فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۱۳، ص ۸۹۸

۸۹۸ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۱۳
خلاصة الحساب (ترجمه و منتخب) ← منتخب ● خلاصة الحساب / رياضيات / عربی xulāṣat-ul ḥisāb فرضی اوسی، حسین بن ابی الحسین farzī awsī ،hoseyn ebn-e ab-el-hoseyn جز خلاصة الحساب بهایی و خلاصة الحساب فارسی خسروشاه است. شامل شانزده «باب»، برخی از ابواب شامل فصولی است: ۱. ضرب صحیح در صحیح؛ ۲. مختصری در ضرب؛ ۳. قسمت صحیح بر صحیح؛ ۴. قسمت صحیح و کسور بر صحیح؛ ۵. قسمت کسور بر صحیح؛ ۶. قسمت کسور بر کسور؛ ۷. ضرب کسور؛ ۸. ضرب؛ ۹. ضرب کسور در کسور؛ ۱۰. ضرب صحیح و کسور؛ ۱۱. ضرب صحیح در صحیح و کسور؛ ۱۲. ضرب صحیح و کسور در صحیح؛ ۱۳. جمع کسور؛ ۱۴. معرفت کسور؛ ۱۵. تضعیف کسور؛ ۱۶. ذکر مساحت اجسام. از این رساله در کشف الظنون و ذیل آن و الذریعه (۷: ۲۲۴) و بروکلمان یاد نشده است. آغاز: بسمله. يقول ... الحسين بن الحسن الفرضى الاوسى انا له الله بمبتغاه لما كان علم الحساب من اشرف العلوم ... يعرف به شرایع الاسلام و الشهور جمعت فصولا مالابد من معرفة حساب الضرب و القسمة و غيرهما من الصحاح و الكسور [و] معرفة استخراجها و معرفة الموافقة من الاعداد باليد ... و سميته خلاصة الحساب ... ۱. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۱۱۹/۱ آغاز: برابر؛ انجام: و ثلثا عشرو العشرون ثلث واحد و عشرون (تم) خط: نسخ، کا: درویش محمد بن فرخزاد بن درویش قراقوشچی، تا: ۱۰۲۲ق، جا: اهر؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، ۹گ (۲پ- ۱۱پ)، ۱۳ سطر (۷×۱۱)، اندازه: ۱۳/۵×۲۰سم [ف: ۱۱ - ۲۰۷۳] ۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۵۱۱۲/۲ آغاز: برابر؛ انجام: ثلث واحد و عشرون. خط: نسخ، کا: محمد بن علی اکبر اهری، تا: شنبه ۱۹ ربیع الاول ۱۲۴۵ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، ۱۸گ (۳۷پ- ۵۵پ)، ابعاد متن: ۶×۱۲، اندازه: ۱۳×۲۱سم [ف: ۱۵ - ۴۱۱۶] ۳. مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۴۹۲/۳ آغاز: برابر؛ انجام: و تزید جذر المبلغ على مساحتی القاعدة و السطح و تضرب ثلث المجتمع في عمود المجسم فما كان فهو مساحته والله اعلم خط: نسخ، کا: حسن حسینی گیلکی، بی‌تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، ۱۲گ، ۱۴ و ۱۷ سطر، اندازه: ۱۴/۵×۲۰سم [ف: ۱-۳۹۵] مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: ۴۹۲/۲ همان نسخه بالا [نشریه: ۵ - ۷۱] ● خلاصة الحساب سیاق / حساب / فارسی xolāsat-ol hesāb-e sīyāq قواعد علم سیاق است در دوازده «وجه» با تطبیق اعمال حسابی سیاق بر حساب هندسه و بیان دستور کتابت ارقام (صحیح و کسر) به سیاق. مؤلف در مثال‌ها به بیان واحدهای مختلف ایران متداول و مصطلح است نیز می‌پردازد. آغاز: بسمله علم سیاق علمی است بس شریف و به هر معامله مدخلیتی تمام دارد ... و این علم بر سبیل اختصار بر دوازده وجه است اول شناختن رقوم مبلغ و مقدار به طریق سیاق و هندسه وجه دوم در شناختن طریق سیاق و طریق فهرست دفتر و حساب و جمع و خرج و اصطلاحات این قوم ... وجه سوم در صورت ارقام سیاق و در ضمن آن هندسه و ما یتعلق بها. صورت ارقام سیاقی هندسی. در جمع. در تفریق. در کسور. تسعه در تقسیم. در ضرب. در جذر یعنی مساحت. در پیدا کردن مخرج مشترک ... ایها السامع المتکلم و المتعلم ... ارقام هندسه چنان که در کتب علماء هند اختصار کرده اند ... ۱. اراک؛ دهگان؛ شماره نسخه: ۳۱۹/۲ در دوازده وجه؛ خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، کا: عبدالکریم ولد میرزا حسن آشتیانی، تا: ۲۵ ربیع الاول ۱۲۹۹ق؛ ۳۹گ (۱۷۷ر-۲۱۵پ)، اندازه: ۱۵×۲۲سم [ف: ۲ - ۴۲۰] ۲. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۶۸/۴-فیروز آغاز: برابر؛ انجام: صورت ارقام از این قرار است ... تمت کتاب خلاصة الحساب بعون الملک الوهاب ... سنه ۱۳۱۴. سپس نام کاتب (محمد کاظم تفرشی) و تاریخ کتابت (۲۰ ربیع الثانی) با حروف مقطعه یاد شده است. خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد کاظم تفرشی، تا: ۱۳۱۴ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، ۴۸ص (۴۰۹-۴۵۷)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۲×۲۰سم [ف: ۲۱ - ۲۲۴] ● خلاصة الحساب منصوری / ریاضیات / فارسی xolāsat-ol hesāb-e mansūrī مشهدی، حسین بن علی mašhadī ،hoseyn ebn-e ‘alī به دستور: جلالا منصورا دارای دو «مقاله» در حساب و هندسه. مؤلف معمار بنا بوده و به ریاضی سوقی نام داشته است. فهرست مندرجات: مقالت ۱. در حساب و دارای ده «فصل»: ۱) داشتن ارقام هندسه و ترتیب آن، ۲) تضعیف دوران آن، ۳) منصف و سران آن، ۵) تفریق در آن، ۶) ضرب در آن، ۷) قسمت در آن، ۸) حذر در آن، ۹) کعب و در آن، ۱۰) کسور و مفصل در مسائل آن؛ مقالت ۲. مساحت و در نه «فصل»: فصل ۱) مقدمات که به نوشتن آن در این احتیاج باشد، ۲) مساحت مثلثات، ۳) مساحت مربعات، ۴) مساحت
۸۹۸

گزارش اشکال یا پیشنهاد