šiš fasl
طبری، محمد بن ایوب، - ۴۸۵ قمری
tabarī, mohammad ebn-e ayyūb (- 1093)
رسالهای است عزیز الوجود و نفیس و بسیار گرانبها در معرفت اسطرلاب از تألیفات ابوجعفر محمد بن ایوب الحاسب الطبری از مشاهیر منجمین ایران در قرن پنجم و صاحب شمارنامه و چند کتاب دیگر، که مؤلف آن را در پاسخ امتحان و سؤالی که از او شده نوشته و از مجموع اسئله و اجوبه این کتاب را در شش «فصل» به تفصیل فراهم کرده است: ۱. معرفت چگونگی اصطرلابها و عدد بارها او؛ ۲. معرفت چه چیزی آن خطهای مستقیم و مقوس و دایرها و نگاشتها و نبشتها کی بروست؛ ۳. معرفت آن علمها کی بر پشت اصطرلابها بتوان کرد؛ ۴. معرفت آن علمها کی بروجه اصطرلابها بتوان کرد بجملگی؛ ۵. معرفت امتحان درستی اصطرلابها و عملهای وی؛ ۶. کارهای مساخت چیزها بلند و برداشته و چاهها و مغاکها.
آغاز: بسمله: رب انعمت فزد. این کتابی است در پاسخ امتحان و سوال که کرده بودند ابی جعفر محمد بن ایوب الحاسب الطبری را در معرفت اسطرلاب کسانی که خواستند که از وی نصیب این علم بردارند و بشناسند که او را ادرین معنی حظی تمام است چون جمله را در جواب یافتند از وی درخواستند تا سوال ایشان و جواب خود را جمله گردآورد و کتابی ساخت تا دیگران را حظی باشد از نگریدن و خواندن آن از بهر آنکه شریفترین آلتهای علم نجوم اصطرلاب است و درستی این صناعت بنابروی است ... پس چون رای ایشان برین گونه یافتیم هر سوال را که از ما یافته بودند جمله گرد کردیم اندرین کتاب و پیدا کریدم هر علمی و عملی که بر اصطرلاب است و زین معنی هیچ باقی نگذاشتیم و پوشیده کارها را او را پیدا کردیم چنانک آسان باشد به آن جستن آن. و این کتاب را بر شش فصل نهادیم و هر فصلی از او پدید کردیم که چند سؤال است و هر سوالی در چه معنی است برین گوه آگه بشودیم ...
انجام: طالع عقرب بود سه درجه و دقایق اینست کی یاد کرده شد بدرستی والله اعلم بالصواب
[دنا ۱۱۸۵/۶؛ فهرستواره منزوی ۲۹۸۱/۴]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۲۰۲۱/۳
آغاز: برابر؛ انجام: طالع عقرب بود سه درجه و دقایق اینست کی یاد کرده شد بدرستی والله اعلم بالصواب
خط: نسخ مشکول، کا: عبدالسلم بن ابی الفرج بن مکی الکاتب، بیتا؛ کاغذ: حنائی بغدادی، جلد: تیماج مشکی، ۱۷-۱۶ سطر، اندازه: ۱۲/۵×۱۸سم [ف: ۱۰ - ۱۹۶]
● شش فصل = رفع شبهات اهل کربلا = رساله در جواب شبهات / کلام و اعتقادات / فارسی
šeš fasl = rafʿ-e šobahāt-e ahl-e karbalā = r. dar javāb-e šobahāt
کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم، ۱۲۲۵ - ۱۲۸۸ قمری
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
تاریخ تألیف: شب دوشنبه ۶ جمادی الثانی ۱۲۶۳ق
این رساله را مؤلف در جواب شبهههایی که دیگران به او نسبت دادهاند به خواهش یکی از دوستان در در شش «فصل» ساخته است. در دیباچه میگوید گروهی به من نسبتهای ناروا میدهند، اکنون ناگزیر به پاسخ به آنها در «شش فصل» میپردازم: ۱. آیا شما برآنید که حضرت حسین به آسمان صعود کرده؟؛ ۲. آیا معتقدید اصول دین سه است؟؛ ۳. ادعای نیابت امام داشتن؛ ۴. آیا بنای ماهها بر عدد است؟؛ ۵. رکن رابع؟؛ ۶. صورت مرشد را در هنگام عبادت باید در نظر داشت؟
آغاز: حمدله. صلات. چنین گوید بنده اثیم کریم بن ابراهیم که چندی قبل از این، مراسله محبت موصلهای، از یکی از اخوان رسید، مشتمل بر اینکه جمعی از مسلمین مسایلی چند را نسبت به تو میدهند ... و نورالعین میکنند.
انجام: در خانه اگر کس است یک حرف بس است. املاه العبد الاثیم علی بعض المحبین. و قد تم فی لیلة الاثنین لاربع بقین من شهر جمادی الثانی من شهور سنه ۱۲۶۳.
[دنا ۱۱۸۵/۶؛ فهرست مشایخ ۱۸۷/۲؛ فهرستواره منزوی ۳۱۲/۹]
۱. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۶۲۶/۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد رضا بن محمد صادق یزدی، تا: قرن ۱۳، جا: همدان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن مشکی، ۱۷گ (۴۹پ - ۶۵پ)، ۱۴ سطر، اندازه: ۱۰/۲×۱۶/۳سم [ف: ۵ - ۱۱۶]
۲. تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۲۰۰۲/۵-عکسی
آغاز و انجام: برابر
در دیباچه نسخه در دست آمده در شش فصل است ولی نسخه فصل دیگری دارد که نتیجهگیری از سخنان پیشین است: آنچه میشنوید با این قاعده سنجید که هر آنچه به من نسبت میدهند اگر مطابق کتاب خدا و سنت رسول و ضرورت مسلمین و اجماع است از قول من است و گرنه از قول من نیست؛ خط: نسخ تحریری، کا: عبد من عبید موالیه، تا: چهارشنبه ۱۶ رجب ۱۲۶۳ق؛ ۴۲ص (۸۴-۱۲۵) [عکسی ف: ۱ - ۲۴۰]
● شش گفتار / کلام و اعتقادات / فارسی
šeš goftār
تاریخ تألیف: ۱۱۰۷ق
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۳۸۳۸