است بر صد باب هذا دیباچه کتاب اسرار النجوم لارسطاطالیس فیلسوف. وضع هذاالکتاب لاسکندر الملک و رسم هذا الفصول بالقضایا و هی مائة فصل. ترجمه: این کتاب مستطاب اسرار النجوم ارسطاطالیس حکیم است ... قال ارسطاطالیسی انت ایها الملک بعزه موقعه منی و جلالک فی نفسک و استکمالک فضائل الانسانیة و استمالک علی احد الصفات الملکوتیة حقیق بان تکون و ارثاً للعلوم الحکمیة التی اودعها الملک الخبیر هرمس الکبیر حین علم بما یکون من الطوفان و لم یقدر علی استخراجه بعده الاالحکیم الفاضل بلیناس و انا اخذته منه و استقدمته
انجام: فصل صدم: قال ارسطاطالیس الحکیم القمر اذا افسدی فساد کان و کان صاحب الطالع صالح الحال دال علی البلوی بعدها نعمة المشکورة. ترجمه: چون قمر فاسد الحال باشد و هر فسادی که باشد صاحب طالع صالح الحال بود دلالت کند برآنکه اولادمولود ببلیه و بلائی وعارضه گرفتار شود و بعد ازآن نعمت و مالی و ثروتی بمولود برسد که از آن نعمت ودولت شکر خدای کند. والله اعلم بالصواب
[نسخههای منزوی ۲۵۷/۱؛ فهرستواره منزوی ۲۸۵۱/۴]
۱. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۳۸۶/۱
خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بیتا؛ مصحح توسط خود مولف، محشی خود مؤلف با امضای «محمد اکبر» و با نشانه «منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی ضربی عطف قهوهای، ۲۰۳گ (۱-۲۰۳)، ۱۷ سطر (۸×۱۴)، اندازه: ۱۵×۲۱سم [ف: ۱۱ - ۲۳۸۴]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۱۸۵
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: هاشم موسوی هروی، تا: یکشنبه غره صفر ۱۲۶۹ق، حسب خواهش شاهزاده آزاده محمد رضا؛ تملک: شاهزادهای در ۲۷ شعبان ۱۲۷۱، محمد مهدی بن محمد حسین بن محمد حسین بن بدیع الزمان حلبی منجم در ۱۲۸۹، علی اصغر بن محمد ابراهیم در سیچقان ئیل ۱۲۹۳؛ مهر: «منجم باشی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج خاکستری درون سرخ، ۱۰۳گ (۶/۵×۱۲) سطر ۱۵، اندازه: ۱۱×۱۷/۵سم [ف: ۶ - ۲۱۶۰]
۳. قم؛ طبسی؛ شماره نسخه: ۹۷/۲
آغاز: برابر؛ انجام: گذران و معیشت خود کند و دائماً شکر خداوند رؤف غفور عفو کریم نماید و الله العالم بالصواب
خط: شکسته، نستعلیق، کا: ابراهیم بن میرزا، تا: پنجشنبه ۲۰ شوال ۱۲۸۷ق، جا: مازندران ساری، حسب الامر شاهزاده علیقلی میرزا؛ در میان نسخه جدولهایی است در استخراج مطالع از مترجم با تاریخ صفر ۱۲۹۸؛ جلد: تیماج قهوهای ضربی مجدول، ۹۷گ (۱۳ر-۱۰۹)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۷×۲۱سم [طبسی مخ: ۱ - ۱۱۱]
۴. تهران؛ لغتنامه دهخدا؛ شماره نسخه: ۲۸۹
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ با تاریخ تملک ۱۲۵۴ در ص ع؛ جلد: تیماج حنایی ضربی متن، قطع: ربعی [نشریه: ۳ - ۳۹۰]
● اسرار النجوم / هیئت / عربی
asrār-un nujūm
ابومعشر فلکی، جعفر بن محمد، ۱۷۲ - ۲۷۲ قمری
abū-ma‘šar-e falakī, ja‘far ebn-e mohammad (789 - 886)
کتابی در نجوم و احکام آن دارای چندین «باب» که در بابی از آن کتابهای معروف زمان خود را نام میبرد که کمتر در منابع دیده میشود، و بیشتر «قال ابومعشر». برای نشانی: «فی الامطار قال ابومعشر انظر فی الامطار و قلتها و رکوبها الى طبيعة الكوكب المسئول على البلد و على الاقاليم الذى فيه ذلك البلد و طبيعة البرج المنسوب اليه الاقليم ... البروج الدالة على السعادة: اذا كانت درجة الطالع او كان القمر او سهم السعادة فی هذه الدرجات ...». فهرستی از نام کتابها: قال ابومعشر الكتب القديمة فی الاحکام الغريبة التى توجد فی خزائن الملوک و عند العظماء: الكتب المشهورة المعروفة المذكورة من كتب الاوائل: كتاب الاسعار، کتاب اصطفن، کتاب ارسطاطالیس، کتاب توفيل بن توما، کتاب البلخی، کتاب جاماسب و هی کتاب جليلة جداً، کتاب خالد الاموی، کتاب اسحق بن سلمی و هو ابوقماش، کتاب التجارب ليحيى بن خالد بن برمک، کتاب الرجوع و الهبوط ليحيى بن ابی منصور، کتاب ابن سافر الیمانی، کتاب منافع النجوم فی الطلسمات مجهول من كتب اهل بابک (بابل؟)، کتاب زردشت فی صور درج الفلک و هو کتاب کوصحح، کتاب الاسرار هرمس، کتاب الحرانى و هو يوجد عند اليهود، و کتاب فهو حسن البابلى فی اسرار النجوم و فيه الدول و الملک و الملوک و الملاحم، کتاب النفس للفرس، کتاب المحاسن لمحمد بن عبدالله بن طاهر و فيه كذب کثیر، کتاب الصور لوالیس، کتاب الصور الثلاثماة و الستين للفرس، کتاب المناحس و السعادات لسند بن علی، کتاب استخراج الخبى و الضمير لماشاء الله، كتاب المثالات [جنين] لابن طارق و فيه مواليد الخلفا. [الفلک و التنجيم ۱۲؛ کشف الظنون ۸۴/۱؛ هدية العارفين ۲۵۱/۱؛ بروکلمان (عربی) ۲۰۵/۴؛ معجم المؤلفين ۱۵۶/۹]
شرح و حواشی:
۱- اسرار النجوم (ترجمه)
۱. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۳۷/۱-عکسی
آغاز: هذا كتاب ابی معشر فی اسرار علم النجوم و سئوال ابی سعید شاذان بن بحر عنه و حکایات ابی معشر ... قال شاذان سمعت ابامعشر يقول اصطفى حيوة كل ذى روح بقدر خطه من الشمس و القمر. قال ابو معشر بهذا اخذ فاتی مولود لم يكن له هيلاج و وقع شعاع؛ انجام: «قال ابومعشر» القول كما قال و هذا كلام يقتضى