● الاسطرلاب / اسطرلاب / عربی
al-usṭurlāb
رساله در اسطرلاب دارای در پنجاه و یک «باب»
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمین و العاقبة المحمودة للمتقین ... الباب الاول فی قسمة الاسطرلاب، الباب الثانی فی معرفة تخطیط هذه الاجزاء و اسمائه ... و الباب الثالث فی کیفیة الارتفاع الشمس فی کل وقت
انجام: عن الدائرة التی ذکر فی الباب الرابع و الثلثین و المائة انها تعمل فی ظهر الاسطرلاب لمعرفة درجة الشمس و الله تعالی عالم بحقایق الاشیاء ... و السلام کاتبه
همانند:
۱. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۳۲۰۶/۱
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۰؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ مشکی عطف میشن تریاکی، ۳۵گ (۲پ-۳۶ر)، ۲۲ سطر، اندازه: ۱۰/۱×۲۰سم [ف: ۶ - ۲۹۵]
۲. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۵۵۵۸/۳
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱، تحریر در متن و هامش، مجدول به تحریر و زر؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوایی، ۱۰ص (۵-۱۴)، ۲۳ سطر (۱۸/۳×۳۶/۲)، اندازه: ۲۶/۳×۴۳/۷سم [ف: ۸ - ۳۲۳]
۳. مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: ۷۷/۳۵
آغاز و انجام: برابر
علی ۱۵۱ باباً؛ خط: نستعلیق، کا: ابوالقاسم حسینی تفریشی، تا: ۱۲۶۳ق؛ جلد: چرم سبز، ۱۰گ (۱۳۲پ-۱۴۱پ)، ۳۳ سطر، اندازه: ۲۱/۵×۳۴/۵سم [مؤید: ۳ - ۶۳۶]
● اسطرلاب = علم رسم خطوط اسطرلاب / اسطرلاب / فارسی
al-osṭorlāb = ‘elm-e rasm-e xoṭūt-e osṭorlāb
در علم رسم خطوط اسطرلاب در چهار «باب» و هر باب در چند «فصل» که جای عنوانها نانویس است و بنابراین میان فصل و باب تشخیص مشکل است و در اینجا آغاز مطلب ذکر میشود، لکن پیدا نیست که تمام این عناوین از آن این رساله باشد یا اینکه جملهای از آنها گفتاری مستقل هستند: باب اول در کشیدن خطوط بر پشت اسطرلاب بر شش «فصل» چون خواهند که خط وسط السماء و تحت الارض و خط مشرق و مغرب بر پشت اسطرلاب بدید آورند، در معرفت اجزاء ارتفاع، در معرفت خطوط جیب؛ (باب) در کشیدن خطوط بر ضیاع و مشتمل است بر هفت «فصل» ... در پیدا کردن سمت الرأس در کشیدن خطوط ساعات زمانی؛ (باب) در عمل عنکبوت و این مشتمل است بر سه «فصل»؛ باب در معرفت هیلاج و جایگاه آن فصل سیوم در ساختن جایگاه دلیلان
آغاز: بسمله بدانکه این رسالهایست در علم رسم خطوط اسطرلاب و آنچه متعلق است بدان مشتمل بر چهار باب
همانند:
۱. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۲۱۶۹۸/۳
آغاز: برابر؛ انجام: و هر گاه پنج روز باشد و پنجم اسفند از هر ماه نوشته رقعه کردن بود و الله اعلم بالصواب.
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ مهر: «یا امام جعفر ادرکنی»؛ کاغذ: نوعی ترمه؛ جلد: تیماج لایهای لبهدار سبز، ۱۶ سطر، اندازه: ۱۱×۱۷سم [ف: ۲ - ۵۶۶]
۲. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۲۱۶۹۰/۹
آغاز: برابر
بیکا، بیتا؛ دارای رموز و دوائر و جداول نجومی؛ جلد: تیماج لایهای سبز، اندازه: ۱۲×۱۸/۵سم [ف: ۲ - ۵۵۸]
● اسطرلاب / اسطرلاب / فارسی
ostorlāb
رسالهای است در اسطرلاب دارای یک «مقدمه» و ۱۵ «فصل» و «خاتمه»: مقدمه در اجزاء اسطرلاب؛ فصل ۱. معرفت ارتفاع؛ ... فصل ۱۵. تعدیل اجزاء مقنطرات؛ خاتمه در امتحان اسطرلاب.
آغاز: بعد بسمله. اما بعد این مختصریست در معرفت اسطرلاب مشتمل بر مقدمه و پانزده فصل و خاتمه اما مقدمه آنست که اجزاء او را بدانند که هر یک را چه گویند تا به وقت عمل آسان باشد و اسطرلاب کلمه یونانیست
انجام: آنچه از اجزاء بروج بر مقنطره مشرق افتد ... و حقیقت بر افق مغرب بود و همچنین وسط السماء و وتد الارض و الله اعلم.
همانند:
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۲۷۸/۲
آغاز و انجام: برابر
در ۱مقدمه و ۱۵فصل؛ خط: نستعلیق، کا: احمد، تا: شب ۲۶ جمادی الثانی ۸۱۷ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوهای ضربی و مقوایی با ترنج زرکوب، ۱۵ص (۵۲-۶۶)، ۱۷ سطر [سنا - ف: ۲ - ۲۰۷]
۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۶۳۴۲/۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: تاری وردی، تا: ۱۱۶۷ق؛ کاغذ: فرنگی آهار مهره، جلد: تیماج قرمز بدون مقوا، ۲۲ص (۳۷-۵۸)، ۱۵ سطر، قطع: خشتی، اندازه: ۱۳/۵×۲۰سم [ف: ۱۹ - ۳۶۶]
● اسطرلاب / اسطرلاب / فارسی
ostorlāb
رسالهای مختصر است در بیان اصطلاحات و قواعد اسطرلاب.