اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر، - ۶۶۰؟ قمری
asīr-od-dīn-e abharī, mofazzal ebn-e ‘omar (- 1262)
مشتمل بر چهارده «فصل» بسیار کوتاه است در قواعد اسطرلاب.
آغاز: . الفصل الاول فی تعریف الاصطلاحات أم الصفائح هى الصفيحة التى تحیط بها حلقة مقسومة بثلاثمائة و ستین جزءا.
انجام: و يضربه فی اثنی عشر مما بلغ فهو ارتفاع الشخص و ذلك هو المراد.
[دنا ۷۹۷/۱ (۲ نسخه)]
۱. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۷۰۰/۲
آغاز: الرسالة الثانية فی العمل بالاسطرلاب وفيها اربعة عشر فصلا، الفصل الاول فى تعريف الاصطلاحات؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: یکشنبه ۱۱ شوال ۶۶۶ق؛ از روی نسخهای به خط مولف، مصحح، مقابله شده، دارای جداول و دوایر نجومی؛ جلد: تیماج عنابی عطف و لبه مشکی، ۱۹ سطر، ۷/۵×۱۱سم، اندازه: ۱۱×۱۶/۵سم [ف: ۱ - ۲۸۸]
۲. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۴۰۶۰/۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ جلد: مقوایی عطف تیماج مشکی، ۴گ (۴۲پ-۴۵پ)، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۱/۵×۱۵سم [ف: ۱۱ - ۶۴]
● الاسطرلاب / هیئت / عربی
al-usṭurlāb
مراکشی، حسن بن علی، - ۶۶۰ قمری
marākešī, ḥasan ebn-e ‘alī (- 1262)
[دنا ۷۹۷/۱]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ض۱۲۰۴۲
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا [الفبائی: ۴۸]
● الاسطرلاب / اسطرلاب / عربی
al-usṭurlāb
مزی، محمد بن احمد، ۶۹۰ - ۷۵۰ قمری
mezzī, moḥammad ebn-e aḥmad (1292 - 1350)
در ده «فصل» و «خاتمه»: ۱. الاسطرلاب؛ ۲. معرفة اخذ الارتفاع؛ ۳. معرفة كل واحد من الظلين؛ ۴. معرفة الميل و البعد؛ ۵. معرفة قوس النهار؛ ۶. معرفة الدائر من الفلک؛ ۷. معرفة مطالع البروج؛ ۸. السمت لكل ارتفاع؛ ۹. معرفة طلوع الكواكب؛ ۱۰. العمل بالافاقية؛ الخاتمة: فی اعمال المساحة.
آغاز: الحمدلله الكريم الوهاب الرحيم التواب الذى هدى
[دنا ۷۹۷/۱ (۱ نسخه)؛ بروكلمن: الرسالة الاسطرلابية؛ الفلک و التنجيم ص ۲۳۵-۲۳۶]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۳۲۶۶/۲
آغاز: بسمله و به ثقتی، صلی الله علی سیدنا محمد و آله قال الشيخ الامام العالم ... شمس الدین ابوعبدالله محمد بن احمد بن عبدالرحیم المزى ... الحمدلله الکریم الوهاب الرحیم التواب الذى یهدی من شاء ... (پس از ۸ سطر) اما بعد فانه قد قصدنى بعض الاحوال؛ انجام: و فروع کثیرة یستغنی عنها و یفهم اکثرها من فحوى ما ذکرنا، و لیکن ذلک آخر الرساله، و بالله التوفیق
خط: نسخ، کا: محمد بن یعقوب بن علی بن داود بن عبدالله بن محمد مالکی زبیری، تا: ۷۶۵ق، جا: قاهره و دمشق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قرمز نو، ۹گ (۱۳پ-۲۱ر)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۳/۸×۲۸/۵سم [ف: ۶ - ۳۴۰]
● الاسطرلاب = بیست باب / اسطرلاب / فارسی
al-ostorlāb = bīst bāb
عبیدی، عبیدالله بن عبدالکافی، ق۸ قمری
‘obaydī, ‘obeyd-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-kāfī (- 14c)
مختصری است در معرفت اسطرلاب مشتمل بر «مقدمه» و بیست «باب» و «خاتمه»: باب ۱. در اسامی و خطوط؛ باب ۲. معرفت ظل از ارتفاع؛ ...
آغاز: بسمله رسالة فی معرفة الاسطرلاب من ... حمدله و صلاة این مختصری است در معرفت اسطرلاب مشتمل بر مقدمه و بیست باب و خاتمه. اما در مقدمه دو بحث است در معنی اسطرلاب و بیان احتیاج بدان
انجام: و کسی را که طبع مستقیم وخاطر سلیم بود درین اطلاع یابد برجل اعمال بسیار که دراین مختصر ذکر کرده شد مطلع شود. والله اعلم بالصواب.
[دنا ۷۹۷/۱ (۲ نسخه)؛ مخطوطات الفلک و التنجیم فی المتحف العراقی ص۲۱۵؛ فهرستواره منزوی ۲۶۵۰/۴؛ فهرست اوقاف موصل ۲۵۴/۵]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۴۵۹۰/۹۱
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: شب سهشنبه ۱۴ ربیع الاول ۷۲۳ق؛ در نسخه حاضر از مؤلف تعبیر به جمله دعایی «استادی و مولای ... دام ظله» کرده که معلوم است که عبیدی استاد کاتب بوده و رساله را در حیات او کتابت کرده است؛ جلد: تیماج کرم قهوهای، ۶ص (۳۹۰-۳۹۵)، ۴۱ سطر، اندازه: ۱۹×۳۲سم [ف: ۴۱ - ۸۸]
۲. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۱۰۷۹/۱-۶/۱۶۹
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ مصحح، در اول نسخه مطالبی بهنقل از زیج خواجه نصیر در طول و عرض بلاد و پس از اتمام رساله فوایدی در طریق دانستن کوکب کف الخضیب و یادداشتی از ابن غیاث الدین محمد محمدمهدی رضوی در ۱۰۸۵ق؛ ۱۸گ، سطور چلیپا، اندازه: ۱۳×۱۸سم [ف: ۱ - ۳۵۴]