فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۱۳، ص ۸۳۵

۸۳۵ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۱۳
بنابراین ما در بابی جدا در ذیل باب امراض معده آنها را ذکر کردیم تا همچو خاتمه و ذیلی بود مر آن باب را و هر دو جانب مرعی باشد؛ ۱۷. احوال جگر و مراره و ترکیب از وضع مزاج و منفعت اینها و علامات امزجه مختلفه کبد و امراض کبدی و مراری و اسباب و علامات و معالجات آنها؛ ۱۸. احوال سپرز، ترکیب و وضع و منفعت آنها و امراض آن و اسباب و علامات؛ ۱۹. احوال روده از ترکیب و وضع و منفعت اینها و امراض امعاء و اسباب و علامات و معالجات اینها؛ ۲۰. امراض مقعده و شرح و اسباب و علامات و معالجات آنها و این باب به حقیقت ذیلی است مر باب امعا را جهت بودن شرح نهایت امعاء مستقیم؛ ۲۱. احوال کرده از ترکیب و وضع و مزاج و منفعت آنها و امراض کلی و اسباب و علامات و معالجات اینها؛ ۲۲. احوال مثانه از ترکیب و وضع و مزاج و منفعت آنها و امراض وی و اسباب و علامات و معالجات اینها؛ ۲۳. احوال آلات تناسل از ترکیب و وضع و منافع و علامات امزجه مختلفه آنها و امراض مخصوصه به مردان و اسباب و علامات و معالجات اینها؛ ۲۴. احوال آلات تناسل و پستانها از ترکیب و وضع و منفعت و امزجه مختلفه رحم و امراض مخصوصه به زنان و اسباب و علامات و معالجات اینها و دلایل حصول حمل و تدبیر احوال حوامل و منع کردن آبستنی؛ ۲۵. امراض پشت و مفاصل و پایها و اسباب و علامات آنها؛ ۲۶. سموم و ادویه زیان کار و حیوانات سمی گزنده و تریاقات مطلقا و طریق خوردن بعضی سمها و دواهاء مضر جهت حفظ صحت رفع مرض و احتیاط از ورود سموم و از حیوانات سمی و موذی و علاج کسانی که زهری به ایشان وارد شده باشد به خوردن و غیر آن؛ ۲۷. بعضی تراکیب که عمده‌اند در معالجات و در کتب اطباء این ملک مسطور نیستند و یا آنکه منفعت آنها نسبت به امراض فی الجمله عمومی دارد بعضی از آنها در حفظ صحت نیز دخلی تمام دارند و جمله آنها به حکمت اهل هند است و این قرابادین مشتمل است بر معاجین و سفوفات و مسهلات و اشربه و ادهان و تیزابها؛ ۲۸. بعضی الفاظ غریبه که متعارف اطباست و اوزان مذکوره در طب خصوصاً آنچه درین کتاب آورده شده و طرق تدبیرات بعضی ادویه را طبخ و احراق و سحق و تنقیه و پروردن و غسل و کشتن و کشیدن روغن و گرفتن رب و امثال اینها. مؤلف در باب دوم از تألیف دیگرش هدیة الخبیر (با هدیة الخیر) نام می‌برد (الذریعه ۲۵: ۲۰۷). مؤلف از پدرش با عنوان آن حضرت یا آن حضرت مدظله العالی بارها و به تکرار یاد و نسخه‌هایی در معالجات نقل می‌کند و رساله حفظ الصحه او را عیناً در باب دوم (که درباره حفظ الصحه است) یکجا می‌آورد. آغاز: بسمله حمد بلا احصی حکیمی را که بکمال حکمت و وفور عنایت ... اما بعد چنین معروض می‌دارد خادم فقرا الملة بهاء الدوله ... باب اول دربیان آنچه دانستن آن موقوف علیه صحت ... انجام: چنانچه در کتب طبی مبین است. و رب عبارتست از غلیظ گردانیدن عصاره چنبرها خواه در آفتاب بود چنانکه گفته شد و خواه بر آتش چنانکه در رب فواله مقرر است والله اعلم بالصواب. چاپ: چند بار در هند چاپ شده؛ تهران، از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با همکاری دانشگاه علوم پزشکی ایران و موسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، ۱۳۸۲ش [نسخه‌های منزوی ۵۲۷/۱ و ۹۲۷؛ الذریعة ۲۱۸/۷ و ۶۱/۱۸؛ کشف الظنون ۷۱۸/۱؛ نظم و نثر در ایران از سعید نفیسی: ۲۴۰ و ۴۰۰؛ مکتبة امیرالمؤمنین ۲۴۰/۱؛ دنا ۹۲۵/۴-۹۲۶ (۶۰ نسخه)؛ فهرستواره منزوی ۳۴۳۰/۵] شرح و حواشی: ۱- تراکیب منقول ۱. تهران؛ ثامنی (آقای)؛ شماره نسخه: ۵ بی‌کا، تا: ۹۰۷ق، جا: طرشت [نشریه: ۵ - ۱۱۱] ۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۶۴۱-ف نسخه اصل: مغنیسا گنل ش ۱۸۰؛ خط: نسخ، کا: حسن بن یوسف نوربخشی، تا: ۱۶ محرم ۹۸۰ق؛ افتادگی: انجام؛ ۴۱۸گ، ۲۳ سطر [فیلمها ف: ۱ - ۷۹] ۳. تهران؛ علوم پزشکی؛ شماره نسخه: ۹۶ آغاز و انجام: برابر خط: تحریری، بی‌کا، تا: پایان شعبان ۹۸۸ق؛ نه سطر در آغاز کتاب به خط دیگر نوشته و نقص کتاب را مرتفع کرده‌اند از ورق ۱۱۱-۹۹ و از ۲۹۸-۴۶۱ نونویس است، قسمت پائین صفحات آخر کتاب وصالی شده و افتاده است؛ ۱۰۲۰ص، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۵×۲۴سم [نشریه: ۳ - ۳۱۱] ۴. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۶۷۶۰ آغاز: بسمله، فهرست ما فی هذا الکتاب، باب اول در بیان آنچه؛ انجام: تعفن خون از بسیار خوردن میوه های خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۰ [رایانه] ۵. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۷۴۵۵ ناقص؛ بی‌کا، تا: قرن ۱۰ [د.ث. مجلس] ۶. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۶۷۷ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: انجام (در ۷۲۴ص و نزدیک به ۱۷۰۰۰ بیت از پایان افتاده)؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، ۳۶۳گ، ۲۳ سطر (۱۳×۱۸)، اندازه: ۱۹/۵×۲۵سم [ف: ۱۰ - ۱۵۶۸] ۷. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۴۰۰ خط: نستعلیق، کا: محمد مکرم، تا: قرن ۱۱؛ از روی خط مؤلف به یک واسطه، محشی؛ تملک: علی اکبر عرف میرزا خان پسر میرزا مهدی مرحوم نوه فارس بوده در ۱ رجب ۱۲۳۰؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: گالینگور، ۳۴۶گ، ۲۵ سطر (۱۱×۲۱)، اندازه: ۱۷×۲۹سم [ف: ۸ - ۷۸]
۸۳۵

گزارش اشکال یا پیشنهاد