خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ جلد: تیماج، ۱۹ سطر (۷×۱۳)، اندازه: ۱۱×۱۸سم [ف: - ۱۱۰]
● شرح الفية ابن مالک = شرح الالفية فی النحو = شرح صغیر / نحو / عربی
š.-u alfiyyat-i ibn-i mālik = š.-ul-alfiyya fī-n-naḥw = š. ṣaġīr
مکودی، عبدالرحمن بن علی، - ۸۰۷ قمری
mokkūdī, ‘abd-or-raḥmān-e bn-e ‘alī (- 1405)
وابسته به: الخلاصة فی النحو = الفية ابن مالک = الالفية فی النحو
ابن مالک، محمد بن عبدالله (۶۰۰-۶۷۲)
عبدالرحمن بن علی مکودی دو شرح کبیر و صغیر بر الفیه ابن مالک نوشته است. رساله حاضر ظاهراً همان شرح صغیر ایشان باشد زیرا در ابتدای برخی نسخهها آمده: «فهذه شرح مختصر علی الفیة ابن مالک». در این شرح اعراب اشعار الفیه مورد بررسی قرار گرفته است و وجوه اعراب آن بیان شده است. از کشف الظنون استفاده میشود که شرح بزرگ مکودی در دست نیست.
آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلاته و سلامه علی سیدنا و مولانا محمد (ص) ... و بعد فهذا شرح مختصر علی الفیه ابن مالک مهذب المقاصد و اوضح المسالک لیفهم به الفاظها ...
انجام: فالحمد لله على منح به من التيسير و التسهيل و فتح به من التبصرة و التكميل و هو حسبى الله و نعم الوكيل.
چاپ: مکرر در فاس و مصر، قاهره، مطبعة مصطفی محمد، ۱۳۰۱ق؛ مطبعة الشرقية، ۱۳۰۳ق؛ مطبعةالخيرية، ۱۳۰۵ق چاپ شده
[دنا ۴۵۶/۶؛ کشف الظنون ۱۵۲/۱]
شرح و حواشی:
۱- ارشاد العمودی الی شواهد المکودی؛ عیاشی، عبدالرحمن بن محمد (-۱۲)
۱. اصفهان؛ مهدوی، مصلح الدین؛ شماره نسخه: ۳۳
خط: نستعلیق، بیکا، تا: ۹ ذیقعده ۸۸۵ق؛ ۱۷۶گ، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۷×۲۴سم [ف: - ۵۰]
۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۷۹۵
در اعمال اسماء الفاعلین؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۹ و ۱۰؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوهای، ۱۳۸گ، ۱۷ سطر (۹×۱۲)، اندازه: ۱۴×۱۸سم [ف: ۱۲ - ۲۷۸۱]
۳. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۳۸۴۳
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف و آغاز و انجام آن با شرح مکودی هماهنگ است، شرحی است به قول و به زبان عربی، و با همه فحص بلیغی که به کار رفت مع الاسف تعیین نام و زمان حیات شارح به طور قطعی ممکن نشد. [بلی به موجب این که در یک موضع بر مرادی (یکی از شراح الفیه و متوفی در سنه ۷۴۹) اعتراض میکند پس معلوم میشود که عصر او مقدم بر قرن هشتم نیست و چون نسخه در سنه ۹۷۷ کتابت شده قطعی است که از این طرف نیز متأخر از این تاریخ نخواهد بود و از این قرار عصر او محصور میشود به سنوات بین نیمه دوم قرن هشتم و نیمه اول قرن دهم]؛ خط: نسخ جلی، کا: فلاح بن صادق بن علی بن حسن، تا: ۹۷۷ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی منقول از ابن ناظم و سلطان محمد؛ واقف: ابن خاتون، ۱۰۶۷؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، ۲۸۱گ، ۲۱ سطر (۹/۵۱×۱۴/۳)، اندازه: ۱۷×۲۴سم [ف: ۱۲ - ۱۲۸]
۴. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۲۵۰۶
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد شعبان بن صوفی حق وردی همدانی، تا: ۱۰۹۴ق؛ مصحح، محشی با امضای «سیوطی»، «ابن الحاج»، «عبد الرحمن» و «منه»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، ۲۲۸گ، ۱۹ سطر (۹×۱۸)، اندازه: ۱۴×۲۳/۵سم [ف: ۱۲ - ۳۷۱]
۵. اصفهان؛ هادی نجفی؛ شماره نسخه: ۴۹
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «محمد رضا» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، ۲۶۳گ، ۱۷ سطر، اندازه: ۱۵×۲۰سم [اوراق عتیق: ۲ - ۳۲۳]
۶. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۳۶۲۲
خط: نسخ، بیکا، تا: ۱۱۱۲ق؛ با سرلوح، مجدول، مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با روکش تیماج مذهب، ۱۹۷گ، ۲۵ سطر (۷/۵×۱۵/۵)، اندازه: ۱۴×۲۰/۵سم [ف: ۱۶ - ۲۰۵]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: ۹۷۱
همان نسخه بالا [نشریه: ۷ - ۱۸۳]
۷. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۶۳۹
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، بیکا، تا: ۱۱۲۸ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی نازک، جلد: تیماج قرمز، ۴۳۱ص، ۱۹ سطر، اندازه: ۱۵×۱۹سم [ف: ۴ - ۳۳۹]
۸. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۲۲۸۱۶
آغاز: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: پنجشنبه ۷ جمادی الاول ۱۲۳۴ق؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: مقوا، ۱۹۹گ، ۲۱ سطر (۱۰×۱۹/۵)، اندازه: ۲۰×۳۱/۵سم [ف: ۳ - ۹۳۹]
۹. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۷۷۲۹
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف و آغاز و انجام آن با شرح مکودی هماهنگ است؛ خط: نسخ جلی، بیکا، تا: ۲۲ ذیقعده ۱۱۴۸ق؛ جلد: تیماج آبی، ۲۶۲گ، ۱۷ سطر، اندازه: ۱۵×۲۲سم [ف: ۲۶ - ۲۱۹]
۱۰. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۲۶۰۸۴