شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:
مجموعة الصنائع
پیوند کوتاه:
/m/271511
نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
—
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدولبندی)
—
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- فتوحی، شهاب الدین
- تاریخ کتابت:
- 14 صفر 1005ق (1005 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 8 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نستعلیق
- تعداد برگ و سطر:
- 78 برگ • 15 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- 10×17سم
- کاغذ و جلد:
- سپاهانی • تیماج
آغاز نسخه
منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
« بسمله. حمد و سپاس بدیع الاساس حضرت صانعی را که مجموعه وجود و جمیع موجودات نقطه ای از پرتو آثار صنع و کمال قدرت او است. آثار صنع بین که درین گلشن کرم ××هردم لطیفهای بوجود آید از عدم... اما بعد بر خاطر ... ارباب الباب و هنرمندان صناعت بضاعت ... آن اهل دلان که در صناعت ×× دارند همه هنر بضاعت. مخفی نماند که در عرصه عالم از هنر لطیف تر بضاعتی نیست ... چون این ضعیف خاکسار در جمیع فنون سعی بلیغ برده و از هر خرمنی خوشه ای بدست آمده و در خدمت بسی استادان طریق سپرده و انواع هنر مشاهده نموده و آزموده ... این کتاب ... «مجموعة الصنایع» نام کردم ... و این مجموعه صدو شصت هنر که هر یکی در ذات خود بی نظیر و پسندیده است و برگزیده در چهل باب تقسیم شده و در صد و چهل فصل است »
انجام نسخه
« باب چهلم در آتش بازی از هر رگ طاوسی و سبز و هفت رنگ زرچک و هوایی و طوطک در قفس و گل خیار و گلهای غیر مکرر فصل اول در صنعت تیزدار ... در خاتمة الکتاب شوره ... هر که درین کتاب شروع نماید مقصود کلی حاصل کند بتوفیق الله تعالی جل جلاله و عم نواله.
به فارسی در چهل و یک باب رویهم دارای صدوچهل فصل بدین گونه: 1. در ساختن مروارید، 2. در ساختن لعل و یاقوت، 3. در رنگ کردن بلورچون رنگ لعل و یاقوت بود، 4. در جلا دادن مروارید که چون معدنی روشن باشد، 5. در حل کردن زر و آن بعضی در ملمع بکار آید و بعضی در نوشتن و نقاشی و کمان ساختن، 6. در ساختن زمرد و زبرجد لطیف، 7. در ساختن فیروز و الماس و مرجان و الماس نیلی و قوسی که از کانی فرق نتواند [داد]، 8. در رنگ کردن عاج از هر رنگ، 9. در تلاویج بلور و رنگهای غیر مکرر، 10. در رنگهای فرنگی و بطانه چین و این رنگها در زنگار و سبز آن در کار آید و بطانه چینی در صدف کاری، ...15. در ساختن هفت رنگ غیرمکرر که عورات دست بندند و غیر مینا هفت رنگ لطیف بود، ...20. از شنگرف صاف کردن که چون شود جهت نقاشی و غیره، ... 25. در ساختن نا کنیه (؟) جهت پازهر، ...30. در صنعت حلية الکتاب و روغن از کاغذ برداشتن و قلم نقاشی کردن و سیاهی ساختن و دوده گرفتن و کاغذ را سطر کردن که بغدادی شود و آمیختن جهت نوشتن چیزهای غریبه، ...35. در صنعت دارویی که چون پر تیر بدان بچسبانند در بشکال بر نیایند و چون ده روز در آب بنهند زیان <!-- page: 363 --> نکند، ... 40. در رنگ کردن موی و دراز کردن موی و دارویی که موی را برویاند و دارویی که موی را منع کند و سیاه کردن موی و سفید کردن است و آن نیز انواع بود، 41. در آتشبازیها از هر رنگ طاوسی و سبز و هفت رنگ و زرچک و هوائی و طوطک اندر قفس و گلهای غیر مکرر و آن انواع بود، اکنون یک یک در قلم آوردن واجب است تا طالبان فایده گیرند، این فهرست در دیباچه است و با عنوان بابهای متن یکسان نیست و متن هم بی آشفتگی نیست »
یادداشتهای انتقادی و تصحیحی فهرستنگار:
•
داد
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 28 • صفحه 362 • ردیف 8
متن فنخا:
8. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3875
آغاز: برابر؛ انجام: باب چهلم در آتش بازی از هر رگ طاوسی و سبز و هفت رنگ زرچک و هوایی و طوطک در قفس و گل خیار و گلهای غیر مکرر فصل اول در صنعت تیزدار ... در خاتمة الکتاب شوره ... هر که درین کتاب شروع نماید مقصود کلی حاصل کند بتوفیق الله تعالی جل جلاله و عم نواله.
به فارسی در چهل و یک باب رویهم دارای صدوچهل فصل بدین گونه: 1. در ساختن مروارید، 2. در ساختن لعل و یاقوت، 3. در رنگ کردن بلورچون رنگ لعل و یاقوت بود، 4. در جلا دادن مروارید که چون معدنی روشن باشد، 5. در حل کردن زر و آن بعضی در ملمع بکار آید و بعضی در نوشتن و نقاشی و کمان ساختن، 6. در ساختن زمرد و زبرجد لطیف، 7. در ساختن فیروز و الماس و مرجان و الماس نیلی و قوسی که از کانی فرق نتواند [داد]، 8. در رنگ کردن عاج از هر رنگ، 9. در تلاویج بلور و رنگهای غیر مکرر، 10. در رنگهای فرنگی و بطانه چین و این رنگها در زنگار و سبز آن در کار آید و بطانه چینی در صدف کاری، ...15. در ساختن هفت رنگ غیرمکرر که عورات دست بندند و غیر مینا هفت رنگ لطیف بود، ...20. از شنگرف صاف کردن که چون شود جهت نقاشی و غیره، ... 25. در ساختن نا کنیه (؟) جهت پازهر، ...30. در صنعت حلية الکتاب و روغن از کاغذ برداشتن و قلم نقاشی کردن و سیاهی ساختن و دوده گرفتن و کاغذ را سطر کردن که بغدادی شود و آمیختن جهت نوشتن چیزهای غریبه، ...35. در صنعت دارویی که چون پر تیر بدان بچسبانند در بشکال بر نیایند و چون ده روز در آب بنهند زیان نکند، ... 40. در رنگ کردن موی و دراز کردن موی و دارویی که موی را برویاند و دارویی که موی را منع کند و سیاه کردن موی و سفید کردن است و آن نیز انواع بود، 41. در آتشبازیها از هر رنگ طاوسی و سبز و هفت رنگ و زرچک و هوائی و طوطک اندر قفس و گلهای غیر مکرر و آن انواع بود، اکنون یک یک در قلم آوردن واجب است تا طالبان فایده گیرند، این فهرست در دیباچه است و با عنوان بابهای متن یکسان نیست و متن هم بی آشفتگی نیست؛ خط: نستعلیق، کا: فتوحی، شهاب الدین، تا: 14 صفر 1005ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج، 78گ، 15سطر (6×11)، اندازه: 10×17سم [ف: 12-2859]