نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

احوال خطاطین

پدیدآور اثر: لاهیجی، یوسف بن حسن
/m/21528
کتابخانه و مخزن نگهداری: سلطنتی
شهر و کشور: تهران
شماره نسخه: 832

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح ✓
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) —
سطور مجدول (جدول‌بندی) ✓
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ —
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

تاریخ کتابت:
1310ق (1310 هـ.ق)
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 13 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
نستعلیق (جلی)
تعداد برگ و سطر:
124 برگ • 9 سطر
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
14/5×21/8سم
کاغذ و جلد:
فرنگی نخودی رنگ • مقوای روکش مخمل بنفش رنگ وسط و حاشیه ریسه گل و ترنج

آغاز نسخه

منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
« بسمله و به نستعین تذكرة الخطاطین. این یک جزویست از اجزای تاریخ کلام الملوک در پدید آمدن خط از تألیفات مخدوم امجد میرزا محمد یوسف لاهیجی که بعنوان مسوده و تذکره خاطر تحریر شد تا بروزگار بماند اما بعد بدانکه اصل خط نقطه است هرگاه دو نقطه یا سه نقطه را بهم پیوستی خط باشد یافعی در تاریخ خود اسم علی بن هلال مشهور بابن بواب ذکر کرده که جمیع کتاب امم از شرق تا غرب دوازده خط است: عربی، حمیری، یونانی، سریانی، فارسی، رومی، عبری، اندلسی، هندی، چینی اما در نسخهای دیگر هفت نوشته اند عمودی حجری رومی مغلوب کوفی کرجی و این خطوط سته اول بوده اند و با یکدیگر مینوشته اند پیش از آنکه خط فارسی متداول شود خط معقلی بود که آن مجموع سطح است و در وی هیچ دوری نباشد و بهتر از شاه ولایت کسی این خط را ننوشت و در خط کوفی دانکی دور است و باقی سطح و آنچه خط مبارک شاه ولایتست سرهای الف دو شاخه است و بیاضی از الف در نهایت نزاکت پیدا است و در زمان تغلب و خلفا آنحضرت اکثر اوقات مشغول کتابت قرآن بودند و بعد امام حسن علیه السلام خوش مینوشتند بعد از ایشان امام رضای علیه السلام خوب مینوشتند در مشهد مقدس که اکنون بقدمگاه شهرت دارد کتابت قرآن میفرمودند از وجه آن اراضی مشهور بقتلگاه که در حوالی روضه متبرکه واقع است خریداری فرموده وقف کرده اند و آن اراضی در موضع مبارک هست که آنحضرت را غسل داده اند و اکنون مسجدیست که مردم در آنجا زیارت و عبادت مینمایند و در شهور سنه 1010 شاه جنت مکان شاه عباس صفوی بزرگ مبلغ یکصد تومان تبریزی نزد سرمنشی که در آنوقت وزیر شاهزاده سلطان ابراهیم میرزا بوده فرستادند تا آنجا را دیوار کشیده درگاه و دری بنا نمایند و اکثری از افاضل و علما و درویشان در آنجا مدفونند از جمله آنها شیخ طبرسی علیه الرحمة میباشد. »

انجام نسخه

منطبق بر انجام اثر (در مأخذ: «برابر»)
« جناب میرعماد از سادات سیفی دارالسلطنة قزوین میباشد جلی و خفی را چنان نگاشت که هیچکس از نویسندگان باو نرسید ... میر عبدالغنی تفریشی ... باقر کاشی ... مالک قمی ... میر حسین تبریزی شعر خوب میگفت و سهوی تخلص مینمود خفی و جلی هر دو را خوب مینوشت و آخر عمر بهندوستان رفت ... حکیم رکن الشمس که آبا و اجداد او از جمله اطبای سلطنت و مقربان بوده اند که هم طبیب و هم خطاط بود و بهندوستان رفت ... شمس الدین اصلش از بسطام و در کتابخانه شاه عباس بزرگ بکتاب مشغول بود ... سلطان حسین جلی و خفی را خوب مینوشت و در سلک کتاب فرهاد خان لو ملتزم رکاب بود ... محمد امین عقیلی در سلک کتاب و خوشنویسان بود ... علیرضای تبریزی که در ثلث و نسخ مشهور بود و بمشق نستعلیق شوق کرد و ام الخطوط خوشنویس گشت و در نستعلیق درجه عالی یافت و بملازمت فرهادخان شتافته جهة مشارالیه کتابت مینمود و رعایت می‌یافت شاه عباس ایشان را گرفته از خدام خود ساخت و در تمامی جنگها و یورشها ملازم رکاب بود و طبع شعر نیز داشته بود بحمدالله و توفیقاته بید العبد القاصر محمد باقر خان قاجار بانجام رسید 1310. »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
رنگین طلای فرنگی
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 2 • صفحه 294 • ردیف 13
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
13. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 832 آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق جلی، کا: محمد باقرخان قاجار، تا: 1310ق؛ مجدول رنگین و طلای فرنگی، یک سرلوح و کتیبه مذهب خوش نقش و الوان در پیشانی صفحه اول طرح است بین السطور دو صفحه اول طلااندازی است؛ کاغذ: فرنگی نخودی رنگ، جلد: مقوای روکش مخمل بنفش رنگ وسط و حاشیه ریسه گل و ترنج، 124ص، 9 سطر، قطع: ربعی، اندازه: 14/5×21/8سم [ف: 7 - 247]