فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۳، ص ۴۶۴

۴۶۴ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۳
خط: نسخ، کا: محمد طاهر بن ولی محمد طبیب مشهدی، تا: ۱۳۰۹ق؛ کاغذ: ترمه، ۱۲ ص (۱۹۹-۲۱۰) [نشریه: ۲ - ۱۰۶] ۸. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۲۲۹۷/۲ آغاز و انجام: برابر خط: نسخ خوش، کا: میرزا طاهر مشهدی، تا: ۱۳۰۹ق، جا: مشهد؛ کاغذ: حنائی آهار مهره، جلد: تیماج ضربی زرکوب، ۶ص (۲۴-۲۹)، ۳۱ سطر، اندازه: ۲۰/۲×۳۳/۱سم [ف: ۱۰ - ۲۴۰] تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۴۸۶/۱-عکسی نسخه اصل: همان نسخه بالا [ف: ۲ - ۲۲] ● الاسطرلاب / اسطرلاب / فارسی al-usṭurlāb قاینی، قاسمعلی، ق ۱۱ قمری qāyenī, qāsem-‘alī (- 17c) تاریخ تألیف: ۲۰ محرم ۱۰۷۰ق دو گزارش از این رساله در دست است یکی رساله‌ای مختصر در بیان معرفت و اصول و قواعد اسطرلاب که به گفته مؤلف وی از استادش «محمدحسین بن مولانا شمس الدین محمد باقر یزدی» فرا گرفته است. این رساله در یک «مقدمه» و دوازده «باب» و یک «خاتمه» تنظیم شده است. فهرست باب‌های این رساله به گزارش فهرستواره منزوی (۴: ۲۸۰۲) چنین است: طول و عرض بلد، معرفت ارتفاع، معرفت طالع از ارتفاع، معرفت ارتفاع از طالع، دایره ساعات مستوی، میل آفتاب، مطالع بروج، خانه‌های دوازده‌گانه، ساعات صبح و شفق، معرفت ظل از ارتفاع، طالع سال آینده، معرفت عرض بلد، معرفت طالع وقت، سمت از ارتفاع و ارتفاع از سمت، ارتفاع قطب فلک البروج، تقویم آفتاب، تقویم آفتاب، معرفت بالای اشخاص مرتفع از زمین، معرفت عمل کردن بر صحیفه آفاق، معرفت امتحان اسطرلاب، صفت ستارگان. لازم به ذکر است که در گزارشی که فهرستواره منزوی (۴: ۲۸۰۲) از اسطرلاب قاینی داده است، سرآغاز نقل شده مربوط به رساله «قبله‌نما»ی قاینی است، اما نسخه‌ها همان نسخه‌های «الاسطرلاب» اوست و احتمالاً عناوین باب‌ها نیز ناظر به همین رساله باشد. آغاز: سپاس بی قیاس و ستایش بی مر صانع قدیم و قادر حکیم را ... اما بعد این فقیر الحقیر الی الغنی قاسم علی قاینی مدت مدید بود که در طلب آموختن صنعت اسطرلاب سعی بلیغ داشت و استاد مشفق نمی‌یافت. به حکم من طلب وجد وجد استاد شفیق رفیق یافت و به قدر وسع خود از استاد صاحب کمال و نیز آفتاب خصال اعنی مولانا محمد حسین بن مولا شمس الملة والدین محمد بقار یزدی فرا گرفت، مقدمه در تعریف و خواص اسطرلاب انجام: از طرف دیگر ارتفاع گیرند بر همان ارتفاع افتد بی زیاده و نقصان و الا عضاده کچست یا دفنه کچست یا ثقبه کچست همین قدر کافیست در امتحان اسطرلاب و الله اعلم بالصواب [نسخه‌های منزوی ۲۳۰؛ فهرستواره منزوی ۴: ۲۸۰۰، ۲۸۰۲؛ استوری ۸۹/۲ - ۹۱؛ دنا ۱: ۷۹۸ (۶ نسخه)، تذکر: یکی از نسخه‌های مربوط به «آلات اسطرلاب» قاینی می‌باشد] ۱. قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: ۲۹۱۳/۱ آغاز برابر: برابر خط: نسخ، بی‌کا، تا: سلخ ربیع الثانی ۱۰۷۴ق؛ جلد: تیماج سرخ، ۳۳گ، ۱۲ سطر، اندازه: ۱۰×۱۷سم [ف مخ: ۱ - ۱۴۹] ۲. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: ۶۹۹ آغاز و انجام: برابر، انجامه: تألیف رساله شد در تاریخ ۲۰ محرم ۱۰۷۰ق. خط: نستعلیق، کا: سیف الدین محمود، تا: ۲۸ جمادی الاول ۱۰۸۳ق؛ پس از آن بندی «در طریقت در کشیدن خطوط ساعات که از ظل مقیاس معلوم شود» نوشته شده است (۴۱پ-۴۳پ)، در پشت برگ نخست نوشته شده است: «عبد الائمه و عبدالعلی که اسطرلاب و حلقه اسکندری و قطب‌نما ساخته‌اند و قاسم علی هر سه نزد ملا محمد باقر یزدی یعنی پدر ملا محمد حسین درس خوانده و از قاسم علی اسطرلاب و حلقه اسکندری دیده نشده که ساخته باشد؛ تملک: اعتضاد السلطنه در ۱۲۷۰ق؛ واقف: سپهسالار، ۱۲۹۷ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی یک‌لا، ۴۰گ (۱پ-۴۰پ)، ۹ سطر، اندازه: ۱۳×۱۹سم [ف: ۳ - ۱۳۰] ۳. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۹۲۹/۵ آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، ۵۲ص (۱۲۹-۱۸۰)، قطع: خشتی [ف: ۱۰ - ۲۰۱۵] ۴. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۸۵۹۷/۸ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۱۲۴۰ق؛ کاغذ: کبود فرنگی، جلد: مقوا پارچه‌دار، ۱۱گ (۱۰۲پ-۱۱۲ر)، ۱۶ سطر (۷/۵×۱۴)، قطع: خشتی ربعی [ف: ۱۷ - ۱۷۰] ۵. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۵۶۸۱/۹ آغاز: برابر؛ انجام: آنچه در باب ... (؟) اسطرلاب بکار آید زیاده بر این موجب اطناب شود. در فهرست ناشناس آمده و در فهرستواره منزوی (۴: ۲۸۰۰) به سید علی جفری (خفری) نسبت داده شده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: نوعی ترمه، جلد: میشن قهوه‌ای لایی، ۳۰گ (۷۷پ-۱۰۶ر)، اندازه: ۱۳/۱×۱۹/۵سم [ف: ۸ - ۴۵۴] ● الاسطرلاب / اسطرلاب / فارسی al-usṭurlāb قاینی، قاسمعلی، ق ۱۱ قمری qāyenī, qāsem-‘alī (- 17c) تاریخ تألیف: پنج‌شنبه ۱۱ شعبان ۱۰۸۳؛ محل تألیف: مدرسه
۴۶۴

گزارش اشکال یا پیشنهاد