● خطبة مع اصطلاحات حكمية / فلسفه / عربی
xuṭbat-un ma‘a iṣṭilāḥāt-in ḥikmīya
تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: ۲۹۳/۴۵
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۲؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، ۲گ (۱۵۷ر-۱۵۸ر)، ۲۴ سطر (۱۲/۵×۱۸/۵)، اندازه: ۱۸/۵×۲۴سم [ف: - ۲۰۲]
● خطبة المناكحات / فقه / فارسی
xuṭbat-ul munākiḥāt
نمونه چندین خطبه برای نکاح است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۸۸۹۰/۲
آغاز: باب فی خطبة المناكحات. تیمنا بذكره الاعلی.الحمدالله الذی احل النكاح تفضلا علی العالمین و جعله سببا لصحة انساب و البنین؛ انجام: اشرف كل ذوى الشرف و الاسعد السعود و آله و عترته العظام الكرام الموفين بالعهود.
بیکا، تا: قرن ۹، کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوهای، ۷گ (۱پ-۷ر)، ابعاد متن: ۱۰/۵×۱۷/۵، اندازه: ۱۴/۶×۲۳/۳سم [ف: ۲۹/۱-۲۴۴]
● خطبة منسوبة برسول الله (ص) / حدیث / عربی
xuṭbat-un mansūba bi-rasūl-il lāh
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۹۴۶۷/۴۰
به نقل از سلمان فارسی؛ خط: نستعلیق، کا: محمد جمشیر مراغی، تا: حدود ۱۲۴۱ق؛ ۱ص (۸۰ر) [مختصر ف: - ۳۳۲]
● خطبه منظوم / شعر / فارسی
xotbe-ye manzūm
نظام، ق۸ قمری
nezām (- 14c)
دوازده بیت عربی و فارسی است در توحید باری تعالی و نعت رسول اکرم (ص) که تمامی آن چنین است: «الحمدلله الذی ابدی البرايا من عدم ×× لا لافتقار استوی لا لاحتياج انتظم / فرد و حكيم و لم يزل دانا و بی مثل و بدل×× وی را نه مامست و نه باب وی را نه خالست و نه عم / لا ينقضى سلطانه لا ينتهى احسانه ×× سبحانه ما شانه الا الكرامة و النعم / گر عاشق اویی چرا در خواب غفلت مانده ای ×× دستی بر افشان بر جهان در کوی جانان نه قدم / من خاب عن احسانه ما شم روح الانس قط×× من خاض في عرفانه نال العطايا و الكرم / تا چند ازت ما و منی یک ره چو مردان خدا ×× جامی بنوش از نیستی بر روی هستی کش رقم / ان كنت ترجوا رحمة من عنده قم فاعتصم ×× ما لم تمسک فضله ما كنت الا فی الالم / گر آشنایی بایدت در بوستان وصل او ×× خار هوا برچین ز ره و آنگه در آن گلشن بچم / من بعد حمد واجب صلوا على من بعثه ×× صدر الورى بدر الدجى بحر العلى هادى الامم / آن خواجه ای کز نور او شد آشکارا عقل و جان×× گر وی نگشتی مقتدا نه لوح بودی نه قلم / و هو الذى اثنى عليه الحق اجلالا له×× ليلا على فوق العلى من اجل وصم مغتنم / گر سال ها در وصف او کوشد «نظام» خسته دل ×× شرحش نیاید در بیان وصفش نگنجد در قلم»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۴۲۱۰/۳
خط: نستعلیق، کا: شمس بن محمد بن شمس بن حسن حسینی بیهقی، تا: قرن ۸، جا: قارزیه جوین؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوهای، ۱ص (۱۱۵ر)، ۱۶ سطر، اندازه: ۱۶×۲۴سم [ف: ۳۸ - ۳۰۶]
● خطبة المواليد / هیئت / فارسی
xotbat-ol mavālīd
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۳۳۷/۱۵
آغاز: في خطبة الواليد اجناس سپاس بی قیاس که مقاطع اوهام از مطالع آن نشان ندهد؛ انجام: چنانچه در این وقت همه که طالع و باقی نیز چنین و السلام.
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، ۳گ (۲۴۱-۲۴۳)، ۲۷ سطر (۹×۱۴/۵)، اندازه: ۱۲/۵×۱۸سم [ف: ۱۱ - ۲۳۲۴]
خطبه مونقه ← خطبه بدون الف امیرالمومنین
● الخطبة المونقة = خطبه بدون الف / حدیث / عربی
al-xuṭbat-ul mūniqa = xotbe-ye bedūn-e alef
منسوب به علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، - ۴۰ قمری
(mansūb be) ‘alī ebn-e abī ṭāleb, emām-e avval (- 661)
آوردهاند که روزی، اصحاب پیامبر (ص) گرد هم نشسته بودند و از این سخن میراندند که چه حرفی بیش از دیگر حرفها در سخن به کار میرود؟ پس بر آن اتفاق نمودند که حرف الف بیش از سایر حروف در گفتار کاربرد دارد، در این هنگام امیر مؤمنان برخاست و فی البداهة خطبهای ایراد فرمود که در آن الف به کار نرفته بود و همین خطبه است که مونقه نام دارد و به معنای معجبه میباشد زیرا اعجاب همه را برانگیخته است. این خطبه، در نسخههای کتابخانه حضرت عبدالعظیم ۱۹۵ و نسخه مرحوم استاد اصغر مهدوی، صفحه ۳۱۰ به روایت علی بن محمد بن علی تمیمی سبزواری (زنده در ۵۵۳ق) به واسطه پدر و جدش از شیخ صدوق، و صدوق نیز از مشایخ خود، روایت کرده، البته این حدیث، اکنون، در کتب صدوق وجود ندارد و ممکن است از آثار او حذف گردیده و یا در برخی از آثار او