فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۱۰، ص ۲۱۰

۲۱۰ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۱۰
حسین بن حسن جرجانی است. صاحب الذریعه گوید: صاحب ریاض ترجمه او را آورده و می‌گوید: «تفسیر او را در استرآباد و رشت آمل و تبریز دیده‌ام، و دور نیست که همان تفسیر گازر باشد» اما نویسنده تفسیر گازر نیست؟ پس چنانکه دیدیم صاحب ریاض آن را دو تفسیر را یکی می‌داند و صاحب روضات (ج ۳: ص ۴۰۷) تفسیر سید گازر را از تفسیرهای معروف شمرده است و برای یادآوری اهمیت (تفسیر زواری) می‌گوید: «علما آن را در ردیف تفسیر گازر و ابوالفتوح شمرده‌اند.» صاحب فهرست رضوی (ج ۱-تفسیر - شماره ۲۰) سید گازر را استاد زواری دانسته است. صاحب الذریعه (۴: ۲۷۰) احتمال داده: سید گازر همان سید غیاث الدین جمشید زواری استاد ابوالحسن زواری و شاگرد محقق کرکی (-۹۴۰ق) باشد. از همه این احتمال‌ها گمان می‌رود که ابوالمحاسن نگارنده اصل تفسیر «جلاء الاذهان» نتوانسته آن را به پایان رساند و کسی به نام سید گازر که شاید همان غیاث الدین جمشید زواری باشد آن را به پایان رسانیده و چون کوشش داشته که در روش از پیشین خود پیروی کند، از این روی مردم هر دو قسمت را به یک نام، گاهی به نام اصل و گاهی به نام متمم، خوانده‌اند. ترجمه زندگانی ابوالمحاسن ــ نگارنده اصل ــ و غیاث الدین جمشید ــ نگارنده متمم ــ بنا بگفته صاحب الذریعه (۴: ۲۷۰؛ ۵: ۱۲۳) در «ریاض العلماء» هست. با این همه باید اعتراف کرد که دلیل قاطع بر جدا بودن نگارنده قسمت اول از قسمت دوم هنوز در دست نیست و دلیل‌های آقای ابن یوسف قانع‌کننده نیست، زیرا که هم ناسازگاری سبک در نگارش ــ اگر باشد ــ تا این اندازه از یک نگارنده نیز رواست. و سید نبودن ابو المحاسن نیز منافی آن نیست که لقبش گازر باشد و بعدها اولادش او را سید خوانده باشند و بر فرض ثبوت این که گازر غیر از ابوالمحاسن جرجانی است دلیل قطعی برای تقسیم کتاب میان آن دو نداریم. (علینقی منزوی) آقای محدث ارموی در مقدمه تفسیر گازر، به اشکالات ابن‌یوسف پاسخ گفته و آنها را رد کرده است، همچنین آقای منزوی این تفسیر را «لطائف التفسیر» سیف الدین فخرالاسلام ابونصر احمد بن حسن بن احمد در واجگی می‌داند ولی آقای اردلان آن را با تفسیر درواجگی به شماره خصوصی ۲۹ تفسیر و ۱۲۲۸ عمومی آستان قدس مقابله کرده و هیچ گونه شباهتی در این دو تفسیر مشاهده نکرده است. آغاز: سپاس و ثنا و حمد بی منتها، مر خدائی را که این هفت ایوان معلق و آسمان مطبق که هر یک مناط قنادیل انوار و محل ملائکه ابرار است انجام: که چون قل اعوذ برب الناس خوانده باشی بگوی اعوذبرب الناس الحمدلله رب العالمین. چاپ: تفسیر گازر به وسیله آقای محدث ارموی در ده جلد به چاپ رسیده است (سال ۱۳۳۷ش) [نسخه‌های منزوی ۳۹/۱؛ مشار فارسی ۱۵۶۶/۲؛ الذریعة ۲۷۰/۴ و ۳۰۹ و ۱۲۳/۵؛ کشف الحجب ص۱۵۷؛ مقدمه جلال محدث بر اول چاپ تهران ۱۳۴۰ش؛ ریحانة الادب ۴۰۰۰/۱؛ مکتبة امیرالمؤمنین ۱۸۰/۱؛ دنا ۶۷۶/۳-۶۸۰؛ مشترک پاکستان ۴۸/۱] ۱. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۹۸۲-ف نیمه دوم. از سوره ۱۹ تا ۱۱۴؛ خط: نسخ، کا: محمد بن ابی الفتح فقیه غریب، تا: ۷ ربیع الثانی ۶۲۸ق؛ ۳۷۲گ، ۲۱ سطر [فیلمها ف: ۱ – ۵۴] ۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۹۵۶۰ از مریم تا یس پایان جلد سوم؛ خط: نسخ ریز و درشت، بی‌کا، تا: قرن ۸ و ۹؛ در پایان آمده به خطی کهن دیگر که نسخه در «سلخ صفر ۲۸ دی ماه قدیم ثمانة و ثلثین و ثمانة مائة (۸۳۸)» از آن محمد بن عبدالقهار بن محمد بن [عبد] الغفار استار[باد]ی انزانی بوده است؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، ۲۵۶ گ، ۲۶ سطر (۱۶×۲۶)، اندازه: ۲۴×۳۵سم [ف: ۱۷-۴۰۶] ۳. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۲۹۶ از سوره مریم تا پایان قرآن؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن عمر بن عمر بن سعدین تاج الدین سردار عمید سروی، تا: پنج‌شنبه ۲۷ جمادی الاول ۸۴۶ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سفید، جلد: گالینگور، ۲۳۸گ، ۳۱ سطر (۱۹×۲۶)، اندازه: ۲۲×۳۳سم [سنا: ف: ۲ – ۲۱۵] تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۲۹۱-ف و ۴۲۹۲-ف نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: ۳ – ۴۳] ۴. قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۲۹۳۷ آغاز: یا سید البشرای مهتر خلایق بحرمت قرآن محکم با حکمت که تو ازجمله پیغمبران مرسلی؛ انجام: برابر از آیه نهم سوره یس تا پایان قرآن؛ خط: نسخ، کا: علی بن حاجی محمد بن عبدالمجید جرجانی، تا: پنج‌شنبه ۲۸ جمادی الاول ۸۷۴ق، جا: مسجد شاسفان؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، ۳۸۴ گ، ۲۲ سطر، اندازه: ۱۸×۲۶سم [محدث ارموی مخ: ۱ – ۵۰۴] ۵. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۷۶۵۸ جلد اول کتاب، تا پایان سوره انفال؛ خط: نسخ، آیات معرب، بی‌کا، تا: قرن ۹؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ وقف‌نامه کتاب به تاریخ صفر ۱۰۹۸؛ جلد: تیماج مشکی، ۳۹۱ گ، مختلف السطر، اندازه: ۱۷/۵×۲۵سم [ف: ۲۰ – ۵۴] ۶. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۳ انجام: و نتوان آوردن هیچ کس نه آدمیان و نه پریان و الحمد لله از آغاز اعراف تا آیه ۸۶ اسراء؛ خط: نسخ بدخط، کا: عبدالعلی فرزند عبدالله، تا: ۱۸ صفر ۹۶۲ق، جا: ری (عبدالعظیم)؛ مصحح؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج حنایی، ۲۶۸گ، ۲۲ سطر (۱۸×۲۷)، اندازه: ۲۶×۳۷سم [ف: ۲-۶۹۸ و ف: ۱ – ۴۷]
۲۱۰

گزارش اشکال یا پیشنهاد