bīrjandī qāyenī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad esmā‘īl (1809 - 1888)
شرح و حواشی:
۱- فجر و شفق (در بیان)؛ بیرجندی قاینی، محمد علی بن محمد اسماعیل (۱۲۲۴-۱۳۰۵)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۴۷۰۰
آغاز: بسمله . بحمدک یا من دلع لسان الصباح بنطق تبلجه و شرح قطع اللیل المظلم؛ انجام: اللباب الثامن فی طریق استخراج ساعات ما بین الطلوعین و نحن استخرجنا ساعات ما بین الطلوعین فی بلدتی اصفهان و طهران و وصفنا شرح العمل فی الجدول لیکون دستو العمل للمحاسبین.
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ در آغاز یادداشتی است که این نسخه را اصل و به خط مصنف یاد کرده؛ مهر: «حکیم الهی»؛ یادداشتی به امضای سید جلال الدین طهرانی به تاریخ ۳ مرداد ۱۳۱۱؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، ۲۷گ، ۱۷ سطر (۱۴×۷)، اندازه: ۱۶×۲۱سم [ف: ۱۳ - ۸۱]
● شقفة النورانیه / فضایل و مناقب / فارسی
šafaqat-un nūrānīya
رساله مختصری است در معنی «ام ابیها» و این که به چه سبب حضرت فاطمه زهرا (س) را بدین نام نهادهاند، در پایان این عبارت «قدتم شفقة النورانیه فی ...» آمده که ظاهراً نام رساله میباشد ولی در منابع موجود نشانی از این نام نیافتیم.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۶۹۸۳
آغاز: بسمله، الحمدلله الذی ... بزواهر جواهر اسمائه جبهه کل ذی بال و تزین بغوالی لالی حمده و ثنائه؛ انجام: بر ناظر این توجیهات باد بمراجعت کتب اخبار ائمه اطهار صلوات الله علیهم اجمعین تا از برای هر یک ازین توجیهات شواهدی یابند نیکو و مطابق او واسلم علی من الهدی
خط: نستعلیق خوش، بیکا، تا: ۱۲۸۰ق؛ در برگ ۸۱پ قصیدهای به فارسی در منقبت امام حسین (ع)؛ جلد: تیماج قهوهای، ۶گ (۷۶پ-۸۱)، ۱۳ سطر (۸×۱۳/۵)، اندازه: ۱۶/۳×۲۱سم [رایانه]
شفیق الناظرین و رفیق المسافرین ← زاد المسافر
شق الاکمال فی شرح قواعد الاحکام ← کاشف النقاب عن وجوه الصعاب
● شق القمر / عرفان و تصوف، تفسیر / فارسی
šaqq-ol-qamar
ترکه اصفهانی، علی بن محمد، - ۸۳۶ ؟ قمری
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
رسالهای است در شق القمر و داستان نبی اکرم (ص)، که از جنبه ادبی از نمونههای خوب نثر فارسی قرن ۹ است. مشتمل بر دو «بخش» و هر کدام دارای هفت طبقه است: طبقه ۱. اهل ظاهر و تقلیدند که وقوع شکافتن ماه را قطعی و سؤال از چگونگی آن را بدعت دانند؛ طبقه ۲. متکلمان اسلامی که آنها نیز اهل ظاهرند ولی از مرتبه تقلید گذشته و به سرحد یقین رسیدهاند، اینان هم معتقد به وقوع آن میباشند به گفته اینها خداوند فاعل مختار است و جرم فلک همچون دیگر اجسام عنصری محسوس است و با اراده و اشاره خداوند هیچ بعدی ندارد که قمر شکافته شود؛ طبقه ۳. حکما و متکلمان متأخر اسلامی هستند به گفته اینها قمر محسوس چون جزئی از فلک است و استیلای بر محالات صورت نپذیرد پس شکافتن قمر در قرآن معنی دیگر دارد؛ طبقه ۴. اشراقیان؛ طبقه ۵. صوفیان و اهل شهود؛ طبقه ۶. رمز خوانان؛ طبقه ۷. مرتبه اولو الایدی و الابصار. مؤلف در بیان معنی ساعت نیز اقوال طبقات هفتگانه را آورده است: ۱) فقها و محدثان، ۲) متکلمان و اهل فکر، ۳) مشائیان، ۴) اشراقیان، ۵) صوفیان، ۶) ارباب علم، ۷) مرتبه اولو الایدی و الأبصار. در پایان «تمهید القواعد» خود از آن یاد کرده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله و ولیه و الصلاة علی محمد نبیه روزی از روزها که به یاری دولت و اقبال و همراهی ایشان.
انجام: پیش ازین درین رساله کنجایی ندارد اگر طالبی را حوصله ذوق طلب بیشتر کند در مبسوطات مطالعه نماید و صلی الله علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین.
چاپ: در چهارده رساله فارسی، با تصحیح موسوی بهبهانی و ابراهیم دیباجی چاپ شده
[دنا ۱۲۰۹۱۲۱۰/۶ (۲۴ نسخه)؛ الذریعة ۲۰۹/۱۴ رقم ۲۲۲۶؛ نسخههای منزوی ۱۲۶۱/۲؛ فهرستواره منزوی ۱۸۶/۶]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۰۱۹۶/۲۷
آغاز: برابر؛ انجام: که خدام ایشان را معلومست و الصلوة و السلام علی محمد و آله الطیبین و عترته الطاهرین و الحمدلله رب العالمین.
خط: نسخ، بیکا، تا: ۸۲۸-۸۴۱ق؛ تملک: محمد حسین حسینی در تبریز در ۱۰۱۶ق؛ مهر: «عبده علی نوری ۱۱۹۶ هـ» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، ۲۳ سطر، اندازه: ۱۵×۲۳سم [ف: ۳۲ - ۲۳۹]
۲. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۴۶۵۰/۱۸
خط: نستعلیق، کا: احمد بن محمود متطبب تولمی گیلانی، تا: ۸۶۶ق؛ جلد: مخمل قرمز، ۵گ (۱۷۹پ-۱۸۳ر)، اندازه: ۱۲/۵×۱۷سم [ف: ۱۲ - ۲۲۸]
۳. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۸۱۵۸
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: احتمالاً قرن ۱۰؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، ۷گ، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۲×۱۸سم [ف: ۱۱ - ۱۵۰]