واعظ اصفهانی، محمد بن ابی القاسم، ق ۱۱ قمری
vā‘ez-e esfahānī, mohammad ebn-e ab-el-qāsem ( - 17c)
ترجمه و شرح چهل حدیث از احادیث قدسیه است که بعد از ذکر متن عربی حدیث آن را ترجمه و به اجمال شرح کرده است.
آغاز: بسمله خیر خبر خیر فتح به فتح الکلام ... اما بعد بفحوای این حدیث شریف معتبر و بمضمون این خبر صحیح خیر اثر.
۱. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۱۱۰۱
آغاز: برابر؛ انجام: ترا بر باقی پیغمبران حضرت صلی الله علیه و سلم فرمود که ای پروردگار
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ یک برگ از انجام نسخه افتاده و در گوشهای از بازمانده برگ عبارات «محمد مؤمن اصفهانی» مشهود است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنائی یک لا، ۶۷گ، ۱۲ سطر (۶×۱۱)، اندازه: ۱۰/۵×۱۷سم [ف: ۲۸ - ۱۵۲]
۲. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۲۰۹۵۳
آغاز: برابر
خط: نستعلیق خوش، بیکا، بیتا؛ کاغذ آهار مهره؛ تملک: ابن افضل الدین محمد؛ جلد: تیماج عنابی لایهای، ۱۳ سطر (۶×۱۳/۵)، اندازه: ۱۳/۵×۱۹سم [ف: ۲ - ۵۳۱]
۳. تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: ۴/۱
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ مجدول؛ قطع: ربعی [نشریه: ۶ - ۶۵۹]
● الاربعون حدیثاً / حدیث / فارسی
al-arba‘ūn-a ḥadīṯā
بدلاء، محمد رضوی
bodlā’, mohammad razavī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۵۹۷۲/۷
خط: نستعلیق، کا: حسین بن حاج محمد ترشیزی، تا: ۱۸ ذیقعده ۱۰۹۴ق؛ کاغذ: سپاهانی،جلد: تیماج حنایی لایی، ۹گ (۳۷-۴۶)، ۱۷ سطر (۷×۱۴)، قطع: بغلی، اندازه: ۱۲×۱۸سم [ف: ۱۶-۱۷۱]
● الاربعون حدیثاً = مشکلات الاخبار = شرح الاربعین / شرح حدیث / عربی
al-arba‘ūn-a ḥadīṯā = muškilāt-ul-axbār = s.-ul-arba‘īn
قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید، ۱۰۴۹ - ۱۱۰۳ ؟ قمری
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
احادیث مشکلی را انتخاب کرده و به تفصیل به شرح فلسفی و عرفانی آن پرداخته است. در ابتدا میگوید که در سی سالگی به این کار مبادرت کرده و مشکلاتی که در این کتاب حل شده مسبوق به سابقه نیست. مؤلف ظاهراً توفیق اتمام چهل حدیث را نیافته و بیش از حدیث ۲۷ ادامه نیافته است. در نسخه چاپ سنگی که به «شرح اربعین» نام نهاده شده، آقای محمد علی بامداد در مقدمه مبسوط فارسی خود که برای آن نگاشته چنین مینویسد: «بسمه تعالی ولی تأسف اینجاست که با تمام بذل مساعی و کوششهای لازم باز تمام گنجینه آن بدست نیامد» و از الذریعه (۴۱۷/۱) که مینویسد: «الی الحدیث الثامن و العشرين» نیز مستفاد عدم اتمام است. نخستین حدیث نسخه منقول از توحید صدوق «ان الله عزوجل عموداً من یاقوت» و آخرین آن یعنی حدیث ۲۷ به نقل از کتاب احتجاج، درباره مجادله و مناظره نبی اکرم (ص) با فرق پنجگانه یهود، نصاری، دهریه، ثنویه و مشرکان عرب است.
آغاز: بسمله. الحمدلله الذی اغنا بمعادن حکمته عن ز خارف الدنیا و هدانا بفضل رحمته ... اما بعد فیقول ... محمد المدعو بسيد الشریف هذه جملة من الاخبار المستعضلة.
انجام: التي يترتب عليها الاحكام العقلية ليس على سبيل المجزات و الاختلاف و التخمين و الاتفاق. و الحمدلله على ما خصنا من فضله و ان اکثرهم لایعلمون.
چاپ: تهران، مرکز نشر میراث مکتوب، ۱۳۷۹؛ دارالخلافه طهران، سنگی، ۱۳۱۵/۱۳۵۵ش، جیبی، ۶۵۳ص
[الذريعة ۴۱۷/۱]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۴۶۳۷/۲
آغاز و انجام: برابر
۲۸ حدیث از چهل حدیثی است که گویا نگارنده نتوانسته است آن را بانجام برساند؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۱۰۸۵ق؛ با حاشیههایی با نشان «منه»، یادداشت در ۱۱۲۴؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا عطف میشن، ۱۰۹ص (۱۵-۱۲۴)، ۲۰ سطر (۹×۱۶) [ف: ۱۳ - ۲۸]
۲. قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه: ۱۲۲۳
تا حدیث ۲۳؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ با حواشی از مؤلف و جز آن؛ ۱۲۵گ، ۲۳سطر، اندازه: ۲۱×۲۵سم [ف: ۱ - ۱۳۴]
۳. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۱۶۶۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ واقف: سیدکاظم عصار، تاریخ وقف: بهمن ۱۳۵۴؛ کاغذ: آهارمهره شکری، جلد: تیماج قهوهای، ۳۲۴گ، ۱۴ سطر، اندازه: ۱۰/۸×۱۷/۳سم [ف: ۱۴ - ۳۹]
۴. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۳۲۴۴
آغاز: طبيعة الجسيمة المرسلة انما يقوم بالمادة وهی الاصل و الموضوع لجميع احكامها؛ انجام: فهو الله الظاهر في كل الاشيا و ان كل ما دونه فهو مظاهر صفاته