غرر الحکم و درر الکلم

● غرر الحکم و درر الکلم = کشاف العقول و الادیان / حدیث / عربی ġurar-ul ḥikam wa durar-ul kalim = kaššāf-ul ‘uqūl wa-l adyān آمدی، عبدالواحد بن محمد، - 510؟ قمری āmedī, ‘abd-ol-vāhed ebn-e mohammad (- 1117) 11050 حدیث کوتاه از حضرت امیرالمومنین علیه السلام را به ترتیب حروف گرد آورده است. مؤلف چون دید که جاحظ فقط صد کلمه از گفته‌ها آن حضرت را انتخاب نموده بر آن شد که کلمات بیشتری انتخاب کند، و بگوید تمام کلمات حضرت را نیز استقصا نکرده‌ام. این کلمات به حذف اسانید به ترتیب حروف با ملاحظه حروف آخر جمله‌ها ترتیب داده شده است. مؤلف در مقدمه می‌گوید که عمده سببی که مرا وادار به جمع و تألیف این کتاب نمود آن است که ابوعثمان جاحظ با این‌که علامه زمان و وحید اقران و به عهد نزدیک بود کلمات آن حضرت را محدود در صد کلمه کرده و از این همه کلمات بیشمار به نقل اندکی قناعت ورزیده و من با عدم استطاعت و لیاقت آنچه میسر بود از مواعظ و حکم و کلمات آن حضرت به دست آورده و با حذف اسناد ثبت کردم که به مثابه قطره‌ای از دریا و مشتی از خرمن است. آنها را به بیست و نه باب به ترتیب حروف تهجی از اول کلمات تقسیم کرده و حروفات را هم با تعیین هر یک مبوب و مرتب ساخته است، مثلا در حرف الف: «ما اوله ال التعريف» کلماتی که اول آن الف و لام تعریف دارد در این فصل است و این فصل قریب به پنجاه صفحه است و بعد از آن باز در حرف الف «ما جاء فی اوله ان» و هم چنین «ما جاء فی اوله ان» یا «الا» یا «این» یا «اذا» یا «ایاک» و قس علی هذا. این کتاب از دیرباز مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و ترجمه‌ها، شروح، تکمله، تلخیص، فهارس موضوعی و معجم‌های متعددی بر آن نگاشته شده است. آغاز: بسمله الحمدلله الذی هدانا بتوفيقه الى جادة طريقه وفضلنا بتوحيده على كافة عبيده ... قال المسرف على نفسه المفتقر الى رحمة ربه عبد الواحد بن محمد بن عبدالواحد الامدى التمیمی چاپ: مشار عربی، ص649؛ هند، بمبئی، مطبع دادومیان، 1280ق، سنگی، وزیری، 412+1ص؛ بارها در هندوستان، لبنان و ایران به چاپ رسیده است؛ به سعی و اهتمام محمد باقر بن مولی موسی [کشمیری]، بدون کاتب [الذريعة 38/19 و 39 و 38/16 و 376/13 و 121/4؛ کشف الظنون 154/2؛ نسخه‌های منزوی 1575/2؛ مشترک پاکستان 2395/4؛ شرح فارسی؛ معجم المطبوعات 9؛ دانشنامه امام علی (ع) 245/12-260؛ ریاض العلماء 281/3-282؛ معجم الآثار المخطوطة حول الامام علی بن ابی طالب (ع) ص 239؛ دنا 780/7-784 (132 نسخه)] شرح و حواشی: 1- غرر الحکم و درر الکلم (ترجمه) (2 عنوان) 2- غرر الحکم و درر الکلم (منتخب) 3- غرر الحکم و درر الکلم (مختصر) 4- حاشية غرر الحکم و درر الکلم 5- غرر الحکم و درر الکلم (ترجمه)؛ انصاری، محمد بن محمد (-10) 6- شرح غررالحکم و دررالکلم؛ آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین (-1125) 7- نظم الغرر و نضد الدرر؛ قزوینی، عبدالکریم بن محمد یحیی (-12) 8- اصداف الدرر؛ قزوینی، عبدالکریم بن محمد یحیی (-12) 9- غرر الحکم و درر الکلم (منتخب)؛ چوپان مازندرانی، محمد محسن بن محمد کاظم (-12) 10- غرر الحکم و درر الکلم (ترجمه)؛ کرمانی، زین العابدین بن محمد کریم (1276-1360) 11- غرر الحکم و درر الکلم (منتخب)؛ رضوی، علی بن حسین (-14)