خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ جا: حیدرآباد؛ ۵گ (۵۴ر-۵۸ر). [ف: ۴ - ۱۰۲۲]
۴. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۳۹۰/۵-۳/۱۰
آغاز: برابر؛ انجام: و ترتیبهما لتدرک الحق وتنال البغتة وارکب ای الاراء شئت و اردت منها تم
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ مصحح؛ جلد: تیماج زیتونی ضربی با ترنج با سر مجدول، ۳گ، ۲۷ سطر، اندازه: ۲۱×۳۰/۵سم [ف: ۱ - ۳۵۸]
۵. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۶۶۹۴/۱۵/۲-۳۴/۶۴
خط: شکسته، نستعلیق، بیکا، بیتا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوهای مجدول با ترنج و سرترنج، ۱۶سطر،اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۱ - ۳۵۸]
● اسطقس الاس الثالث = اسطقس الاس علی رأی اهل الصناعة / کیمیا / عربی
usṭuqus-ul uss aṯ-ṯālit = usṭuqus-ul uss ‘alā ra’y-i ahl-i ṣinā‘a
جابر بن حیان، ۱۲۰ - ۱۹۸ ؟ قمری
jāber ebn-e hayyān (739 - 814)
اسطقس سوم اوست مطابق با رأی اهل صناعت. در این رساله جابر میگوید: «هر کس در روزگار ما که مانند «سیدی جعفر بن محمد علیه الصلوة و السلام» و استادم «حربی» و «اذن الحمار المنطقی» پیدا شده باشد، به حق میتواند برسد. من رنج بردم و این نامهها نوشتم و از رنج دیگران کاستم. باید نخست نگاشتههای دیگران را بخوانید سپس بدینها بنگرید و اینها را هم باید به ترتیب خواند. من این نامه را اسطقس نامیدم». وی در این رساله از بلیناس یاد میکند و در سرتاسر آن از «حجر» سخن میگوید.
آغاز: کتاب الاسطقس الاس الثالث علی الرای الصناعی الجدلی و هو الرای العملی التی لجابر بن حیان. بسمله الحمدلله و لا اله الا الله. اما بعد. قال الله تبارک و تعالی: جعل العالم الاصغر هو الانسان ممیز الکل شیء و هو اعلی منه و دونه
انجام: ان یکون الدرس امامک لیلک نهارک. تفعل به بکتبنا. اعطاک الله و وفقک و فتح علیک بحوله. تم کتاب الاسطقس الاس الثالث بحمدالله و عونه.
چاپ: با عنوان «مجموعة احد عشر كتاباً في علم الاكسير»، بمبئی، ۱۸۹۲م، سنگی؛ پاریس، مطبعة فول غايتينة، ۵۴ص، ۱۹۲۸م
[اعلام ۱: ۴۱۰؛ ریحانة الادب ۵: ۱۱۰؛ فهرست ابن ندیم ۴۲۱؛ تاریخ التراث العربی ۴: ۳۰۹؛ دنا ۸۰۹/۱: در دنا بین رسالههای مختلف اسطقس اختلاط پدید آمده است.]
شرح و حواشی:
۱- الکمال = منتخب تفسیر الاسطقس الثالث؛ جابر بن حیان (۱۲۰- ۱۹۸)
۲- تفسیر الاسطقس الثالث؛ جابر بن حیان (۱۲۰- ۱۹۸)
۳- ذیل الاسطقس الثالث؛ جابر بن حیان (۱۲۰- ۱۹۸)
۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۲۶۳۲/۲۰
آغاز: قال الحمد لله و لا اله الا الله اما بعد حرام على من قرأ كتبنا هذه المائة الاثناعشر قبل كتبنا هذه؛ انجام: برابر
خط: نسخ ریز، کا: بهائی بن احمد عاملی کاظمی، تا: اواخر قرن ۱۲ یا اوایل قرن ۱۳ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، ۱گ (۵۲)، ۵۸ سطر، اندازه: ۸/۵×۹سم [ف: ۳۲ - ۷۴]
۲. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۶۲۰۶/۲۵
آغاز و انجام: برابر
همراه با ذیل؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوهای، ۶ص (۳۹۱-۳۹۶)، ۲۳ سطر، اندازه: ۱۸×۲۹سم [ف: ۹ - ۲۶۱]
۳. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۹۱/۵
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ جا: حیدرآباد؛ ۴گ (۵۸پ-۶۱ر). [ف: ۴ - ۱۰۲۲]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۳۹۰/۶-۳/۱۰
آغاز: بسمله و هو الرأی العلمی الذاتی قال الحمدلله ولا اله الا الله اما بعد حرام علی من قرأ كتبنا هذه المائة و الانثى عشر قبل كتبنا هذه ان يقواها على غير تأليف و على غير ترتيبها في ترسيم قراتها؛ انجام: في الحيطان فاذا احتجب عليه فاخرجه وخذ منه حاجتك و رده الى موضعه انشاء الله تعالى تم الكتاب الاسطقس الاس الاول
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ مصحح؛ جلد: تیماج زیتونی، ۲گ، ۲۷ سطر، اندازه: ۲۱×۳۰/۵سم [ف: ۱ - ۳۵۷]
۶. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۶۶۹۴/۱۵/۳-۳۴/۶۴
انجام: برابر
همراه با ذیل؛ خط: شکسته، نستعلیق، بیکا، بیتا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوهای مجدول با ترنج و سرترنج، ۱۶ سطر، اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۱ - ۳۵۸]
الاسطقس الثالث (ذیل) ← ذیل الاسطقس الثالث
● الاسطنبولية فی الواجبات العینیة = ما لایسع المكلف جهله / فقه / عربی
istanbulyya fī-l wājibāt-il ‘aynīyya = mā-lā yasa‘-ul mukallaf jahl-u-h
شهید ثانی، زین الدین بن علی، ۹۱۱ - ۹۶۵ قمری
šahīd-e s̱ānī, zayn-od-dīn ebn-e ‘alī (1506 - 1558)
تاریخ تألیف: ۱۲ صفر ۹۵۲ق
رساله مختصر و مفیدی است در اصول عقاید و واجبات عملیه عینیه از طهارت و زکوة و خمس و صوم و حج که فراگیری