daylamānī, mohammad rezā ebn-e qāyat-ol-lāh (- 19c)
تاریخ تألیف: گویا در ۱۲۴۰ق در طب قدیم است شامل یک «مقدمه» و بیست «باب» و یک «خاتمه»: مقدمه: در ظهور این علم؛ باب ۱. شناختن نبض؛ ۲. بیان علامت اوجاع از اخلاط و عناصر اربعه؛ ۳. بیان عدد استخوانها و رگها؛ ۴. ذکر هر جزوی از اجزاء؛ ۵. مراتب اشیاء و خواص آنها از دوا و غذا و داشتن خوبی و بدی هوا؛ ۶. کیفیات فصول اربعه و در تدبیر حفظ صحت اعضاء؛ ۷. بیان خاصیت و منفعت و مضرت اجناس مأکولات؛ ۸. تنقیه بدن؛ ۹. بیان مسهلات و دفع اسهال و پدید آوردن عرق؛ ۱۰. بیان اسامی بعضی از اوجاع؛ ۱۱. معالجات بعضی از اوجاع؛ ۱۲. کلمات حکمتآمیز و صحت ابدان؛ ۱۳. معجزات؛ ۱۴. جوارشات و هلیلهجات و تریاق؛ ۱۵. مفرحات و سفوفات و حبوبات؛ ۱۶. بیان قواعد جماع و آنچه در این باب از حلویات اعانت میکند؛ ۱۷. محبل زنان و بار نگرفتن ایشان و شناسایی آن؛ ۱۸. طریق ساختن رسائن و قبل فلزات و طلق و زرنیخ و سیماب و مرجان؛ ۱۹. بیان خواص دعا و افاسون؛ ۲۰. تداوی اسبان؛ خاتمه: در فال دیدن در هر کاری و هر امری.
آغاز: بسمله، شکر و سپاس بیقیاس مر حضرت پروردگاری را سزاست که در دارالشفای حکمتش بازای هر سمی تریاقی و در مقابل هر عارضهای از عوارض سوء المزاج انسانی دوائی مقرر فرموده.
[دنا ۹۵۱/۴؛ فهرستواره منزوی ۳۴۳۳/۵]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۹۶۳/۱
آغاز: برابر؛ انجام: در میان پوست تخم مرغ ریخته و مس میداد و بعد بیرون آورد بموافق یک برنج باو میداد میخورد یعنی صاحب تنگ نفس دو روز شوربا برنج و جوشانیده میخورد و بعد ازین طلق مکلس را میخورد.
خط: نستعلیق، بیکا، تا: محتملاً قرن ۱۳؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، ۱۶۶ص (۱-۱۶۶)، ۲۶ سطر (۱۳×۲۱/۵)، اندازه: ۲۰×۳۰سم [ف: ۲ - ۵۰۰]
خلاصة الحکمة ← ینبوع
● خلاصة الحکمه / فلسفه / فارسی
xolāsat-ol hekma
رضوی قاینی، عبدالله بن محمد معصوم، ۱۰۱۰ قمری
razavī qāyenī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad ma‘sūm (1602 -)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۸۴۵۰
آغاز: بسمله، حمد و سپاس بی منتها واجب الوجودی را؛ انجام: روح اندک اندک بداخل بدن از جهه گریختن از خودی ...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: انجام [رایانه]
● خلاصة الحکمة / طب / فارسی
xolāsat-ol hekma
عقیلی شیرازی، محمد حسین بن محمد هادی، ق۱۲ قمری
‘aqīlī šīrāzī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad hādī (- 18c)
به دستور: میر محمد علی حسینی (استاد مؤلف)
تاریخ تألیف: ۱۱۹۵ق
کلیات طب را در یک «مقدمه» و دو «مقاله» و یک «خاتمه»، پس از نگارش «مجمع الجوامع» خود (که قرابادین بزرگی است)، تألیف نموده: مقدمه، در بیان تعریف علم طب و غایت و موضوع و شرف آن و بیان وصایا و نصایح در آداب طبیب و مریض در چهار «فصل»: ۱) بیان تعریف و غایت و موضوع علم طب، ۲) بیان فضیلت و شرف آن، ۳) بیان آداب و اخلاق طبیب معالج، ۴) بیان آداب و شرایط و اخلاق مریض معالج؛ مقاله ۱. بیان جزء نظری در چهار «رکن»: ۱) بیان امور طبیعیه (مشتمل بر یک مفتاح و هفت فصل)، ۲) بیان تشریح اعضا و در آن مقدمه پنج فصل است، ۳) بیان احوال بدن انسان و اسباب و علامات داله بر آنها در ضمن چهار فصل، ۴) بیان نبض و تفسره و براز و عروق و تف، مشتمل بر پنج باب. مقاله ۲. بیان جزء علمی در دو «فن»: ۱) بیان خطبه صحه در ضمن شانزده فصل، ۲) بیان جزء علی مشتمل بر سه فصل؛ خاتمه، در بیان فواید متفرقه مشتمل بر هفت «فصل»: ۱) بیان علامات محموده جیده دلالت بر سلامت مریض، ۲) اندازات به امراض و تدارک آنها، ۳) بیان دلایل انتقال در علتی به علتی دیگر، ۴) بیان علامات ردیه، ۵) بیان کس مرض، ۶) بیان اسباب موت در امراض و اوقات آنها و موت فجاة بدون مرض ظاهر، ۷) بیان ابتدای ظهور صناعت طب.
آغاز: بسمله الحمدلله الذی خلق الانسان فی احسن تقویم ... اما بعد می گوید بنده خاطی محمد حسین بن محمد هادی العقیلی العلوی ... و این را مسمی ساختم بخلاصة الحکمت در کلیات
انجام: و المیم مع الالف و المیم مع الواو ذکر یافت و لهذا دراینجا ذکر ننمود و به این ختم نمود خاتمه را ... اهل بیته الطیبین الطاهرین وسلم تسلیماً.
چاپ: بمبئی، ۱۲۶۱ ق؛ و در سال ۱۲۶۲ق
[نسخههای منزوی ۵۲۹/۱؛ الذریعة ۲۲۶/۷ و ۱۶۱/۸؛ دنا ۹۵۱/۴ (۵ نسخه)؛ فهرستواره منزوی ۳۴۳۳/۵]
۱. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۷۶۳۴-۳۹/۱۴
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ماد هورام، تا: قرن ۱۲، جا: کلکته، حسب الامر