انجام شرفنامه:) جهان بر وجود تو فرخنده باد ×× وجود نظامی به تو زنده باد
(انجام اقبالنامه:) بدو باد فرخنده چون نام او ×× از آغاز او تا به انجام او / سرش سبز باد و دلش شادمان ×× ازو دور چشم بد بدگمان / جهانش مطیع و زمانش بکام ×× فلک بنده و روزگارش غلام
چاپ: مکرر چاپ شده؛ کانپور، سنگی، ۱۸۸۶، وزیری، ۳۷۴ص [مشترک پاکستان ۱۰۰/۷؛ فهرستواره منزوی ۸۱۵/۲ و ۱۵۵/۱۰؛ الذریعة ۶۱/۲ و ۲۶۴/۷؛ نسخههای منزوی ۲۶۳۳/۴؛ کشف الظنون ۸۶/۱؛ مشار فارسی ۶۱۸/۱؛ دنا ۸۱۱/۱ (۵۶ نسخه)]
شرح و حواشی:
۱- شرح اسکندرنامه؛ آرزو، سراج الدین علی بن حسام الدین (۱۱۶۹-۱۱۰۱)
۲- شرح سکندرنامه؛ نظامی کرمانی، محمد نصیر بن سلطان (-۱۳)
۳- فوائد علیشیری، نظام، محیی الدین، قرن ۱۰ق
۴- شرح اسکندر نامه نظامی
۵- شرح اسکندرنامه
۶- فرهنگ لغات اسکندرنامه؛ نور محمد
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۰۱/۲
شرفنامه؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۶؛ کاغذ: سفید، ۸۱ص (۱۸۹-۱۰۹)، ۲۱ سطر (۱۲×۱۷)، اندازه: ۱۶×۲۲سم [سنا-ف: ۱ - ۱۵۱]
۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۰۱/۳
اقبالنامه؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۶؛ کاغذ: سفید، ۳۶ص (۱۹۰-۲۲۶)، ۲۱ سطر (۱۲×۱۷)، اندازه: ۱۶×۲۲سم [سنا-ف: ۱-۱۵۱]
۳. تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه: ۴۱۸
خط: نسخ، کا: محمود بن خواجه نجم الدین بن بهاء الدین عمر بن مقرب تبریزی، تا: ۲۷ جمادی الثانی ۶۳۱ق؛ جدول شنگرف [نشریه: ۲ - ۶۳]
۴. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۱۱۱۱/۶
آغاز: برابر شرف نامه؛ انجام: چو سرسینه را گربه از دیک برد ×× چو سودار عجوزه کند سینه خورد (چنین)
شرفنامه و اقبالنامه؛ خط: نسخ زیبا، بیکا، تا: قرن ۸؛ افتادگی: انجام؛ در هامش «شاهنامه» خاندان سعدلو؛ اهدایی: خاندان سعدلو بیگلر بیگی؛ ۱۶۴برگ، (۳۷۳ر-۵۳۶پ) [ف: ۲ - ۱۵]
۵. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۳۶/۱-عکسی
اصل نسخه: دانشگاه ش ۵۱۷۹ [این شماره با عنوان خمسه نظامی معرفی شده]. «شرفنامه» (گ۲ر-۷۲ر) و «اقبالنامه» (گ۱۴۹ر-۱۶۹پ)؛ خط: نستعلیق ریز، بیکا، تا: ۷۱۸ق؛ با مجلسهای رنگی و در آغاز آن یک ابرو. [ف: ۲ - ۲۴]
۶. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۵۵۹-ف
نسخه اصل: حالت افندی ملحقی ش ۱۳۷؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۷۸۸ق؛ ۴۰۴گ [فیلمها -ف: ۱ - ۱۰]
۷. تهران؛ ادبیات؛ شماره نسخه: ۱۳۱/۴ - ب
شرفنامه و اقبالنامه؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: یکشنبه ۷ ذیحجه ۷۹۳ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی روغنی، ۳۹گ (۲۰۶پ-۲۴۴ر)، ۲۵ سطر (۱۲×۱۷)، اندازه: ۲۱×۳۰سم [ف: ۱ - ۵۳]
۸. مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: ۲۴۰۶
آغاز: تو نیرو فرستی بتقدیر پاک ×× نه موری نه ماری تو آری هلاک؛ انجام: بهشتی زمر قصری انگیختند ×× زر و سیم را بر زمین ریختند.
خط: نستعلیق چهارستونی، بیکا، تا: قرن ۹؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، دارای ۷ مجلس تصویر؛ کاغذ: نخودی آهار مهره، ۷۵گ، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۱×۱۸/۳سم [ف: ۵ - ۷۳۷]
۹. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۴۰۵۴/۴
آغاز: برابر با شرفنامه
اقبالنامه و شرفنامه؛ خط: نسخ، بیکا، تا: ۸۴۱ق؛ ۶۸گ (۱۶۴پ-۲۳۱ر) [ف: ۳۸ - ۷۹]
۱۰. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۲۸۱۵
آغاز: کسی کو ز جام تو یک جرعه خورد ×× همه ساله ایمن شد از داغ و درد؛ انجام: مرا پایگاهی که شایسته بود ×× خبر دادمت ز آنکه بایسته بود.
این نسخه با اقبالنامه شروع میشود، از ۳۴۸۰ بیت آن، ۱۳۹۲ بیت