۱. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۷۱۴۷- ۳۶/۱۴۷
آغاز: و عبادت خضوع ظاهر است و یا خشوع باطن است که به منزله نیت است اما دیدم که عشق سبکی است و عبادت تعظیم عاقلانه است و بینهما تنافی وعشق همچون بوی است از الله و من تکلفی میکنم؛ انجام: والله اعلم گفتم این خاک در میان شبسته فلان است ... چنانکه مرد شجاع را مزه در جنگ باشد صورت آب غالب بر صورت آتش
مکاشفات و بیانات عارفانه یکی از صوفیان است که در پایان هر گفتاری کلمه «والله اعلم» تکرار شده، بعضی از جملات آن در قالب شرح آیات و احادیث نبوی است شاید از نوشتههای روزبهان شیرازی باشد؛ خط: نسخ زیبا، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح؛ جلد: گالینگور سرخ، ۱۰۸گ، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۵ - ۲۷۰۵]
۲. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۲۶۲۱/۳
آغاز: بسمله، چون عرفای سابقین و فقرای حق بین هر یک در زمان معاصر خود؛ انجام: توفیق علی الادراک حقیقه هذه الشطحیات من عرف الله لایقول اله لایعرف اله.
جامع این نسخه یکی از صوفیان معروف گذشته است و او در این کتاب آنچه از شطحیات صوفیان فراهم آورده نقل و جمع کرده است. این نسخه بعدها به دست «اولاد رسول» که مقصود نویسنده کتاب «هدایه الطالبین» یعنی «سید حسن بن مرحوم میرزا عبدالوهاب» است میافتد و او آن را دوباره رونویس کرده و این نسخه را از آن میپردازد در این نسخه اقوال به ظاهر کفرآمیز صوفیان ذکر شده و شطح اغلب صوفیهای بزرگ آمده؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ جلد: تیماج قهوهای، ۵۵ص (۲۵۵- ۳۰۹)، ۱۱سطر(۷/۵×۱۴)، اندازه: ۱۳×۲۰/۵سم [ف: ۶ - ۱۷۲]
● شطر الغب = علاج الحمی / طب / عربی
šaṭr-ul ġab = ‘ilāj-ul ḥimā
ابن سینا، حسین بن عبدالله، ۳۷۰؟ - ۴۲۸ قمری
ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۶۰/۱۰
خط: نستعلیق، کا: طبیب حموی، تا: جمعه ۱۶ صفر ۱۰۰۸ق، جا: ابرقوه؛ کاغذ: سفید [سنا: ف: ۱ - ۱۸۶]
● شطرنج (منظوم) / شعر / فارسی
šatranj (manzūm)
حیران، ق۸ قمری
heyrān (- 14c)
تاریخ تألیف: ۷۵۸ق؛ محل تألیف: شیراز
منظومهای است کوتاه که شاعر ناشناسی با تخلص «حیران» به نظم در آورده است. این منظومه پس از نعت رسول اکرم و خلفای اربعه و مدح سلطان احمد حاکم وقت، داستانی را چنین آغاز نموده است: «شها بشنو یکی تمثال لایق ×× از این حیران سرگردان عاشق / شهی در چین و ماچین و خطا بود ×× که برگشتن زحکم او خطا بود / چهارش مه جین دمساز بودند ×× که در هر مجلسش همراز بودند»؛ سپس به وفق اشعار جداول شطرنجی در بین طرح شده و خانههای شطرنج اسم مهرهها به قرمز و مشکی نگاشته شده است؛ آن گاه بر وفق اشعار، جدولهایی از اشکال گوناگون شطرنج ترسیم نموده و به شرح آن پرداخته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۲۵۹۳/۷
آغاز: بنام کردگار پاک بیچون ×× که وصف او زعقل ماست بیرون / خداوندی که پیدا و نهانست ×× نهان در جان و پیدا در جهانست؛ انجام: همه شادی دل بیند ز دوران ××که یاد آرد دعایی بهر حیران / بخواند با صفا و شادمانی ×× بعیش و خوش دلی و کامرانی
خط: نستعلیق، بیکا، تا: رجب ۸۸۸ق؛ کاغذ: شرقی، ۲۳گ (۵۳پ-۶۵پ)، اندازه: ۶/۵×۱۲سم [ف: ۳۱ - ۷۳۷]
● شطرنج (منظوم) / متفرقه، شعر / فارسی
šatranj (manzūm)
مجنون مشهدی، - ۹۴۰؟ قمری
majnūn-e mašhadī (- 1534)
نیمی از آن به نثر است با منقبت دوازده امام در دیباچه و بر شمردن مصنفان علم شطرنج، در آن آمده: «نظم مجنون که نایاب است ×× منتظم بر دوازده باب است»: ۱. بیان شطرنج کبیر و باعث اختراع صغیر؛ ۲. بیان رخصت شطرنجیان و ذکر شمهای از فواید ایشان؛ ۳. وصیت شطرنجیان و نصیحت تعبیه پردازان؛ ۴. قیمت رخوت شطرنج از قول مقیمان ملاعبه سنج؛ ۵. ذکر مراتب شطرنج کیشان و اقسام طرح دادن ایشان؛ ۶. بیان تعبیههایی که هر که اول پیش برد؛ ۷. بیان منصوبهای پیاده مات؛ ۸ بیان منصوبهای فرزن مات؛ ۹. بیان منصوبهای فیل مات و فیلین مات؛ ۱۰. بیان منصوبهایی که در ضرب مات میشود؛ ۱۱. بیان منصوبهایی که در تعطیل برد میشود؛ ۱۲. بیان قایمی که در آخر بازی واقع میشود.
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: ۲۵
آغاز: ای بساط فلک بسیط از تو ×× از سما تا سمک محیط از تو / طرح منصوبها تو میبازی ×× رنگها نیرنگ تو میسازی / شاه فرخنده فال شهرخ نام ×× شهرخ ماضیش کمینه غلام / نسخه گر شد بنام تاجوری ×× آمدی دانش وی از دگری / گر چه تصنیف نثر هست بسی ×× نظمش اما ندیده است کسی / گفت ایشان اگر چه میمون است ×× گفته من و لیک موزون است / نظم