الفصول

● الفصول / تفسیر / عربی al-fuṣūl نام این کتاب و مؤلف آن شناخته نشد. آنچه درباره مؤلف از مطاوی کتاب به دست می‌آید این است که او را دو تألیف دیگر است به نام‌های «کتاب الاستغناء» و «کتاب السئوالات» که تفصیل برخی از مطالب این کتاب را به آن دو کتاب ارجاع داده است. در طی این کتاب استشهاد و تمثل به گفتارهای منثور و منظوم پارسی شده است و این می‌رساند که مؤلف از مردمان پارسی‌زبان است. در فروع دین پیرو طریقه اهل سنت و جماعت است و در عین حال احادیثی از امیر مؤمنان و امام صادق و ثامن الحجج الاطهار (علیهم الصلوة و السلام) نقل و تمسک کرده است. استادش: الامام ابوحنیفه عبدالوهاب بن محمد [احتمالاً وی همان عبدالوهاب بن محمد شیرازی مدرس نظامیه است که در «میزان الاعتدال» (ج 2 ص 162) مذکور است]. پنداشته می‌شود که مؤلف از مردمان قرن هفتم است. احتمال این‌که این کتاب همان کتاب «الفصول» یا «کتاب الفصول» تألیفی ابو زرعه (عبدالوهاب ابن محمد بن ایوب) اردبیلی حنفی (متوفی در شیراز به سال 415) باشد احتمالی است واهی. روش این تفسیر: مؤلف به ترتیب سوره‌های قرآن از هر سوره یک یا دو سه آیه برگزیده است. نخست آیه انتخابی را عنوان قرار داده و ذیل آن نام سوره‌ای که مشتمل بر آن آیه است و شماره و معنی آن آیه و شأن نزول و ثواب قرائت آن سوره را بیان نموده و سپس به تفسیر آن آیه پرداخته است و مبنای تفسیر را بر شش «فصل» قرار داده است: فصل البساط؛ فصل الاخبار و الحکایات؛ فصل الوجوه و النظایر؛ فصل النکت و الاشارات؛ فصل الحقائق و الاحکام؛ فصل التبکیة. در ضمن فصول گفتار برخی از معارف صوفیان را ذکر نموده است.